فهرست کتاب


آموزش دین

علامه سید محمد حسین طباطبائی

اخلاق - احکام

1 - درسهایی از اخلاق

چنانکه در آغاز جلد اول دانسته شد دین مقدس اسلام یک برنامه عمومی و همیشگی است که از جانب خدای متعال برای زندگی انسان در هر دو جهان به سوی خاتم پیغمبران نازل شده است تا در جامعه بشری به مورد اجرا درآید و کشتی انسانیت را از گرداب جهالت و بدبختی بیرون کشیده بساحل نجات برساند.
نظر باینکه دین برنامه زندگی است ناگزیر نسبت به آنچه که با زندگی ارتباط دارد وظیفه ئی برای انسان تشخیص داده و انجامش را از وی می خواهد.
بطور کلی زندگی ما به سه امر ارتباط دارد:
1 - خدای متعال که ما آفریده او هستیم و حق نعمت او از هر حقی بزرگتر و وظیفه شناسی نسبت به ساحت مقدس او از هر واجبی واجبتر است.
1 - خودمان
3 - همنوعان خودمان که ناگزیریم با آنان زندگی کنیم و کار و کوشش خود را با همکاری و دستیاری ایشان انجام دهیم بنا براین بر حسب دستور ما سه وظیفه کلی داریم:
وظیفه نسبت بخدا؛ نسبت بخود؛ نسبت بدیگران.

1 - وظیفه انسان نسبت بخدا

وظیفه نسبت بخدای متعال مهمترین همه وظائف می باشد که باید با دلی پاک و نیتی خالص در انجام آن کوشیده و برای نخستین بار وظیفه انسانی است که آفریدگار خود را بشناسد. زیرا چنانکه وجود خدای متعال سرچشمه هستی هر آفریده و موجود هر پدیده و واقعیتی است شناسائی و علم بوجود پاکش نیز روشنائی بخش هر دیده واقع بینی است، و بی اعتنائی باین حقیقت وجدانی منشأ هر گونه جهالت و بی بصیرتی و وظیفه نشناسی می باشد و کسیکه بمعرفت حق بی اعتنا بماند و در نتیجه چراغ روشن وجدان خود را بکشد هیچگونه راهی برای بدست آوردت سعادت واقعی انسانی ندارد.
چنانکه میبینیم مردمیکه از خداشناسی روگردان می باشند و در زندگی خود اهمیتی باین حقیقت نمی دهند از معنویات انسانی بکلی دور و منطقی جز منطق حیوانات چرنده و درنده ندارند. خدای متعال در کلام خود می فرماید: فأعرض عن من تولی عن ذکرنا و لم یرد الا الحیاه الدنیا ذلک مبلغهم من العلم سوره نجم آیه 28:
خلاصه ترجمه: از کسانیکه از یاد خدا رو گردانند و غیر از زندگی دنیا و خوردن و خوابیدن مقصود دیگری ندارند روگردان باش چون این مردم از دنیا چیزی غیر از خوردن و خوابیدن نمی دانند:
و البته باید یادآور شد که خداشناسی برای انسان که یک موجود واقع بین و دارای غریزه استدلال است اضطراری و قهری می باشد زیرا با شعور خدادادی خود بهر گوشه و کنار آفرینش که نگاه کند آثار وجود خدای جهان و علم قدرت وی را مشاهده می نماید. بنابراین معنی خداشناسی این نیست که انسان خداشناسی را برای خود بوجود آورد بلکه مقصود اینست که انسان باین حقیقت روشن که با هیچ پرده ئی نمی شود آنرا پوشاند با دیده بی اعتنائی ننگرد و بوجدان خود که هر لحظه بسوی خدا دعوتش می کند پاسخ مثبت دهد و با پی گیری این معرفت هر گونه شک و تردید را از دل خود بزداید.
خدا پرستی
پس از خداشناسی دومین وظیفه ما خداپرستی است زیرا در ضمن شناسائی حق این حقیقت روشن می ضشود که سعادت و نیکبختی که یگانه هدف ما است در عمل کردن و اجراء برنامه ای است که خدای مهربان برای زندگی ما معین فرموده و بوسیله فرستادگان خود ابلاغ داشته است پس اطاعت فرمان خداوندی و بندگی او یگانه وظیفه ایست که هر وظیفه دیگری در برابر آن ناچیز و کوچک است.
خدای متعال می فرماید: و قضی ربک الا تعبدوا الا ایاه سوره بنی اسرائیل آیه 23. خلاصه ترجمه: دستور خداوند اینست که غیر از او کسی را نپرستید و از دیگری اطاعت نکنند.
و نیز می فرماید: الم أعهد الیکم یا بنی آدم ان لا تعبدوا الشیطان انه لکم عدو مبین و ان اعبدونی هذا صراط مستقیم سوره یس آیه 60. خلاصه ترجمه: ای گروه آدمیان آیا بشما فرمان ندادم که از دشمن آشکار خود شیطان اطاعت نکنید و تنها مرا اطاعت و بندگی کنید؟ اینست راه راست.
بنابراین وظیفه ما است که مقام بندگی و نیازمندی خود را بشناسیم و عظمت و کبریای نامحدود خداوند را در نظر داشته باشیم و او را از هر جهت بخویشتن محیط دانسته از فرمانهای او اطاعت کنیم؛ بر ما است که جز خدای متعال را نپرستیم و غیر از پیغمبر گرامی و ائمه هدی که خداوند عالم ما را بفرمانبرداری آنان دستور داده از دیگری اطاعت نکنیم.
خدای متعال می فرماید: أطیعوا الله و أطیعوا الرسول و اولی الامر منکم سوره نساء آیه 59. خلاصه ترجمه: از خدا و پیغمبر و فرمانروایان دین (ائمه) اطاعت کنید.
البته در اثر اطاعت خدا و اولیای دین عملا باید بهر چیزیکه منسوب بخدا است احترام کامل را رعایت نمود؛ نام مبارک خدا و نامهای اولیای دین را با ادب یاد کرد؛ در احترام کتاب خدا (قرآن کریم) و کعبه مشرفه مساجد و اعتاب مقدسه اولیاء دین باید کوشید چنانکه خدای متعال می فرماید: و من یعظم شعائر الله فانها من تقوی القلوب سوره حج آیه 32. خلاصه ترجمه: کسیکه در تعظیم و احترام نشانه های خدای متعال می کوشد، پرهیزکاری باطنی خود را اظهار می دارد.