فهرست کتاب


آموزش دین

علامه سید محمد حسین طباطبائی

معاد و ادیان و ملل:

همه ادیان و مذاهبی که بپرستش خدای متعال دعوت می کنند و بشر را به نیکوکاری امر و از بدکاری نهی می نمایند؛ برای انسان معاد و زندگی دیگری پس از مرگ قائلند زیرا هرگز تهدید نمی کنند که نیکوکاری وقتی ارزش خواهد داشت که پاداش نیکی بدنبال خود داشته باشد و چون این پاداش در این جهان مشهود نیست ناگزیر پس از مرگ در جهان دیگری و با زندگی دیگری خواهد بود.
گذشته از آن؛ در مقابر بسیار باستانی که کشف می شود علائم و آثاری دیده می شود که دلالت دارد بر اینکه انسان قدیم بزندگی دیگری پس از مرگ ایمان داشته و بحسب اعتقاد خود برای اینکه مرده از آن جهان آسایش داشته باشد تشریفاتی انجام می داده است.

معاد در قرآن:

قرآن کریم در صدها آیه معاد را بمردم تذکر می دهد و هر گونه شک و ریب را از آن نفی می کند و در موارد زیادی برای افزایش بصیرت و رفع استعاد آفرینش نخستین اشیاء، قدرت مطلقه خداوندی را بمردم یادآوری می نماید چنان که می فرماید:
اولم یر الانسان انا خلقناه من نطفه فاذا هو خصیم مبین و ضرب لنا مثلا و نسی خلقه قال من یحیی العظام و هی رمیم قل یحییها الذی انشأها اول مره و هو بکل خلق علیم سوره یس آیه 79. خلاصه ترجمه: آیا انسان نمی بیند که ما او را از قطره آبی آفریدیم؟ آنگاه بمقام مخاصمه بر میآید آفرینش خود را فراموش می کند و برای ما مثل آورده می گوید این استخوانهای پوسیده را چه کسی زنده می کند؟ بگو: آنها را کسی زنده می کند که روز نخستین از نیستی به وجود آورده است، چنانکه روز نخستین آفریده دوباره نیز می تواند وجود دهد.
و گاهی افکار مردم را بزنده شدن زمین در بهار پس از مرگ زمستانی هدایت کرده قدرت خدا را تذکر می دهد چنانکه می فرماید:
و من آیاته انک تری الارض خاشعه فاذا انزلنا علیها الماء اهتزت و ربت ان الذی احیاها لمحیی الموتی انه علی کل شی ء قدیر سوره حم سجده آیه 39 خلاصه ترجمه: یکی از نشانه های خدای متعال این است که زمین را مانند مرده ای بی حس و بی حرکت مشاهده می کنی و همینکه بارانی نازل کردیم بجنبش درآمد سرسبز می شود، خدایی که این زمین مرده را زنده می کند مردگان را نیز زنده خواهد کرد زیرا وی بهمه چیز قادر و توانا است. و گاهی از راه استدلال عقلی پیش آمده نهاد خدادادی انسان را برای اعتراف باین حقیقت بیدار می کند چنانکه می فرماید:
و ما خلقنا السماء و الارض فما بینهما باطلاً ذلک ظن الذین کفروا فویل للذین کفروا من النار ام نجعل الذین آمنوا و عملوا الصالحات کالمفسدین فی الارض ام نجعل المتقین کالفجار سوره ص آیه 28 خلاصه ترجمه: آسمان و زمین و آنچه در میان آنها است بیهوده (و بازیچه) نیافریدیم (زیرا اگر همین بود که انسان مثلا بوجود آید و چند روزی بگردد و بخوابد و بمیرد و باز یکی بهمین ترتیب مکرر شود، آفرینش جهان کاری بیهوده و بازیچه بیش نبود با اینکه کار بیهوده از خدای حکیم سر نمی زند) آنانکه بمعاد کافرند آفرینش را بیهوده پنداشته اند. آیا مردمان مؤمن و نیکوکار را با مردمی مفسد و تبهکار یکسان قرار می دهیم؟ (زیرا در این جهان نیکوکار و زشت کردار بپاداش کامل اعمالشان نمی رسند اگر جهان دیگری در بین نباشد که در آن هر کدام از این دو دسته بپاداش مناسب رفتار و کردار خودشان برسند هر دو دسته پیش خدا یکی خواهند بود و این منافی عدل الهی است).

از مرگ تا قیامت