فهرست کتاب


انتظار موعود فصلنامه علمی - تخصصی ویژه امام مهدی (عج) سال چهارم، شماره پانزدهم، بهار 1384

مرکز تخصصی مهدویت

3. گستره و حیطه عدالت در حکومت مهدوی

1/3. گستره جغرافیایی عدالت مهدوی
از روایاتی که درباره سیره امام مهدی (علیه السلام) در حکومتش بیان شد، چنین بر می آید که در آن عصر، جهان با همه وسعتش در دایره حاکمیت عدل مهدوی در تمام ابعاد حقوقی و سیاسی و فرهنگی و اقتصادی قرار خواهد گرفت و حکومت اسلامی به منطقه خاصی محدود نخواهد شد.
از مهم ترین روایاتی که جهان شمولی عدالت مهدوی را بیان می کند و فوق تواتر است، روایات فراوانی است که می گوید:
یملأ الأرض قسطا و عدلا کما ملئت ظلما و جورا.(297)
زمین را از قسط و عدل لبریز می کند چنان که از ظلم و جور آکنده شده باشد.
در بخشی از روایات دیگر نیز با تعابیر دیگری تصریح شده است که با ظهور امام مهدی (علیه السلام) همه زمین و نه فقط قسمتی از آن، زنده می شود و حیات دوباره می یابد. این روایات کنایه از این است که گسترش عدالت مهدوی، جهان مرده به سبب ظلم را با عدل حیات می بخشد.
در تأویل آیه شریفه: اعلموا أن الله یحیی الأرض بعد موتها...(298) امام باقر (علیه السلام) می فرمایند:
یحییها بالقائم فیعدل فیها فیحیی الارض بالعدل بعد موتها بالظلم.(299)
زمین را به دست حضرت قائم (علیه السلام) زنده می کند. او در زمین به عدالت رفتار می کند. بنابراین زمین را به سبب عدل زنده می گرداند پس از آن که به سبب ظلم مرده باشد.
عدالت در جامعه موعود به گونه ای زیبا و فرح بخش گسترش می یابد که می توان جامعه مهدوی را تجلی حیات بهشتی در زمین دانست. حیات بهشتی که جایگاه اوج قرب و چشیدن رضوان الهی است، نمونه ای از خود در جامعه مهدوی به بشر می نمایاند.
2/3. گستره و ژرفای انسانی عدالت مهدوی
عدالت مهدوی تنها به گستره ولایت مداران حضرت صاحب (علیه السلام) محدود نخواهد شد؛ بلکه عدالت مهدوی هر آن که را در برابر ولایت و سرپرستی مهدی (علیه السلام) گردن فرازی نکند و ندای استغنا سر ندهد، شامل می شود، چنان که قبلا ذکر شد که دست رحمت عدالت مهدوی به سر اهل ذمه نیز کشیده خواهد شد و آنها نیز بر سر سفره تنعم حضرت خواهند نشست و در بعضی روایات هم آمده که عدالت حضرت، هر نیکوکار و فاجری را در بر می گیرد:
... اذا قام قائم العدل وسع عدله البر و الفاجر.(300)
... آنگاه که برپا کننده عدل قیام کند، عدالتش نیکوکار و فاجر را در بر می گیرد.
البته این نکته باید تذکر داده شود که با توجه به تعریفی که از عدالت در هر یک از سه بعد سیاسی، فرهنگی و اقتصادی شد، معلوم است که عدالتی که اهل ذمه و فاجران از آن بهره مند خواهند شد بیشتر عدالت اقتصادی است و چون ولایت و سرپرستی ولی خدا را در تمام عرصه ها نپذیرفته اند میزان بهره آنها از مناصب اجتماعی و توزیع فرهنگ و آموزش بسیار کمتر است که این خود عین عدالت است.
عمق و ژرفای عدالت مهدوی تنها ابعاد مختلف روابط اجتماعی و مناسبات افراد جامعه را تحت تاثیر قرار نمی دهد، بلکه این عدالت چون عطری خوش بو و نوازش دهنده دستگاه ادراکی انسان به تمام روابط انسان در جامعه، تاریخ و هستی با خود و خدا و طبیعت، راه می یابد و همه جا را عطر آگین می کند و این کای است که هیچ نظام سیاسی و اجتماعی نمی تواند انجام دهد.
قال الصادق (علیه السلام):... أما والله لیدخلن علیهم عدله جوف بیوتهم کما یدخل الحر و القر.(301)
امام صادق (علیه السلام) می فرماید:... به خدا سوگند که عدالتش را تا آخرین زوایای خانه های مردم وارد می کند همچنان که سرما و گرما وارد خانه ها می شود.

عدالت باوری

بهروز محمدی منفرد

اشاره:

این نوشتار آثار و ره آوردهای اعتقاد به عدالت را از ابعاد فردی و اجتماعی بررسی می کند و در هر کدام از این ابعاد نیز هم بعد معنوی و هم ظاهری مورد توجه قرار گرفته است. برخی از ره آوردهای مورد بحث در این مقوله عبارتند از: 1. امید 2. شناخت امام 3. تبری از حکومت های جور 4. ایجاد انقلاب ها و نهضت ها 5. ایجاد عدالت نسبی در جامعه 6. تابیدن الطاف الهی بر جامعه و...
باور به عدالت گستری منجی مصلحی که عدل و قسط را در عرصه های اقتصادی،(302) قضایی(303) و... در سراسر کره خاکی می گستراند از همان آغاز اسلام در اعماق وجودی مسلمانان نفوذ نموده است و روایاتی که از پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و امامان معصوم علیهم السلام در این زمینه رسیده است در حد تواتر هستند.
در معنای عدل آمده است: عدل آن است که هر چیزی را در جای خود قرار می دهد(304)
شهید مطهری در معنای آن می گوید:
عدالت عبارت است از این که آن: استحقاق و حقی که هر بشری به موجب خلقت خودش و به موجب کار و فعالیتش به دست آورده است به او داده شود و نقطه مقابل آن ظلم است که آنچه را که فرد استحقاق دارد به او ندهند و از او بگیرند.(305)
بدیهی است که باور به چنین عدالتی فطری است.
شهید مطهری می گوید:
اعتقاد به عدالت فطری است؛ چنانچه کسی به مرحله کمال برسد و خوب تربیت شود، واقعا عدالت خواه می شود و عدالت جمع را بر منفعت خویش ترجیح می دهد.(306)
گفتنی است اعتقاد به فرا رسیدن زمانی که عدالت در سراسر هستی گسترش می یابد نیز یک امر فطری است که مهم ترین دلیل بر آن، عمومیت و همگانی بودن آن است.
مسیحیان،(307) یهودیان،(308) زرتشتیان،(309) هندوان(310) و مسلمانان(311) و دیگر ادیان بر این باورند که این کره خاکی زمانی پر از عدل و داد خواهد شد.
بی تردید چنین باوری دست آوردهای ارزشمند و ثمرات متعددی به ارمغان خواهد آورد که از جمله آنها ره آوردهای فردی و جامعه شناختی است که در ذیل به برخی از آنها اشاره می شود: