آموزش دین

علامه سید محمد حسین طباطبائی

فوائد دین

از آنچه گفتیم معلوم شد که دین در اصلاح فرد و جامعه تأثیری عمیق دارد و بلکه تنها وسیله سعادت و نیکبختی است.
جامعه ئی که به دین پای بند نباشد واقع بینی و روشنفکری را از دست می دهد و عمر گرانمایه خود را در گمراهی و ظاهربینی می گذراند. عقل را زیر پا گذاشته چون حیوانات کوتاه نظر و بی خرد زندگی می کند؛ دچار زشتی اخلاق و پستی کردار می شود و بدین ترتیب از امتیازات انسانی محروم می گردد.
چنین جامعه ئی گذشته از اینکه بسعادت ابدی و کمال نهائی خود نمی رسد در زندگی کوتاه و زودگذر این جهان هم نتایج شوم و ناگوار انحرافات و کجرویهای خود را خواهد دید. و دیر یا زود چوب غفلت خود را خواهد خورد. و بروشنی خواهد فهمید که تنها راه سعادت همان دین بوده است و سرانجام از کردار خود پشیمان خواهد شد.
خدای متعال در کلام خود می فرماید:
قد افلح من زکیها و قد خاب من دسیها.
کسی که خود را از آلودگیها حفظ کند رستگار است و آنکس که بهر ناروائی نزدیک شود بهدف خود یعنی به خوشبختی و رستگاری نخواهد رسید(5).
البته باید دانست که آنچه سعادت انسان و نیکبختی فرد و جامعه وابسته بآن است بکار بستن دستورات دینی است. تنها نامگذاری فائده ندارد زیرا آنچه که ارزش دارد خود حقیقت است نه دعوی حقیقت؛ کسیکه خود را مسلمان می خواند و با درون تیره و اخلاق پست و کردار زشتی که دارد منتظر فرشته سعادت است مانند بیماری است که نسخه پزشک را در بغل گذاشته توقع بهبودی دارد و مسلماً با چنین فکری به سرمنزل مقصود نخواهد رسید.
خدای متعال در کلام خود می فرماید:
ان الذین آمنوا و الذین هادوا و النصاری و الصابئین من آمن بالله و الیوم الاخر و عمل صالحاً فلهم اجرهم عند ربهم.
از میان کسانیکه مسلمان یا یهودی یا صائبی(6) یا نصرانی نامیده می شوند آنانکه براستی بخدا و روز قیامت ایمان آورده اند و کردار شایسته دارند پیش خدا دارای پاداش نیک خواهند بود(7).
ممکن است تصور شود که بنا بمضمون این آیه کسانیکه بخدا و روز قیامت ایمان آورده اند و دارای عمل صالح هستند اگرچه همه پیغمبران یا بعضی از آنان را قبول نداشته باشند رستگار خواهند بود ولی باید دانست که در سوره نساء آیه 150 و 151 خداوند عالم کسانی را که به پیغمبران یا به بعضی از آنان ایمان ندارند کافر دانسته است.
بنابراین کسی از ایمان خودش بهره مند خواهد بود که بهمه پیغمبران ایمان آورده و دارای عمل صالح باشد.

اجمالی از تاریخ ادیان

مطمئن ترین راه در تحقیق اجمالی پیدایش ادیان که از نظر دینی می توان اعتماد نمود همان است که قرآن کریم اجمالاً بیان آن می پردازد زیرا از هر گونه خطا و اشتباه و اعمال تعصب و غرض رانی منزه و مبراست.
دین خدا که همان دین اسلام است ان الدین عند الله السلام از نخستین روز پیدایش بشر همراه وی بوده است؛ زیرا چنانکه در قرآن کریم تصریح شده نسل کنونی بشر بدو نفر مرد و زن منتهی است که در قرآن کریم بنام آدم و زوجه اش حوا نامیده شده اند؛ و آدم پیغمبر بوده و وحی های آسمانی به وی نازل می شده است دین آدم بسیار ساده و مشتمل بر کلیاتی چند بوده مانند اینکه مردم باید در یادخدا باشند و بهمدیگر خاصه بوالدین احسان و نیکی کنند و از فساد و قتل و کارهای زشت دوری نمایند.
پس از آدم و زوجه اش، فرزندانشان روزگاری با نهایت سادگی بدون اختلاف می گذرانیدند چون روزبروز شماره افراد افزوده می شد کم کم دور یکدیگر جمع شده زندگی دستجمعی را تشکیل دادند.
در این حال شیوه زندگی را بتدریج می آموختند و خود را بمدنیت نزدیکتر می ساختند، چون شماره مردم رو بفزونی گذاشت بقبائل مختلف تقسیم شدند و در هر قبیله نیز بزرگانی یافت می شدند که افراد قبیله به آنان احترام می گذاشتند و حتی پس از مرگ نیز مجسمه های ایشان را می ساختند و مورد ستایش قرار می دادند؛ و از همین روزگار بت پرستی در میان مردم رواج گرفت؛ چنان که در اخبار امامان وارد شده که پیدایش بت پرستی از این راه بوده است و تاریخ بت پرستی نیز همین معنی را تأیید می نماید کم کم در اثر اجحافاتی که اقویا بضعفا می نمودند اختلافاتی بین مردم پیدا شد. این اختلافات و اختلافهای اتفاقی علت کشمکشهای گوناگون زندگانی گردید.
پیدایش این اختلافات که بشر را از راه سعادت منحرف ساخته بسوی بدبختی و هلاکت می کشانید، سبب شد که خدای مهربان پیغمبرانی را برانگیخت و با ایشان کتاب آسمانی را که اختلافات بشر را حل و فصل می نمود فرستاد چنانکه خدای متعال در کلام خود می فرماید:
کان الناس امه واحده فبعث الله النبیین مبشرین و منذرین و انزل معهم الکتاب بالحق لیحکم بین الناس فیما اختلفوا فیه(8).

دین اسلام و کتاب آسمانی آن:

دین اسلام دینی است جهانی و همیشگی و یک سلسله امور اعتقادی و مقررات اخلاقی و عملی است که بکار بستن آنها سعادت و نیکبختی انسانرا در دنیا و آخرت تأمین می کند.
مقررات دین اسلام که از جانب آفریدگار جهان فرستاده شده طوری است که هر فردی از افراد بشر و هر جامعه ای از جامعه های انسانی که آنها را بکار بندد بهترین شرائط زندگی و مترقی ترین کمال انسانی برایش فراهم خواهد شد.
دین اسلام آثار نیکوی خود را بطور مساوی بهمه کس و هر جامعه ای می بخشد و بزرگ و کوچک، دانا و نادان، مرد و زن، سفید پوست و سیاهپوست؛ شرقی و غربی بدون تفاوت می توانند از فوائد و مزایای این آئین پاک برخوردار شوند و نیازمندی های خود را بنحو احسن و اکمل رفع نمایند، زیرا دین اسلام معارف و مقررات خود را روی پایه آفرینش گذاشته و نیازمندی های انسان را منظور داشته برفع آنها می پردازد و فطرت و ساختمان انسان نیز در همه افراد مختلف و نژادهای متفاوت و زمانها یکسان است زیرا بدیهی است که جامعه انسانی از خاور گرفته تا باختر یک خانواده نوعی است یعنی همه از نوع انسانند و بزرگ و کوچک، مرد، زن و دانا و نادان؛ سفید پوست و سیاه پوست - آن اعضاء و افراد این خانواده هستند و در اصول و ارکان ساختمان انسانی شریکند و نیازمندی های افراد مختلف و نژادهای متفاوت؛ مشابه است و آیندگان بشر نیز فرزندان و زادگان همین خانواده اند و قطعاً وارث حوائج و نیازمندی های اینان می باشند.
در نتیجه، اسلام آئینی است که برفع نیازمندی های واقعی و فطری انسان می پردازد و برای همه کافی و برای همیشه زنده خواهد بود.
بهمین سبب خدای متعال اسلام را دین فطری می نامد و مردم را بزنده نگاهداشتن فطرت انسانی دعوت می نماید و بزرگان دین فرموده اند:
اسلام دینی است آسان که بانسان سخت گیری نمی کند.
خدای متعال با اینکه دین اسلام را روی اساس فطرت بنا نهاده است و در نتیجه، کلیات آن برای همگان قابل فهم و ادراک می باشد، ریشه ها و پایه های اصلی معارف و مقررات آنرا در کتاب آسمانی به پیغمبر گرامی خود حضرت محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) نازل و بیان فرموده است و آن کتاب آسمانی قرآن کریم می باشد.
آئین مقدس آخرین دین آسمانی است و بهمین جهت کاملترین ادیان می باشد. با آمدن این دین ادیان قبلی منسوخ شده است زیرا با وجود کامل نیازی بناقص نمی باشد. دین مقدس اسلام بوسیله پیامبر گرامی ما حضرت محمد بن عبدالله (صلی الله علیه و آله و سلم) برای بشر فرستاده شده است. این در رستگاری و سعادت هنگامی بروی جهانیان گشوده شد که جامعه های انسانی دوره های خامی و ناتوانی فکری خود را گذرانیده و برای بدست آوردن کمال انسانیت آماده شده و شایستگی دریافت معارف و مطالب عالی و بلند پایه الهی و بکار بستن آنها را بدست آورده بودند.
از این رو اسلام حقایق و معارفی را که در خور فهم انسان واقع بین است و نیز اخلاق پسندیده ئی را که امتیاز انسان بآنست و دستورهائی را که به همه کارهای زندگی فردی و اجتماعی انسان سر و سامان می دهد برای بشر آورده و او را بعملی ساختن آنها توصیه می کند.