فهرست کتاب


انتظار موعود فصلنامه علمی - تخصصی ویژه امام مهدی (عج) سال چهارم، شماره پانزدهم، بهار 1384

مرکز تخصصی مهدویت

موعود در آیین مانی

اعتقاد به موعود در عقاید مانوی نیز خودنمایی می کند. در انجیل زنده(429) که از متون مقدس مانویان و منسوب به مانی است، مانی خود را فارقلیط، یعنی همان کس که مسیح مژده آمدنش را داده بود، می داند. در زبور مانوی که یکی دیگر از آثار ادبی دینی مانویان است و به پیروی از زبور داوود سروده شده، مانی همان فارقلیط معرفی شده است:
او را بزرگ می داریم
فارقلیط، مانی را
پسر و روح القدس را؛ آنان را می ستاییم با راستی.(430)
البته در جایی دیگر نوید موعود دیگری به جز مانی داده شده است:
ای فارقلیط! تو از عیسی نازل شده ای.
با صلح آمدی ای خورشید نوین جان های آدمیان!
با صلح فراز آمدی، ای خداوندگار ما، مانی!
بمای(431) تو را بستاییم و موعود نوین تو را.(432)
در قطعه شماره 9 اسناد مکشوفه تورفان turfun (کلکسیون لنینگراد) پرسش هایی درباره آخرالزمان و علامات آن مطرح می شود. این اسناد، سالها پس از زمان مانی نوشته شده است، ولی از آنها چنین بر می آید که پیروان مانی به ظهور وی در آخرالزمان معتقد بوده اند. قسمت هایی از کتاب شاپورگان(433) مانی وجود دارد که در آنها اشاره به ظهور مانی نمی شود، اما از قراین چنین به دست می آید که انتظار ظهور عیسی را دارند. در شاپورگان ترجمه مولر muller نام خردیشهر ایزد(434) آمده که در آخرالزمان باید ظهور کند. جکسون عقیده دارد که بی شک عیسی به این لقب نامیده شده است.(435) در نیایشی درباره آمدن دوباره عیسی چنین می خوانیم:
به من بگو ای شهریار، آریامان!(436)
نشانم ده ای گرامی ترین پسر!
درباره زمان آمدنت، هنگام یکه سرانجام می آیی.
ای منجی بزرگ، ای آموزگار من! بگو درباره آن زمان و نشانه های آن.(437)
به هر حال، وقایعی که با ظهور مصادف می شود، عبارت از علامات شگفت انگیزی است که در آسمان پدید می آید و بر آمدن خردیشهر ایزد دلالت می کند، و دانش را پیش از تکمیل فرشگرد به دنیا می آورد. فرشتگانی از شرق و غرب به فرمان او فرستاده می شوند و به همه اهل دنیا پیام می فرستند. اما اشخاص شرور، او را انکار می کنند و کاذب می شمارند. از طرف دیگر، پنج تن از نگهبانان پیروزگر آسمان ها و زمین ها با پرهیزگاران و دیوان فروتن به پرستش او سر فرود می آورند.(438)

مهدویت

منبع: دایرة المعارف جهان نوین اسلام
(چاپ دانشگاه آکسفورد انگلستان)
مولف: عبدالعزیز ساشادینا
مترجم: بهروز جندقی

اشاره:

در این مقاله، مولف محترم که دارای تحقیقات وسیعی در زمینه مهدویت است ابتدا به بررسی ویژگی های مهدویت از دیدگاه قرآن پرداخته است و ترسیم سیمای معنوی - اخلاقی مهدویت در اسلام را مد نظر قرار داده است و حماسه بشری جست و جوی عدالت و صلح را جوهر مهدویت می داند.
در بخشی دوم مقاله، مولف به تحلیل تاریخی و جامعه شناختی مهدویت روی آورده است و در سه مقطع تاریخی کلی به بررسی سیر مهدی گرایی و نهضت های مربوط به مهدویت پرداخته است: مقطع اول، دوران ظهور پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله به عنوان منجی بشریت و همچنین ائمه اطهار علیهم السلام و دو سلسله جبار بنی امیه و بنی عباس را در بر می گیرد، مقطع دوم عبارت است از پایان هزاره اول اسلام که افراد در گروه های مختلفی اقدام به احیای امیدهای مردم نسبت به ظهور یک مصلح الهی نمودند مانند سید محمد جانپور که در هند ادعای مهدویت کرد یا مهدی سودان محمد احمد ابن عبدالله که طی دو دهه آخر قرن نوزدهم در آن کشور ظهور کرد.
مقطع سوم، اواخر قرن بیستم را در بر می گیرد که انقلاب اسلامی ایران، بحران خلیج فارس و دیگر حوادث مهم سیاسی ای دوران از جمله وقایع و نشانه های بحث انگیز ظهور حضرت مهدی (علیه السلام) به شمار می آیند.
مهدویت در مفهوم مداخله خداوند در تاریخ بشر - از طریق تعیین مهدی (شخص به درستی هدایت شده) برای رهایی مردم از ظلم و ستم در آخرالزمان - ویژگی مهم بحث نجات و رستگاری در اسلام است. امیدها و انتظارات مربوط به مهدویت، بخشی از اعتقاد اولیه مسلمانان به (حضرت) محمد به عنوان پیامبر آخرالزمان بود. در آن موقعیت معادشناختی، انتظار می رفت که پیامبر با رسالت جهانی، بشریت را به سوی جامعه ای آرمانی رهنمون سازد.
این انتظارات همچنین جزو گرایش های اصلاح طلبانه و احیاگرانه جوامع یهودی - مسیحی عربستان در قرن های ششم و هفتم بود. پرداختن قرآن به واقعه قریب الوقوع روز قیامت و آیات الساعه ( نشانه های قیامت) - که نشان دهنده بی نظمی در عالم و دوران ترس و وحشت قبل از روزهای پایانی است - در درون شرایط فرهنگی و ایدئولوژیکی مربوط به پیشگویی درباره مهدویت در مبحث معاد و نجات و رستگاری (ادیان) ابراهیمی قابل فهم است.