فهرست کتاب


انتظار موعود فصلنامه علمی - تخصصی ویژه امام مهدی (عج) سال چهارم، شماره پانزدهم، بهار 1384

مرکز تخصصی مهدویت

4. علم و بصیرت در دین:

در دو مقوله عواقب تعجیل و آثار صبر، روایات بسیاری آمده است. به مناسبت، به برخی از آنها اشاره می شود:
الف - عاقبت عجله، پشیمانی است: لا تعاجلوا الامر قبل بلوغه فتندموا؛(175) پیش از رسیدن این امر، شتاب مکنید که پشیمان می شوید.
ب - فضیلت صبر و شتابزده نبودن:
1. جهاد در کنار رسول خدا صلی الله علیه و آله:
... اما ان الصابر فی غیبته علی الاذی و التکذیب بمنزلة المجاهد بالسیف بین یدی رسول الله.(176)
آن ها که در زمان غیبت او بر آزار و طعنه و تکذیب دشمنان صبر کنند، مانند کسانی هستند که در حضور رسول خدا صلی الله علیه و آله شمشیر زده اند.
2. در زمره اهل بیت علیهم السلام و در علیین بودن:
ان من انتظر امرنا و صبر علی ما یری من الاذی و الخوف، هو غدا فی زمرتنا.(177)
کسی که منتظر امر ما باشد و در این راه، بر آزار و ترس و وحشت صبر کند، روز رستاخیز در جرگه ما خواهد بود.
امام حسن عسکری (علیه السلام) فرمودند:
یا احمد بن اسحاق، هذا امر من امر الله و سر من سرالله و غیب من غیب الله فخذ ما آتیتک و اکتمه و کن من الشاکرین، تکن معنا غدا فی علیین.(178)
ای احمد بن اسحاق، این امر و سر و غیبی است از جانب خداوند. آنچه به تو ارزانی داشتیم فراگیر و از نا اهل پوشیده دار و سپاسگزار باش، تا فردای قیامت در مقامات علیین با ما باشی.
3. تبیین و روشنگری اندیشمندان نسبت به عواقب تعجیل و آثار صبر و تسلیم و رضا و تذکر به این نکته که مهم، انجام وظیفه است و حرکت در این مسیر و معرفت به امام و راه و مرام او با چنین حالتی، ظهور مقدم شود یا به تاخیر افتد، هیچ ضرر نکرده و در رکاب و در زمره اهل بیت علیهم السلام قرار داریم.
امام باقر (علیه السلام) در تفسیر آیه شریفه: یا ایها الذین آمنوا اصبروا و صابروا و رابطوا.
فرمودند:
یا ایها الذین آمنوا اصبروا علی اداء الفرائض و صابروا علی عدوکم و رابطوا امامکم المنتظر.(179)
ای مومنان، در بجا آوردن امور واجب خود، صبر و تحمل داشته باشید و در برابر دشمنانتان، پایداری ورزید و یک دیگر را به شکیبایی سفارش کنید و با امام منتظر خود، پیوند و رابطه نا گسستنی داشته باشید.
همچنین فرموده اند:
من مات و هو عارف لامامه، لا یضره تقدم هذا الامر او تأخر و من مات و هو عارف لامامه کان کمن هو مع القائم فی فسطاطه.(180)
هر کس با شناخت امامش بمیرد، پیش افتادن این امر یا به عقب افتادن آن به او ضرری نرساند. کسی که با معرفت امامش بمیرد مانند کسی است که با حضرت قائم (علیه السلام) در خیمه اش باشد.
نکته: تعجیل، یکی از آفت ها و آسیب هایی است که فرا روی منتظر قرار دارد، اما برخی در نقطه مقابل دچار آسیب شده اند و آن دور شمردن وقت ظهور است که پیامد آن، بی تفاوتی و قساوت قلب می باشد. در روایتی فرموده اند:
لا تعاجلوا الامر قبل بلوغه فتندموا و لا یطولن علیکم الامد فتقسو قلوبکم.(181)
پیش از رسیدن این امر شتاب نکنید که پشیمان می شوید و آن را دور نشمارید که دلتان قساوت می گیرد.
در روایات دیگر، تکلیف مشخص شده است: اهل عجله هلاکند. اهل نجات، کسانی اند که تسلیم اراده خدایند،(182) و امر ظهور را نزدیک می شمارند.(183) (و آن که امر ظهور را نزدیک داند، خویشتن را آماده می سازد.)

5. توقیت:

یکی دیگر از آسیب ها، تعیین وقت ظهور است. چرا که حکمت الهی بر این است که وقت ظهور امام زمان (علیه السلام) بر بندگان مخفی بماند. لذا احدی نمی تواند زمانی برای ظهور تعیین کند. مفضل بن عمر گوید: از مولایم امام صادق (علیه السلام) پرسیدم:
هل للمأمور المنتظر المهدی (علیه السلام) من وقت موقت یعلمه الناس؟ فقال: حاش لله أن یوقت ظهوره بوقت یعلمه شیعتنا... فقال: یا مفضل، لا اوقت له وقتا و لا یوقت له وقت، ان من وقت لمهدینا وقتا فقد شارک الله تعالی فی علمه و ادعی انه ظهر علی سره...(184)
آیا ظهور حضرت مهدی (علیه السلام) وقت معینی دارد که مردم آن را بدانند؟ فرمودند: این چنین نیست که خداوند برای آن وقتی تعیین کرده باشد که شیعیان ما آن را بدانند. ای مفضل، برای آن وقتی تعیین نمی کنم. وقتی هم نمی شود برای آن معین کرد. آن که برای ظهور ما وقتی تعیین کند، خود را در علم خداوند شریک دانسته و مدعی شده که از اسرار خداوند آگاه گشته است.
فضیل از امام باقر (علیه السلام) پرسید:
هل لهذا الامر وقت! فقال: کذب الوقاتون، کذب الوقاتون، کذب الوقاتون.(185)
آیا برای این امر وقتی معین است؟ آن حضرت سه مرتبه فرمود: آنان که وقتی برای آن تعیین می کنند، دروغ می گویند.
ابی بصیر گوید: از امام صادق (علیه السلام) درباره امام زمان (علیه السلام) پرسیدم. فرمود:
کذب الوقاتون، انا اهل بیت لانوقت، ثم قال: ابی الله الا أن یخلف وقت الموقتین.(186)
آنان که وقتی برای آن تعیین می کنند، دروغ می گویند. ما اهل بیت، زمانی برای آن تعیین نمی کنیم آنگاه فرمود: خداوند چنین اراده کرده است که با هر وقتی که تعیین کنند، حتما مخالفت نماید و ظهور را در آن وقت قرار ندهد.
در روایت دیگر فرموده اند:
کذب الموقتون، ما وقتنا فیما مضی ولا نوقت فیما یستقبل؛(187)
آن که برای آن وقتی تعیین کند دروغ گفته است... ما در گذشته وقتی تعیین نکرده ایم و در آینده نیز هرگز وقتی برای آن تعیین نخواهیم کرد.
در برخی روایات، علت عدم تعیین وقت، چنین بیان شده است: امام جواد (علیه السلام) فرمودند:
لو عین لهذا الامر وقت لقست القلوب و لرجع عامة الناس عن الاسلام و لکن قالوا: ما اسرعه! ما اقربه! تألفا لقلوب الناس و تقریبا للفرج؛(188)
اگر برای این امر وقتی تعیین شود دلها را قساوت می گیرد و توده مردم از اسلام بر می گردند. بگویید: چه زود است! چقدر نزدیک است! تا دل مردم آرام گیرد و فرج نزدیک شود.
پیامدها
این عمل - جدای از این که ادعایی است بی دلیل و دروغی است آشکار؛ چرا که اهل بیت فرموده اند: کسی از زمان آن آگاه نیست - پیامدهای متفاوتی دارد که به ذکر آن می پردازیم:
1. ایجاد یأس و ناامیدی به سبب عدم تحقق ظهور در وقت تعیین شده.
2. ایجاد بدبینی نسبت به اصل ظهور.
3. ایجاد بدبینی به شخصیت امام در اثر عدم تحقق ظهور.
4. قساوت قلب ها.
5. برگشتن مردم سست ایمان از دین.
خاستگاه
1. تعجیل و شتاب کردن در امر فرج.
2. عوام فریبی در اثر هوی و هوس.
3. توهم و خیال پردازی.
4. عدم تطبیق صحیح آثاری که بر اثر قدرت های روحی و ریاضت ها به دست می آورند. یعنی چیزهایی را در آینده پیش بینی می کنند، اما در تطبیق آنها اشتباه نموده و خیال می کنند ظهور است. لذا وقتی تعیین می کنند.
مبارزه و درمان
1. تکذیب:
محمد بن مسلم گوید: امام صادق (علیه السلام) فرمود:
یا محمد، من اخبرک عنا توقیتا فلاتهابن ان تکذبه فانا لانوقت لاحد وقتا.(189)
ای محمد، هر کس از جانب ما به تو خبر دهد که ما وقتی برای ظهور تعیین کرده ایم، بی مهابا و ترس او را تکذیب کن. زیرا ما برای هیچ کس (حتی خواص) وقتی تعیین نمی کنیم.
نکته قابل توجه این است که در روایت آمده است: بی مهابا او را تکذیب کن. از این تفسیر به خوبی بر می آید که نباید شخصیت زده شد. ابهت و بزرگی افراد نباید مانع تکذیب شود. هر کس با هر مقام و جایگاهی که دارد اگر برای ظهور وقتی معین کرد، بایستی تکذیب گردد.(190)
راه چاره این است که انسان ظهور را نزدیک بداند، هر لحظه منتظر ظهور باشد و با این حال، تسلیم اراده و امر الهی باشد و هیچ امری، پرده صبر او را ندرد که: نجی المقربون(191) و نجا المسلمون.(192)
3. روشنگری و تبیین علما و اندیشمندان دینی.

6. تطبیق

پس از توقیت و تعجیل، آسیبی که قابل ذکر است، تطبیق ناصواب است. به این توضیح که عده ای با خواندن یا شنیدن چند روایت در علایم ظهور، آنها را بر افراد یا حوادثی تطبیق می دهند. البته خود تطبیق روایات بر حوادث، آفت و آسیب نیست، بلکه آفت، مطالب و ادعاهایی است که افرادی به صرف خواندن یک یا دو روایت و بدون بررسی آیات و روایات و مطالب تاریخی و قدرت تشخیص صحیح و سقیم روایات مطرح می کنند، یعنی بدون داشتن تخصص به اظهار نظر می پردازند.
این تذکر لازم است که در روایات، تشخیص مولفه ها و علایم سپاه حق و باطل به عهده علمای راستین گذاشته شده است؛ همان ها که در عصر غیبت کبرا به عنوان نواب عام عده دار امور گشته اند.
پیامدها
1. پیامد تطبیق، توقیت و تعجیل است.
2. نومیدی و یأس در اثر عدم اتفاق ظهور.
3. به دلیل عدم تحقق تطبیق های مطرح شده، باعث بی اعتقادی افراد نسبت به اصل ظهور می گردد و افراد در اصل ظهور و روایات به شک و تردید می افتند.
خاستگاه
1. توهم زدگی.
2. هوی و هوس و مشکل مطرح سازی خود (بیماری روانی هیستری.)
3. دخالت افراد غیر متخصص در مطالب کاملا فنی و تخصصی.
4. عدم روشنگری کافی توسط علما:
الف - عدم تبیین علایم حتمی و غیر حتمی، عدم طرح مسأله بداء و مسایل مرتبط با علایم ظهور.
ب - نداشتن عکس العمل مناسب در مقابل مدعیان.
راه درمان
1. تبیین و روشنگری.
2. تکذیب و مبارزه با انحرافات.
3. کار کارشناسی در مورد علایم و ویژگی ها توسط علما.