فهرست کتاب


آموزش دین

علامه سید محمد حسین طباطبائی

تبلیغ و دعوت

اسلام برای هدایت مردم و گسترش حق راهی را انتخاب کرده که با فطرت و آفرینش انسان موافق و سازگار است و آن؛ راه تبلیغ و دعوت است که با روشن نمودن حقایق؛ غریزه واقع بینی و سعادت خواهی بشر را بیدار نموده او را بآسانی بدست حق می سپارد.
این روش یعنی تبلیغ و دعوت شویه ای است که همه پیامبران الهی آن را بکار برده اند در اسلام که خاتم ادیان و مجهزتر از همه می باشد حد اعلای آن بکار رفته است و بر همه مسلمانان واجب کرده که این راه را عملی ساخته در نشر و توسعه دین کوتاهی نکنند.
خدای متعال پیامبر خود را مخاطب ساخته می فرماید: بگو راه من و پیروان من این است که با بصیرت کامل مردم را بسوی خدا دعوت کنیم. سوره یوسف آیه 108.
روش تبلیغ - از آیه گذشته برمی آید که: باید عوت و تبلیغ با بینائی کامل انجام گیرد، در نتیجه باید اولا مبلغ مسائل دینی مورد تبلیغ را بداند و ثانیاً بروش تبلیغ و شرائط و آداب آن کاملا آشنا باشد. البته شرائط و آداب تبلیغ بسیار است مانند خوش خلقی و خوشروئی و وقار و سنگینی و بردباری و احترام بحق و انصاف؛ ولی مهمترین آنها دو چیز است: علم و عمل، زیرا آنکه بدون علم تبلیغ می کند چون حقیقت امر را نمی داند مانند تبلیغ کنندگان باطل از پایمال شدن حق و گمراهی مردم باک ندارد، و کسیکه بعلم خود عمل نمی کند در حقیقت آنچه را که با گفته خود امر می کند با عمل خود تکذیب می نماید و آنچه را با گفته های خود می ستاید با کردار خود از آن بیزاری می جوید. کسیکه دیگران را بچیزی دعوت می کند و خود نمی کند؛ مانند کسی است که چیزی را با یکدست پیش می کشد و با دست دیگر پس می زند.
خداوند در کلام خویش می فرماید: آیا مردم را بنیکی امر و خود را فراموش می کنید؟ سوره بقره، آیه 44.
امام هشتم (علیه السلام) فرموده است که مردم را با گفتار و کردار دعوت کنید با گفتار تنها.

آموزش و پرورش در اسلام:

اسلام جهل و نادانی را نکوهش می کند و علم و دانتش را می ستاید و پیروان خود را بکسب علم و فضیلت تشویق می نماید.
در حالیکه کتابهای دینی دیگر از تفکر آزاد و بررسی سخنان مخالفان خود نهی می کنند کتاب آسمنی اسلام بپذیرفتن حق اگرچه از مخالف شنیده شود امر می کند، و با بشر از راه استدلال و بحث آزاد سخن می گوید، و مردم را بتفکر در آفرینش آسمان و زمین و آنچه در آنهاست و آفرینش انسان و تاریخ پیشینیان و گردش جهان طبیعت دعوت می کند. و گذشته از اینها تاکید می کند که در پس پرده حس و ماوراء جهان طبیعت بکنجکاوی پردازند.
آیات قرآن و روایاتیکه راجع باین موضوع از پیغمبر گرامی و جانشینان آن حضرت رسیده از شما بیرون است؛ بقدری پیغمبر اکرم طلب علم را مهم شمرده است که فرموده:
طلب علم بر هر مسلمانی لازم و واجب است.

دو شاهکار مهم در تعلیمات اسلام:

هر یک از روشهای اجتماعی که در جامعه های مخالف بشری جاری بوده یا می باشد یکرشته از اسرار نهانی در بردارد که اگر بر عامه مردم روشن شود بریاست کارگردانان جامعه و خواسته های شهوی آنان ضربه هائی وارد می آورد و از آن جهت است که آنان پیوسته حقایقی را از عامه پوشیده می دارند، و علت این مطلب ا نست که بسیاری از مطالب و مقررات ساخته مغز خود آنها است؛ و چون مخالف عقل و صلاح اجتماع و افراد می باشد می ترسند که اگر کشف شود سیل اعتراض برویشان جاری گردد و منافعشان بخطر افتد.
بهمین جهت کلیسای مسیحیت و مراکز روحانی دیگر ادیان بمردم اجازه تفکر آزاد نمی دهند، بلکه حق تعبیر و توضیح معارف دینی و بیانات کتاب مذهبی را از خصائص خویش می دانند؛ و بر مردم است که هر چه آنان می گویند بی چون و چرا و بدون بحث و کنجکاوی (آزاد) بپذیرند.
همین روش است که به بسیاری از روشهای دینی لطمه وارد ساخته است و روش کنونی مسیحیت شاهدی صادق بر این گفتار است.
ولی چون اسلام بحقانیت خود اطمینان و اعتماد دارد و هیچگونه نقطه مبهم و تاریکی در راه خود نمی بیند برخلاف همه روشهای مذهبی و غیر مذهبی دیگر:
1 - هیچ مطلب حقی را پوشیده نمی دارد و پیروان خویش نیز اجازه نمی دهد که حقی را بپوشانند زیرا شرایع این دین پاک بر طبق قانون فطرت و آفرینش تنظیم شده و هیچ چیز آن از ناحیه حق و حقیقت قابل تکذیب نیست.
در اسلام کتمان حقایق از گناهان بزرگ معرفی شده است و خدای متعال در کلام خود آنانکه حق را کتمان می کنند لعنت کرده بر آنان صریحاً لعنت می فرستد (سوره بقره آیه 146)
2 - پیروان خود را امر فرموده که درباره حقایق و معارف آزادانه بتفکر پردازند و در هر جا که کوچکترین ابهامی برای آنان پیدا شد توقف نماید و قدم پیش نگذارند تا پیوسته ایمان روشنشان از گزند تاریکی شک و شبهه محفوظ بماند و چنانچه گرفتار شبهه و تردیدی شوند با کمال انصاف و حق جوئی در رفع آن بکوشند و آزادانه بحل آن بپردازند.
خدای متعال می فرماید:
از چیزیکه برای تو روشن نیست پیروی مکن. سوره اسراء آیه 36.