فهرست کتاب


آموزش دین

علامه سید محمد حسین طباطبائی

معاد در قرآن:

قرآن کریم در صدها آیه معاد را بمردم تذکر می دهد و هر گونه شک و ریب را از آن نفی می کند و در موارد زیادی برای افزایش بصیرت و رفع استعاد آفرینش نخستین اشیاء، قدرت مطلقه خداوندی را بمردم یادآوری می نماید چنان که می فرماید:
اولم یر الانسان انا خلقناه من نطفه فاذا هو خصیم مبین و ضرب لنا مثلا و نسی خلقه قال من یحیی العظام و هی رمیم قل یحییها الذی انشأها اول مره و هو بکل خلق علیم سوره یس آیه 79. خلاصه ترجمه: آیا انسان نمی بیند که ما او را از قطره آبی آفریدیم؟ آنگاه بمقام مخاصمه بر میآید آفرینش خود را فراموش می کند و برای ما مثل آورده می گوید این استخوانهای پوسیده را چه کسی زنده می کند؟ بگو: آنها را کسی زنده می کند که روز نخستین از نیستی به وجود آورده است، چنانکه روز نخستین آفریده دوباره نیز می تواند وجود دهد.
و گاهی افکار مردم را بزنده شدن زمین در بهار پس از مرگ زمستانی هدایت کرده قدرت خدا را تذکر می دهد چنانکه می فرماید:
و من آیاته انک تری الارض خاشعه فاذا انزلنا علیها الماء اهتزت و ربت ان الذی احیاها لمحیی الموتی انه علی کل شی ء قدیر سوره حم سجده آیه 39 خلاصه ترجمه: یکی از نشانه های خدای متعال این است که زمین را مانند مرده ای بی حس و بی حرکت مشاهده می کنی و همینکه بارانی نازل کردیم بجنبش درآمد سرسبز می شود، خدایی که این زمین مرده را زنده می کند مردگان را نیز زنده خواهد کرد زیرا وی بهمه چیز قادر و توانا است. و گاهی از راه استدلال عقلی پیش آمده نهاد خدادادی انسان را برای اعتراف باین حقیقت بیدار می کند چنانکه می فرماید:
و ما خلقنا السماء و الارض فما بینهما باطلاً ذلک ظن الذین کفروا فویل للذین کفروا من النار ام نجعل الذین آمنوا و عملوا الصالحات کالمفسدین فی الارض ام نجعل المتقین کالفجار سوره ص آیه 28 خلاصه ترجمه: آسمان و زمین و آنچه در میان آنها است بیهوده (و بازیچه) نیافریدیم (زیرا اگر همین بود که انسان مثلا بوجود آید و چند روزی بگردد و بخوابد و بمیرد و باز یکی بهمین ترتیب مکرر شود، آفرینش جهان کاری بیهوده و بازیچه بیش نبود با اینکه کار بیهوده از خدای حکیم سر نمی زند) آنانکه بمعاد کافرند آفرینش را بیهوده پنداشته اند. آیا مردمان مؤمن و نیکوکار را با مردمی مفسد و تبهکار یکسان قرار می دهیم؟ (زیرا در این جهان نیکوکار و زشت کردار بپاداش کامل اعمالشان نمی رسند اگر جهان دیگری در بین نباشد که در آن هر کدام از این دو دسته بپاداش مناسب رفتار و کردار خودشان برسند هر دو دسته پیش خدا یکی خواهند بود و این منافی عدل الهی است).

از مرگ تا قیامت

آنچه میمیرد تن است نه روان

از نظر اسلام انسان آفریده ای است که از تن و روان (روح و بدن) تشکیل یافته است تن انسان خود یکی از ترکیبات ماده و محکوم قوانین می باشد یعنی حجم و وزن دارد و زندگانی او در زمان و مکانی است و از سرما و گرما و غیر آنها متأثر می شود و تدریجاً کهنه (پیر) و فرسوده می گردد و بالاخره چنانکه روزی بامر خدای متعال پیدایش یافته روزی نیز تجزیه شده از بین می رود.
ولی روان؛ مادی نیست و هیچیک از خاصیتهای نامبرده ماده را ندارد بلکه صفت علم و احساس و فکر و اراده و صفات دیگر روحی مانند مهر و کینه و شادی و اندوه و بیم و امید و مانند آنها از آن اوست و چنانکه روان خاصیت های نامبرده ماده را ندارد صفات روحی نیز از این خاصیت ها دورند بلکه قلب و مغز سایر اجزاء بدن در فعالیتهای بیشمار خود فرمانبردار روان و صفات روانی می باشد و هیچیک از اجزاء بدن را بعنوان مرکز فرماندهی نمی توان تعیین کرد.
خدای متعال می فرماید: و لقد خلقنا الانسان من سلامه من طین ثم جعلناه نطفه فی قرار مکین ثم خلقنا النطفه علقة فخلقنا العقله مضغه فخلقنا المضغه عظاماً فکسونا العظام لحماً ثم انشاناه خلقاً آخر سوره مؤمنون آیه 13 خلاصه ترجمه: ما برای نخستین بار انسان را از ماده ای که از گل گرفته شده بود ساختیم پس از آن او را نطفه ای قرار دادیم که در جایگاه آرامی قرار می گیرد پس از آن نطفه را بصورت قطعه خونی در آوردیم و سپس آنرا مانند گوشت جویده شده (مضغه) ساختیم. و از مضغه استخوانها را خلق کردیم و بر استخوانها گوشت پوشانیدیم صورت بدن را درست کردیم) پس از آن او را آفرینش اساسی و بیسابقه دیگری دادیم.