فهرست کتاب


انتظار موعود فصلنامه علمی - تخصصی ویژه امام مهدی (عج) سال چهارم، شماره پانزدهم، بهار 1384

مرکز تخصصی مهدویت

7. افراط و تفریط در تبیین مفهوم غیبت

1 - 7. نظریه تفریطی

برخی غیبت حضرت را به معنای عدم حضور معنا کرده اند. گروهی از اینان عالمی توهم کرده و آن را هورقلیا(193) نام گذارده و حضرت را در آنجا مکان داده اند. برخی دیگر حضرت را در دور دست ها (جزیره خضرا(194) و...) پنداشته اند. برخی هر گونه دیداری با حضرت را نفی کرده اند.(195)
این دیدگاه ها نادرست است و با روایات ما سازگار نیست. مطابق روایات، حضرت بر خلاف عیسای پیامبر (علیه السلام) به آسمان نرفته، در میان مردمان است، در شهرها و بازارها و... قدم می نهد:
... صاحب هذا الامر یتردد بینهم و یمشی فی اسواقهم و یطأ فرشهم و لا یعرفونه... .(196)
صاحب الامر در میان مردم رفت و آمد می کند، به بازارهایشان می رود و بر فرش هایشان قدم می نهد، ولی او را نمی شناسند.
هر ساله در مراسم حج حاضر می شود، مردم را می بیند و می شناسد و مردم هم او را می بینند ولی نمی شناسند:
والله ان صاحب هذا الامر لیحضر الموسم کل سنة فیری الناس و یعرفهم و یرونه ولا یعرفونه.(197)
به خدا سوگند که صاحب الامر، هر سال در مراسم حج حاضر می شود، مردم را می بیند و آنها را می شناسد، ولی مردم او را با آن که می بینند نمی شناسند.(198)
جزیره خضرا،(199) عالم هور قلیا(200) و مانند این ها توهم هایی هستند رد شده و افسانه هایی هستند بی دلیل.
پیامدها
1. دور از دسترس قرار دادن امام.
2. کم رنگ جلوه کردن تاثیر وجود امام، در اثر عدم اعتقاد به حضور ملموس ایشان.
خاستگاه
1. عدم درک دقیق مفهوم غیبت.
2. دوری از آیات و روایات.
3. هوای نفس.
4. اطمینان به برخی نقل های غیر معتبر مثل جزیره خضرا.
5. عدم بصیرت کافی و تفقه در دین.
6. بدگمانی و عدم اطمینان به نقلهای معتبر. (کسانی که هر نوع دیداری را نفی می کنند.)

7 - 2. نظریه افراطی

در مقابل این دیدگاه، دیدگاه دیگر هیچ تفاوتی بین غیبت و حضور قائل نیست. توقع دارد حضرت در هر امری دخالت نماید. این دیدگاه نیز به خطا راه پیموده است. اگر قرار بودن حضرت مستقیما در هر کاری دخالت کنند یا همه به محضرشان مشرف شوند، دیگر غیبت معنایی نداشت.
پیامدها
1. رویکرد و توجه زیاد مدعیان ارتباط و ملاقات.
2. توهم زدگی و خیال پردازی.
3. ناامیدی و یأس در اثر عدم ملاقات.
خاستگاه
1. عدم درک دقیق مفهوم غیبت.
2. توهم و خیال پردازی.
3. عدم درک جایگاه معجزات، امدادهای غیبی و اسباب و علل مادی.
4. عدم تفقه و تخصص در دین.
5. هوای نفس.
راه درمان افراط و تفریط
1. دوری از خیال پردازی و توهمات.
2. رویکرد به معارف ناب دینی و علمای ربانی.
3. مقابله با انحرافات و بدعت ها و توهم گراها.
4. تبیین و روشنگری توسط علمای دین.