فهرست کتاب


انتظار موعود فصلنامه علمی - تخصصی ویژه امام مهدی (عج) سال چهارم، شماره پانزدهم، بهار 1384

مرکز تخصصی مهدویت

7 - 2. نظریه افراطی

در مقابل این دیدگاه، دیدگاه دیگر هیچ تفاوتی بین غیبت و حضور قائل نیست. توقع دارد حضرت در هر امری دخالت نماید. این دیدگاه نیز به خطا راه پیموده است. اگر قرار بودن حضرت مستقیما در هر کاری دخالت کنند یا همه به محضرشان مشرف شوند، دیگر غیبت معنایی نداشت.
پیامدها
1. رویکرد و توجه زیاد مدعیان ارتباط و ملاقات.
2. توهم زدگی و خیال پردازی.
3. ناامیدی و یأس در اثر عدم ملاقات.
خاستگاه
1. عدم درک دقیق مفهوم غیبت.
2. توهم و خیال پردازی.
3. عدم درک جایگاه معجزات، امدادهای غیبی و اسباب و علل مادی.
4. عدم تفقه و تخصص در دین.
5. هوای نفس.
راه درمان افراط و تفریط
1. دوری از خیال پردازی و توهمات.
2. رویکرد به معارف ناب دینی و علمای ربانی.
3. مقابله با انحرافات و بدعت ها و توهم گراها.
4. تبیین و روشنگری توسط علمای دین.

8. ملاقات گرایی

از آسیب هایی که در عصر غیبت برای منتظران اتفاق می افتد، مدعیانی هستند که بی دلیل یا به ساده ترین اتفاق، ادعای ملاقات می کنند، یا کسانی که تمام وظیفه خویش را رسیدن به دیدار حضرت می پندارند و از باقی وظایف غافل شده و افراد را تنها به این عمل، به عنوان برترین وظیفه، فرا می خوانند.
پیامدها
1. یأس و ناامیدی در اثر عدم توفیق دیدار.
2. توهم گرایی و خیال پردازی.(201)
3. رویکرد به شیادان و مدعیان مهدویت، نیابت و مدعیان ملاقات.
4. دور ماندن از انجام وظایف اصلی، به دلیل اهتمام بیش از اندازه و غیر متعادل به دیدار.
5. بدبینی به امام (علیه السلام) به علت عدم دیدار.(202)
خاستگاه
1. نبود بصیرت و آگاهی نسبت به دین و نشناختن وظایف اصلی و فرعی.
2. توهم و خیال پردازی.
3. هوای نفس.
درمان
مهم ترین راه درمان این آسیب، توجه و رویکرد به منابع اصیل، معارف ناب دین در پرتو مراجعه به علمای راستین است که در این صورت، برای ما روشن می شود که بسیاری امور مطلوب و خوب هستند، اما خدای متعال آنها را به عنوان وظیفه بر دوش ما ننهاده (مانند ملاقات حضرت ولی عصر علیه السلام) با این که در میان تکالیف و وظایف دینی رتبه بندی وجود دارد و در مقام عمل، لازم است به درجه اهمیت و ضرورت آن ها توجه شود. به راستی در میان وظایفی مانند تقوا، خودسازی، تکالیف اجتماعی، انتظار و... ملاقات چه جایگاهی دارد؟!

9. آرزوگرایان بی عمل

برخی گمان می کنند که تنها اعتقاد به اهل بیت علیهم السلام و محبت امام زمان (علیه السلام) کافی است. اینان می پندارند که در قبال گناهشان عذابی نخواهد بود. این توهم که در قرآن و روایات مردود شمرده شده است، تمنی یا امید کاذب نام دارد. اینان چون اهل کتاب فکر می کنند همین که نام دین و مذهب را بر خود نهاده اند، اهل سعادتند و عذاب نخواهند شد:
و قالوا لن یدخل الجنة الا من کان هودا او نصاری تلک امانیهم قل هاتوا برهانکم ان کنتم صادقین؛(203)
و گفتند: هرگز هیچ کس به بهشت نمی رود مگر آن که یهودی یا مسیحی باشد. این از آرزوهای آنهاست بگو: اگر راست می گویید، دلیلتان را بیاورید.
در روایات نیز این گروه تکذیب شده اند: کذب المتمنون؛(204) آرزومندان خیال پرداز دروغ می گویند.
اسماعیل فرزند امام صادق (علیه السلام) گوید: از پدرم پرسیدم:
یا ابتاه، ما تقول فی المذنب منا و من غیرنا؟ قال (علیه السلام):... لیس بامانیکم و لا امانی اهل الکتاب من یعمل سوءا یجز به...(205)
در مورد گناهکاران ما و غیر ما چه می گویید؟ حضرت فرمود: (فضیلت و برتری) به آرزوهای شما و آرزوهای اهل کتاب نیست؛ هر کس عمل بدی انجام دهد، کیفر داده می شود... .
قلت له: قوم یعملون بالمعاصی و یقولون نرجو، فلا یزالون کذلک حتی یأتیهم الموت. فقال: هولاء قوم یترجحون فی الامانی، کذبوا، لیسوا براجین، ان من رجا شیئا طلبه و من خاف من شی ء هرب منه.(206)
به حضرت صادق (علیه السلام) عرض کردم: گروهی معصیت می کنند و می گویند ما امید و رجا داریم. پیوسته چنین باشند تا این که مرگ آنان را دریابد. امام (علیه السلام) فرمود: اینان گروهی اند که در آرزوهای خویش غوطه ورند و آرزوهایشان آنان را از راه استوار منحرف کرده است. دروغ می گویند. اهل رجا و امید نیستند. قطعا کسی که به چیزی امید داشته باشد، به دنبال تحقق آن است و در طلب آن بر آید و آن که از چیزی بیمناک باشد، از آن پرهیز می کند و می گریزد.
امید و رجای واقعی چیز دیگری است. مفضل گوید: امام صادق (علیه السلام) فرمود:
ایاک و السفلة، فانما شیعة علی من عف بطنه و فرجه و اشتد جهاده و عمل لخالقه و رجا ثوابه وخاف عقابه، فاذا رأیت اولئک فاولئک شیعة جعفر.(207)
از فرومایگان بپرهیز! تنها کسانی شیعه علی می باشند که در باب شکم و شهوت خویش، عفت ورزند و اهل تلاش و کوشش باشند و برای خدا به عمل پردازند و ثواب الهی را امید برند و از عذاب او بیمناک باشند. این افراد، شیعه واقعی جعفر (بن محمد علیه السلام) هستند.
متأسفانه، برخی افراد در قالب سخن یا شعر و بدون توجه به جایگاه و ضوابط توسل و شفاعت اهل بیت علیهم السلام ایجاد کننده یا تقویت کننده این آسیب و طرز تفکرند.
پیامدها
1. عمل نکردن به وظایف فردی و اجتماعی (واجبات، محرمات و...)
2. انتظار منفی و عدم اقدام عملی و انجام وظیفه در قبال امام (علیه السلام).
3. توهم بی جا (رضایت از خویشتن و عملکرد خود.)
خاستگاه
1. تفاوت نگذاشتن میان امید و رجای واقعی با خیال پردازی و آرزوگرایی و عم شناخت جایگاه آن.
2. هوای نفس، به عنوان ریشه توجیهات: بل یرید الانسان لیفجر امامه؛(208) (انسان در معاد شک ندارد) بلکه او می خواهد (آزاد باشد و بدون ترس از دادگاه قیامت) در تمام عمر گناه کند.
3. عدم شناخت خدای مهربان و حکیم که خداوند گرچه مهربان است، حکیم و عادل هم است.
4. دیدگاه احساسی و غیر منطقی نسبت به ائمه علیهم السلام و عدم درک قهر و مهر که قبلا اشاره شد.
درمان
1. تأمل و تدبر در آیات و روایات نظیر: ان اکرمکم عند الله اتقیکم؛(209) گرامی ترین شما نزد خداوند با تقواترین شماست.
2. توجه به این نکته که: میزان و معیار اعمال، نیت خالص همراه با انجام وظایف فردی و اجتماعی است:
بسم الله الرحمن الرحیم، والعصر، ان الانسان لفی خسر الا الذین آمنوا و عملوا الصالحات و تواصوا بالحق و تواصوا بالصبر؛(210)
به نام خداوند بخشنده مهربان. به عصر سوگند که انسان ها همه در زیانند، مگر کسانی که ایمان آورده و اعمال صالح انجام داده اند و یکدیگر را به حق سفارش کرده و یکدیگر را به شکیبایی و استقامت توصیه نموده اند.