فهرست کتاب


انتظار موعود فصلنامه علمی - تخصصی ویژه امام مهدی (عج) سال چهارم، شماره پانزدهم، بهار 1384

مرکز تخصصی مهدویت

3. اغماض از سوابق بعضی از مجرمان:

شیخ طوسی فرموده:
محمد بن الحسن الصفار، عن محمد بن الحسین بن ابی الخطاب عن جعفر بن بشیر و محمد بن عبدالله بن هلال، عن العلاء بن رزین القلا عن محمد بن مسلم قال: سألت ابا جعفر (علیه السلام) عن القائم - (علیه السلام) - اذا قام بأی سیرة یسیر فی الناس؟ فقال: بسیرة ما سار به رسول الله حتی یظهر الاسلام، قلت: و ما کانت سیرة رسول الله صلی الله علیه و آله؟ قال: ابطل ما کان فی الجاهلیة، و استقبل الناس بالعدل و کذلک القائم (علیه السلام) اذا قام یبطل ما کان فی الهدنة مما کان فی ایدی الناس و یستقبل بهم العدل.(573)
محمد بن مسلم می گوید: از امام باقر (علیه السلام) راجع به روش حضرت قائم (علیه السلام) جویا شدم و این که چگونه با مردم رفتار می کند؟ حضرت فرمود: همان روش و سیره پیامبر اکرم، تا این که حاکمیت اسلام را ظاهر گرداند.
عرض کردم: روش پیامبر اکرم چگونه بوده؟ فرمود: عادات و سنت های جاهلی را باطل کرد و از مردم به عدالت و داد استقبال و پذیرایی کرد و همچنین حضرت قائم (علیه السلام) هنگامی که قیام می کند، هر آنچه در ایام هدنه - آتش بس - (شاید مراد دوران غیبت امام زمان باشد) انجام گرفته ابطال می کند و با مردم به عدل و داد پذیرایی می کند.
بررسی سند
این روایت را مرحوم طوسی به دو طریق از محمد بن الحسن صفار نقل می کند.
الف - شیخ ابو عبدالله و الحسین بن عبیدالله و احمد بن عبدون، از احمد بن محمد بن الحسین بن الولید از پدر او.
ب - ابوالحسین بن ابی جید از محمد بن الحسن بن الولید.(574)
و طریق شیخ طوسی به ایشان صحیح است؛ چنانکه مرحوم خویی بدان اشاره کرده است.(575)
فقه الحدیث: مرحوم مجلسی نکاتی را از این روایت استفاده کرده است:
الف - همان گونه که اسلام و پذیرش آن، گذشته انسان را نادیده می گیرد و طبق قاعده معروف فقهی، الاسلام یجب ما قبله ایمان نیز چنین است.
ب - اگر مومن پیش از قیام حضرت معصیتی را مرتکب شده که موجب حد یا تعزیر باشد، حضرت پس از قیام، او را حد و یا تعزیر نمی کند. البته در صورتی که حق الله باشد، اما اگر حق الناس باشد، عدالت مهدی (علیه السلام) اقتضا می کند آن را بازستانده و مسترد کند، مگر این که گفته شود حضرت مهدی آن را از اموال خود می پردازد.(576)
ج - هدنه یعنی دوران آرامش و صلح و آتش بس میان مسلمین و کفار و یا میان دو دسته از جنگجویان، هرچند کفار نباشند.

4. تخریب سقف مساجد

کلینی: علی بن ابراهیم، عن ابیه، عن ابن ابی عمیر، عن حماد بن عثمان، عن الحلبی، قال: سئل ابو عبدالله (علیه السلام) عن المساجد المظللة، أتکره الصلاة فیها؟ فقال: نعم، ولکن لا یضرکم الیوم، و لو قد کان العدل لرأیتم کیف یصنع فی ذلک... .(577)
... حلبی می گوید: از امام صادق (علیه السلام) سوال شد: آیا نماز خواندن در مساجد سرپوشیده - مسقف - کراهت دارد؟ فرمود: آری ولیکن امروز - یعنی تا پیش از قیام حضرت مهدی (علیه السلام) مشکلی نیست؛ ولی آن روز که حکومت عدل برپا شود، خواهید دید که با این گونه مساجد چه خواهد کرد... .
بررسی سند
هیچ مشکل سندی در این روایت نیست، مگر ابراهیم بن هاشم که گفته شده توثیق خاصی ندارد، هر چند ممدوح است. لذا به این جهت، روایت را حسن می نامند، چنانکه مرحوم مجلسی در مرآة چنین تعبیر کرده.(578) ولی به نظر ما، ابراهیم بن هاشم هیچ مشکلی ندارد، زیرا: اولا ایشان فوق وثاقت است و اگر توثیق خاص ندارد، به این جهت است که شأن بعضی بالاتر از این است که کلمه ثقه در حق آنان آورده شود.
ثانیا ایشان توثیق عام دارد؛ زیرا علی بن ابراهیم در مقدمه تفسیر، مشایخ خود را توثیق کرده و فرموده:
نحن ذاکرون و مخبرون بما ینتهی الینا و رواه مشایخنا و ثقاتنا...(579)
ما در اینجا روایاتی را که مشایخ و افراد مورد وثوق روایت کرده اند می آوریم.
و این توثیق عام به توثیقات خاص منحل می شود؛ یعنی یکایک روات و مشایخ ما در این کتاب ثقه هستند. ابراهیم بن هاشم نیز یکی از آنان است. بنابراین روایت فوق از نظر سند هیچ اشکالی ندارد.
اما دلالت:
ظاهر روایت این است که مسقف کردن مسجد خلاف نظر شرع و یک نوع سنت شکنی است و مورد کراهت شرع است، ولی فعلا مبارزه با این سنت شکنی زمینه ندارد و نماز مومنان در این گونه مساجد مشکلی ندارد. لیکن به هنگام ظهور، عدالت و مبارزه با سنت شکنی، درباره آن تصمیم دیگری اتخاذ می شود.
نمونه:
البته روایت صحیح دیگری از امام باقر (علیه السلام) به همین مضمون واردش ده:
اول ما یبدأ به قائمنا سقوف المساجد فیکسرها، و یأمر بها فیجعل عریشا کعریش موسی.(580)
نخستین چیزی که حضرت قائم (علیه السلام) از آن آغاز می کند، سقف مساجد است. آنها را ویران می کند و سقف هایی مانند عریش موسی (علیه السلام) بر آن قرار می دهد.
عریش سایبانی است که برای محافظت از سرما و گرما و آفتاب می سازند.
به نقل از مرحوم طریحی:
آن را از سعف خرما می سازند و تا پایان فصل خرما در آن سر می برند.(581)
تخریب آن شاید بدین دلیل است که مساجد پیش از ظهور امام (علیه السلام) از حالت سادگی بیرون آمده، جنبه تشریفاتی به خود می گیرد.
برداشت فقهی:
این روایت و مانند آن بر استحباب حمل شده؛ زیرا نبود مانع و حائل بین نمازگزار و بین آسمان مستحب است و نبودن حایل یکی از اسباب قبولی نماز و استجابت دعاست.

5. مساجد و زخارف و تصاویر

کلینی: الحسن بن علی العلوی، عن سهل بن جمهور، عن عبدالعظیم بن عبدالله العلوی، عن الحسین العرنی، عن عمرو بن جمیع، قال: سألت: ابا جعفر (علیه السلام) عن الصلاة فی المساجد المصورة. فقال: اکره ذلک و لکن لا یضرکم الیوم و لو قد قام العدل لرأیتم کیف یصنع فی ذلک.(582)
... عمرو بن جمیع می گوید: از امام باقر (علیه السلام) راجع به نماز خواندن در مسجدهایی که در آن عکس نقش بسته و آن را به نقش تزیین کردند پرسیدم، فرمود: من آن را نمی پسندم، ولیکن امروز ضرر و ایرادی ندارد و چنانچه حکومت عدل و عدالت برپا شد، خواهید دید که چگونه با آن برخورد می کند.
بررسی سندی
مرحوم مجلسی در شرح کافی و تهذیب، این روایت را تضعیف کرده.(583) شاید علت ضعف این باشد که در سند، افرادی هستند که توثیق ندارند و هیچ سخنی از آنان در کتب رجالی نیامده و به اصطلاح مهمل هستند.
و بعضی دیگر، همچون عمروبن جمیع ازدی، تضعیف شده و چنانچه عمرو بن جمیع عبدی باشد، او هم مجهول است.(584) ولی از این که فقها(585) به استناد این روایت و دیگر روایات فتوا به کراهت نقش در مساجد داده اند، چنین استفاده می شود که مورد اعتماد و عمل آنان بوده است.
لکن ممکن است گفته شود که این عمل فقهای شیعه بر مبنای تسامح در ادله سنن است.