فهرست کتاب


انتظار موعود فصلنامه علمی - تخصصی ویژه امام مهدی (عج) سال چهارم، شماره پانزدهم، بهار 1384

مرکز تخصصی مهدویت

بررسی احادیث عدالت مهدوی

نجم الدین طبسی

اشاره:

در این بحث، ابتدا به اهمیت عدل و عدالت گستری پرداخته شد و اینکه ملتی که از امام عادل پیروی نکند به دین خدا پایبند نبوده، و اگر پیروی کند، آن ملت اگر گناهکار هم باشد مورد عفو خداوند قرار می گیرد. سپس به سیره حضرت مهدی (علیه السلام) و این که شیوه ایشان همان شیوه جد بزرگوارشان پیامبر و علی است که به عدالت رفتار می کردند و روایاتی در این باره آورده شده و یکی از رموز تاخیر حکومت امام زمان را همین قرار داده که برای مدعیان اجرای عدالت ثابت شود هرگز توان اجرای آن را ندارند. سپس به شش مورد از جلوه های عدالت مهدوی پرداخته شده.
1. بازستانی حقوق تضییع شده که به سه روایت از امام باقر و جعفر بن یسار و علی بن عقبه اشاره و مورد بررسی سندی قرار گرفته.
2. واگذاری دائره مطاف به کسانی که طواف واجب به گردن دارند، و این روایت شرحا مورد بررسی سندی قرار گرفته و طریق آن مردود ولی طریق دیگری داشته که به آن اشاره و مورد تایید قرار گرفت.
3. اغماض از سوابق بعضی از مجرمان: در این مورد به روایتی از امام باقر اشاره و پس از بررسی سند و برداشت فقهی به قاعده الاسلام یجب ما قبه اشاره و از آن استفاده شده، که البته مورد تامل است هر چند مرحوم مجلسی بدان اشاره کرد.
4. تخریب و شکافتن سقف مساجد و برداشتن آن: و در این مورد به روایت امام صادق اشاره و سند آن مشکل خاصی نداشت و به قصه الحدیث و برداشت فقهی از آن اشاره گردید.
5. برخورد با زخارف و مساجد و تصاویر در آن: و به روایتی از امام باقر اشاره که جدا مورد ضعف سندی قرار گرفت.
6. به زانو در آوردن حکومت جباران: که شاید در سرلوحه برنامه های حکومت عدالت مهدوی همین باشد و در اینجا به روایتی از اهل سنت اشاره گردید که از نظر آنان صحیح السند و از نظر ما مطابق - مگر در جمله ای - با روایت است و بالاخره به شش مورد از جلوه های عدالت مهدوی اشاره و مورد بحث سندی و دلالی و قصه الحدیث و برداشت های فقهی شده است.
شکی نیست که بسط عدل و گسترش عدالت و محو ظلم و بیدادگری در سرلوحه برنامه های حکومت جهانی حضرت مهدی (علیه السلام) قرار دارد.
یملأ الارض عدلا کما ملئت ظلما و جورا.
سیره و روش حضرت مهدی (علیه السلام) همان روش جد بزرگوارش نبی اکرم صلی الله علیه و آله است؛ یسیر یسیرة جده، پر واضح است که سیره پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله برقراری عدل و داد بود. حضرت علی (علیه السلام) فرمود:
سیرته بالعدل و حکمه الحق؛(536) سیاست و راه و روش او به عدالت و حکم و فرمان او حق است.
آری، عدالت حقیقتی است که بشر (وجدان های آگاه بشریت) همیشه خواهان آن بوده و در راه رسیدن به آن، بهای سنگینی پرداخته و می پردازد؛ چون آن را از آب گواراتر و از شهد شیرین تر می داند. از امام صادق (علیه السلام) نقل شده است:
العدل احلی من الماء یصیبه الظمآن...؛(537) عدالت شیرین تر از آب زلالی است که تشنه لب به آن دست یابد.
و در روایتی دیگر فرمود:
العدل احلی من الشهد...؛(538) عدالت شیرین تر از شهد است.
رهبری امام عادل، تا آن حد مورد اهمیت شرع است که دیانت و دین داری مردم بدون پیروی از امام عادل دیانت شمرده نشده است: لادین لمن دان الله بغیر امام عادل.(539)
در مقابل، هر امت و ملتی که از امام عادل پیروی کند، مورد عفو و غفران خداوند قرار می گیرد، هر چند لغزش هایی هم از آنان سر زند.
از امام باقر (علیه السلام) نقل شده است خداوند در حدیث قدسی فرموده:
لأعفون عن کل رعیة اطاعت کل امام عادل من الله و ان کانت الرعیة ظالمة مسیئة.(540)
و در روایت دیگر می فرماید: ان الایمان بنی علی... العدل؛(541) ایمان بر عدالت و... بنا شده است.
لذا در سرلوحه ادعیه برای امام زمان (علیه السلام)، دعا برای برپایی عدالت است: اظهر به العدل و أیده بالنصر.(542)
در روایات دیگری، به هنگام توصیف و بیان ویژگی های حضرت، از ایشان به عنوان گسترش دهنده عدالت توصیف می شود. امیرالمومنین (علیه السلام) می فرماید: القائم بالحق... الباسط للعدل؛(543) قیام کننده به حق و گسترش دهنده عدالت است.
و در خطبه ای دیگر فرمود:
... لیعزلن عنکم أمراء الجور و لیطهرن الارض من کل غاش، و لیعملن بالعدل، و لیقومن فیکم بالقسطاس المستقیم و لیتمنین احیاؤکم رجعة الکرة عما قلیل فتعیشوا اذن، فان ذلک کائن... .(544)
به طور حتم او (مهدی) فرمان روایان ظالم و جائر را برکنار می زند و زمین را از گمراه کنندگان و خدعه کاران پاک می گرداند و به عدالت رفتار می کند و ترازوی عدل را برقرار می کند و زندگان آرزوی رجعت و بازگشت مردگان خود را دارند... .
و در حدیث دیگری، پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله در مقام توصیف حضرت مهدی (علیه السلام) می فرماید:
فهو امام تقی، نقی، سار مرضی هادی مهدی یحکم بالعدل و یأمر به.(545)
هموست امام، پاک و منزه، مورد سرور و خوشرویی و رضایت مردم. اوست هدایت کننده و هدایت شده. به عدالت حکم می کند و بدان امر می کند.
حکمت به تاخیر افتادن حکومت - یا شاید حکمت و یا یکی از علل تاخیر حکومت - حضرت مهدی (علیه السلام)، روی کار آمدن مدعیان گسترش عدالت است که هر کس مدعی است که توان اجرا و گسترش دامنه عدالت در جهان را دارد، پیش قدم شود تا اگر عدالت واقعی ظهور کرد، کسی مدعی نباشد. ما هم اگر زمام حکومت را به دست می گرفتیم، چنین می کردیم.
امام صادق (علیه السلام) می فرماید:
ما یکون هذا الامر حتی لا یبقی صنف من الناس الا (قد) ولوا علی الناس حتی لایقول (قائل): انا لو ولینا لعدلنا، ثم یقوم القائم بالحق و العدل.(546)
حکومت حضرت مهدی به پا نمی شود، مگر آن که هیچ حزب و گروه و صنفی از مردم نماند، الا این که بر سر کار آیند، تا هنگامی که حکومت ما روی کار آید، کسی (حزبی) ادعا نکند که اگر ما هم روی کار می آمدیم، به عدالت رفتار می کردیم. سپس حضرت قائم (علیه السلام) به حق و عدالت قیام می کند.
در روایت دیگری از امام صادق (علیه السلام)، در مقام توصیف حضرت امام مهدی (علیه السلام) می فرماید:
... و الله انی لأعرفه باسمه و اسم أبیه،... القائد العادل، الحافظ لما استودع، یملأ عدلا و قسطا کما ملأها الفجار جورا و ظلما.
به خدا سوگند، من او را به نام و نام پدر... می شناسم. هموست رهبری عادل، حافظ و امانت دار آنچه به او سپرده شده، پس او زمین را پر از عدالت و قسط می کند، همچنان که فاجران آن را پر از ظلم و بیداد کردند.(547)
امام رضا (علیه السلام) در مقام توصیف حکومت حضرت مهدی (علیه السلام) می فرماید:
... فاذا خرج اشرقت الارض بنور ربها و وضع میزان العدل بین الناس فلا یظلم احد احدا... .(548)
هنگامی که حضرت مهدی (علیه السلام) ظهور می کند، زمین به نور خداوند نورانی و روشن می گردد و میزان عدالت را برقرار و احدی به دیگری ظلم نمی کند.

جلوه هایی از عدالت مهدوی