فهرست کتاب


انتظار موعود فصلنامه علمی - تخصصی ویژه امام مهدی (عج) سال چهارم، شماره پانزدهم، بهار 1384

مرکز تخصصی مهدویت

1/4. نظام ارزشی حاکم بر جوامع:

هر جامعه ای از نظام ارزشی و فضای فرهنگی - تبلیغی خاصی برخوردار است. به عبارت دیگر، هر جامعه ای دارای نظام حساسیت های خاصی است. جوامع با همه تفاوتی که در مجموعه ارزش ها دارند، با این حال می توان این ارزش ها را در دو دسته گنجانید. یعنی یا این ارزش ها متناسب با ارزش های دینی و اسلامی است، یا آن که متناسب با نفس پرستی و در تعارض با ارزش های دینی و اسلامی است.
اولین مانعی که بر سر راه توسعه سیاسی یا مشارکت سیاسی خاص حکومت آن حضرت قرار دارد، ارزش های متعارض با اسلام است که همانند لات و عزی در مقابل توسعه حضرت می باشند. زیرا همچنان که گفتیم، در اسلام، توسعه انسانی زیربنای توسعه سیاسی است. البته میزان دگرگونی این ارزش ها در جهت هماهنگی با دین در جامعه جهانی به این مسأله بستگی دارد که جوامع مختلف تا چه حد ولایت حضرت را پذیرفته باشند. به عبارت دیگر سطح تغییر، جابجایی، تقویت و حذف بعضی از ارزش ها در جوامعی که آن حضرت را به عنوان امام پذیرفته باشند نسبت به جوامع دیگر که صرفا ولایت سیاسی حضرت را پذیرفته باشند، یکسان نخواهد بود. در جوامع شیعی، ارزش های اجتماعی به نسبت زیادی با ولایت حضرت تناسب دارد و در جابجایی، تقویت و حذف بعضی از ارزش ها با آن حضرت همراهی خواهند کرد؛ لیکن جوامع یهودی و مسیحی - که بعضا در ذمه اسلام باقی خواهند ماند - کمترین تغییر در ارزش های اجتماعیشان نمودار خواهد شد.(250)
پس نسبتا ارزش های اجتماعی موجود در جوامع بشری، مانعی بر سر راه تحقق توسعه سیاسی مورد نظر حضرت می باشد.

2/4. ساختارهای جامعه:

برای گسترش عدالت تنها دگرگونی ارزش ها و هنجارها و تغییر در تمایلات مردم کفایت نخواهد کرد. زیرا هر ساختاری برای دسته ای از نیازمندیها طراحی می شود. ساختاری که در جوامع ملحد و التقاطی تشکیل می شود، گنجایش عدالت مهدوی (علیه السلام) را هرگز نخواهد داشت. به عنوان مثال، در جوامع غربی به خصوص آمریکا، ساختارهای قدرت به گونه ای شکل گرفته است که همواره عده خاصی در پشت پرده، سیاست های جامعه را به پیش می برند و نفس ساختارها برای محافظت از قدر، آنها است. نظام توضیع قدرت به گونه ای طراحی و اجرا شده است که اراده های عموم مردم نتواند قدرت را از دست آنها بگیرد. بنابراین، ساختارها به تنهایی عاملی بر سر راه گسترش عدالت از طریق مشارکت سیاسی و نوسازی سیاسی است. به همین دلیل، انقلاب اسلامی ایران بعد از پیروزی خود ساختار جدیدی از جامعه را تعریف کرد که در این ساختار، جایگاه خاصی برای مشارکت سیاسی در نظر گرفته شد.
در ساختار حکومتی حضرت مهدی (علیه السلام) بیشترین نقش به اراده های انسانی داده می شود و زمینه بیشتری برای مشارکت سیاسی فراهم می شود. زیرا در اسلام، ساختاری کارآمد خواهد بود که بتواند دامنه اختیار انسان ها را در درون خود - که منطبق بر ضوابط الهی است - گسترش دهد و تضییقی بیش از آنچه خداوند برای انسان ها مقرر فرموده است، ایجاد نکند. بدین ترتیب زمینه بیشتری برای امتحان انسان ها فراهم شده، موجب رشد آنها می شود.
اما چگونه ساختارهای حکومت در عصر آن حضرت مانع مشارکت سیاسی مورد نظر است؟ پاسخ این است که رسیدن به نقطه مطلوب در توسعه و توسعه سیاسی به آسانی و به یک باره حاصل نمی شود؛ بلکه باید به مرور زمان این توسعه مطلوب حاصل شود. پس ضعف ساختارهای سابق - که مطابق مقتضیات زمانه است - نسبتا مانعی بر سر راه مشارکت سیاسی مورد نظر حضرت خواهد بود.

3/4. کارگزاران:

در حکومت جهانی آن حضرت بی شک به لحاظ وسعت جهانی حکومت ایشان، کارگزاران بسیاری در سطوح مختلف مشغول خدمت خواهند بود. این کارگزاران بای بتوانند قوانین مورد نظر حضرت را اجرا کنند. اما از آنجا که قدرت مدیریت در اشخاص مختلف است، قدرت اجرای این قوانین برای کارگزاران متفاوت خواهد بود. کارگزاران حضرت بعضا وظایفی را در قبال میزان و کیفیت مشارکت سیاسی دریافت خواهند کرد. آنها باید بتوانند با قدرت مدیریت خویش در این راستا حرکت کنند. میزان ضعف و کاستی چنین مدیرانی در اجرای این برنامه ها به عنوان یکی از موانع توسعه سیاسی قلمداد می شود.
نمودارها
نمودار شماره 1: ارتباط بین توسعه انسانی و مشارکت سیاسی

نمودار شماره 2 و 3: نقش ساختار جامعه در توزیع قدرت و مشارکت در آن