آموزش دین

علامه سید محمد حسین طباطبائی

حضرت امام محمد باقر (علیه السلام) پنجمین پیشوا

در زمان امامت امام محمد باقر (علیه السلام) زمینه برای نشر علوم دینی تا اندازه ای فراهم شد زیرا در اثر فشار بنی امیه احادیث فقه اهل بیت از دست رفته بود و با اینکه برای احکام، هزارها حدیث لازم است حتی از اخباریکه از پیغمبر اکرم بوسیله صحابه نقل شده بیش از پانصد حدیث باقی نمانده بود.
خلاصه اینکه در آن ایام در نتیجه واقعه جانگداز کربلا و در اثر مساعی سی و پنجساله امام سجاد (علیه السلام) گروه انبوهی از شیعه بوجود آمده ولی از فقه اسلامی تهیدست بودند.
و چون سلطنت بنی امیه در اثر اختلافات داخلی و تن پروری و بی کفایتی رجال دولت رو بضعف نهاده روزبروز آثار سستی در پیکر آن ظاهر میشد؛ امام پنجم از فرصت استفاده فرموده بنشر علوم اهل بیت و فقه اسلامی پرداخت و دانشمندان زیادی از مکتب خویش تحویل جامعه داد.

حضرت امام جعفر صادق (علیه السلام) ششمین پیشوا

در زمان امام ششم (علیه السلام) برای نشر علوم اسلامی زمینه فراهم تر و اوضاع مساعدتر بود زیرا از یکطرف در اثر انتشارات احادیث امام محمد باقر (علیه السلام) و تبلیغات پرورش یافتگان مکتب وی؛ مردم به نیازمندی خود بمعارف اسلامی و علوم اهلبیت بیشتر پی برده و برای اخذ حدیث تشنه تر بودند.
و از یکطرف سلطنت اموی منقرض و سلطنت عباسی هنوز استقرار کامل پیدا نکرده بود، و بنی عباس بویژه از این نظر که برای پیشرفت مقاصد خود و برانداختن بنیاد حکومت اموی، مظلومیت اهل بیت و خون شهیدان کربلا را دستاویز کرده بودند، با اهلبیت روی خوش نشان می دادند.
آنحضرت بنشر انواع علوم پرداخت و علما و دانشمندان از هر سو دسته دسته بدر خانه اش هجوم آوردند و بحضورش بار یافتند و از فنون مختلفه معارف اسلامی و اخلاق و تاریخ انبیاء و امام و حکمت و موعظت پرسشها کردند و پاسخها شنیدند.
آنحضرت با طبقات مختلف بحثها کرد و با ملل و نحل گوناگون مناظره ها نمود و در بخشهای گوناگون علوم، شاگردانی پرورش داد، و صدها کتاب در ضبط احادیث و بیانات علمی آنحضرت تألیف شد که بنام اصول نامیده می شود.
شیعه که در اسلام روش اهلبیت پیغمبر را دنبال می کند مقاصد و مسائل دینی خود را از برکات آنحضرت بکلی از ابهام درآوردند و مجهولات مذهبی خود را با بیانات شافیه ایشان حل کردند؛ بهمین سبب مذهب شیعه (که همان مذهب اهل بیت می باشد) در میان مردم به مذهب جعفری معروف گشت.

نهضت علمی امام باقر و امام صادق علیهما السلام:

پس از امام حسین (علیه السلام) اگرچه روزبروز بشماره پیروان اهل بیت (علیهم السلام) افزوده می شد ولی بواسطه فشار شدیدی که سلطنت بنی امیه به پیروان اهل بیت (علیهم السلام) وارد می ساخت میدان عملی که حضرت امام سجاد بتواند بنشر کامل و علنی معارف اسلامی بپردازد نبود تا در زمان امامت امام محمد باقر (علیه السلام) سلطنت اموی بواسطه اختلافات داخلی و کشمکشهائی که با بنی عباس داشتند روی بضعف و انحلال نهاد.
از اینرو شیعیان و پیروان اهلبیت و دست پروردگان دوره امامت 35 ساله حضرت سجاد (علیه السلام) فرصتی پیدا کرده از اطراف و اکناف مانند سیل بدر خانه امام محمد باقر ریخته بفرا گرفتن علوم دین و اخذ معارف اسلامی پرداختند.
و پس از آنحضرت نیز امام جعفر صادق بنشر معارف پرداخت و دانشمندانی را که از گوشه و کنار جهان به آستان پاکش روی می آوردند پذیرفته در تعلیم و تربیت آنان کمال سعی و کوشش مبذول می داشت و در اثر مساعی آنحضرت هزاران دانشمند از رجال دین که در فنون و علوم مختلفه سرآمد بودند باطراف جهان پراکنده شدند و بنشر علوم پرداختند.
از کتابهائی که از شاگردان مکتب آنحضرت بیادگار مانده چهارصد کتاب است که بنام (اصول اربعمأء) در میان علمای شیعه معروف است.
بقیه امامان هم روش این دو امام را تعقیب کرده و بنشر معارف اسلامی پرداختند و با آنکه فشار بنی عباس بسیار سخت بود؛ دانمشندان زیادی را تربیت نموده ذخائر علمی اسلام را بایشان سپردند؛ و در اثر همین مساعی جمیله ائمه هدی (علیهم السلام) امروز ملیونها نفر اهل حق در نقاط مختلف از جهان زندگی می کنند.