آموزش دین

علامه سید محمد حسین طباطبائی

دو شاهکار مهم در تعلیمات اسلام:

هر یک از روشهای اجتماعی که در جامعه های مخالف بشری جاری بوده یا می باشد یکرشته از اسرار نهانی در بردارد که اگر بر عامه مردم روشن شود بریاست کارگردانان جامعه و خواسته های شهوی آنان ضربه هائی وارد می آورد و از آن جهت است که آنان پیوسته حقایقی را از عامه پوشیده می دارند، و علت این مطلب ا نست که بسیاری از مطالب و مقررات ساخته مغز خود آنها است؛ و چون مخالف عقل و صلاح اجتماع و افراد می باشد می ترسند که اگر کشف شود سیل اعتراض برویشان جاری گردد و منافعشان بخطر افتد.
بهمین جهت کلیسای مسیحیت و مراکز روحانی دیگر ادیان بمردم اجازه تفکر آزاد نمی دهند، بلکه حق تعبیر و توضیح معارف دینی و بیانات کتاب مذهبی را از خصائص خویش می دانند؛ و بر مردم است که هر چه آنان می گویند بی چون و چرا و بدون بحث و کنجکاوی (آزاد) بپذیرند.
همین روش است که به بسیاری از روشهای دینی لطمه وارد ساخته است و روش کنونی مسیحیت شاهدی صادق بر این گفتار است.
ولی چون اسلام بحقانیت خود اطمینان و اعتماد دارد و هیچگونه نقطه مبهم و تاریکی در راه خود نمی بیند برخلاف همه روشهای مذهبی و غیر مذهبی دیگر:
1 - هیچ مطلب حقی را پوشیده نمی دارد و پیروان خویش نیز اجازه نمی دهد که حقی را بپوشانند زیرا شرایع این دین پاک بر طبق قانون فطرت و آفرینش تنظیم شده و هیچ چیز آن از ناحیه حق و حقیقت قابل تکذیب نیست.
در اسلام کتمان حقایق از گناهان بزرگ معرفی شده است و خدای متعال در کلام خود آنانکه حق را کتمان می کنند لعنت کرده بر آنان صریحاً لعنت می فرستد (سوره بقره آیه 146)
2 - پیروان خود را امر فرموده که درباره حقایق و معارف آزادانه بتفکر پردازند و در هر جا که کوچکترین ابهامی برای آنان پیدا شد توقف نماید و قدم پیش نگذارند تا پیوسته ایمان روشنشان از گزند تاریکی شک و شبهه محفوظ بماند و چنانچه گرفتار شبهه و تردیدی شوند با کمال انصاف و حق جوئی در رفع آن بکوشند و آزادانه بحل آن بپردازند.
خدای متعال می فرماید:
از چیزیکه برای تو روشن نیست پیروی مکن. سوره اسراء آیه 36.

خوداری از تفکر آزاد اظهار حق:

درک حقایق از راه فکر و اندیشه و پذیرفتن آنها گرانبهاترین محصولی است که دستگاه انسانیت تولید می کند و یگانه سبب امتیاز انسان بر سایر حیوانات و پایه شرافت و افتخار اوست، و هرگز حس انسان دوستی و غریزه واقع بینی اجازه نخواهد داد که با تحمیل افکار تقلیدی؛ آزادی فکر از انسان سلب شود یا با پنهان داشتن حقایق غقل او گمراه گردد و در نتیجه؛ افکار خدائی از کار انداخته شود. ولی از این حقیقت نیز نباید غفلت کرد که در جائیکه انسان استعداد فهم حقیقتی را ندارد یا بواسطه سرسختی و لجبازی طرف؛ امیدی به پیشرفت حقیقت نیست و اظهار آن بضرر مالی یا جانی یا عرضی انسان کشیده خواهد شد غریزه واقع بینی و انسان دوستی بعکس حکومت می کند؛ و برای اینکه ساحت حقایق تقدیس و احترام شود دستگاه انسانیت از خطر گمراهی خطرهای دیگر مالی و جانی و عرضی محفوظ بماند پرده پوشی حقایق را ایجاب می نماید.
ائمه اهل بیت در اخبار زیادی مردم را از فکر کردن در پاره ای از حقایق که افراد انسان استعداد فهم آنها را ندارند بشدت نهی نموده اند.
خدای متعال در دو مورد از کلام خود کتمان حق را در مورد تقیه مجاز می شمرد (سوره آل عمران آیه 28؛ سوره نحل آیه 106).
نتیجه
اسلام در چند مورد پوشیده ماندن حق و حقیقت را بی مانع بلکه لازم می شمارد:
1 - مورد تقیه و آن جائی است که امیدی به پیشرفت حق نبوده در اظهار آن خوف خطر مالی یا جانی یا عرضی باشد.
2 - جائیکه حق برای کسی مفهوم نباشد و اظهار آن موجب گمراهی او شود یا باعث استهزاء و اهانت نسبت بساحت مقدس حق گردد.
3 - جائیکه تفکر آزاد بواسطه نبودن استعداد، حق را وارونه جلوه دهد و موجب گمراهی شود.

خدمات اسلام در حیات اجتماعی