آموزش دین

علامه سید محمد حسین طباطبائی

اثر نیک ارتباط قانون به خدا

دین در نتیجه پیوندی که میان زندگی اجتماعی انسان و پرستش خدای متعال داده است و در همه اعمال فردی و اجتماعی برای انسان مسئولیت خدائی ایجاد کرده انسان را در همه حرکات و سکنات خود مسئول خدای متعال می داند.
چون خدای متعال با قدرت و علم بی پایان خویش از هر جهت بانسان احاطه دارد و بهر گونه فکری که در سر بپروراند و رازی که در دل داشته باشد کاملا آگاه است و چیزی بر وی پوشیده نیست، بهمین سبب در عین اینکه دین مانند قانون بشری برای حفظ انتظامات پاسبان گمارده و مقرراتی برای مجازات متخلفان و سرکشان وضع کرده، امتیاز دیگری نسبت به قانون بشری پیدا می کند و آن اینست که: دین زمام مراقبت و نگهداری انسان را بدست یک پاسبان درونی می سپارد که در کار خود هرگز عفلت و اشتباه نمی کند و از پاداش و کیفر آن نمی توان جان بدر برد.
خدای متعال در کلام خود می فرماید:
و هو معکم اینما کنتم(2).
و می فرماید:
والله بمت یعملون محیط(3).
و می فرماید:
و ان کلا لما لیوفینهم ربک اعمالهم(4).
اگر حال کسی را که در محیط قانون زندگی می کند با کسی که در محیط دین بسر می برد مقایسه نمائیم مزیت و برتری دین برای ما کاملاً واضح و آشکار خواهد شد.
زیرا جامعه ای که همه افراد آن متدین باشند و وظائف دینی خویش را انجام دهند، چون در همه حال خدا را ناظر کارهای خویش می دانند؛ از هر گونه بداندیشی نسبت بیکدیگر در امان هستند.
بنابراین عموم افرادی که در چنین محیطی بسر می برند از دست و زبان یکدیگر آسوده بوده عمری را در نهایت خوشی و راحتی بسر خواهند برد، و بسعادت جاویدان نائل خواهند شد.
اما در محیطی که فقط قانون بشری حکمفرما باشد موقعی که پاسبان را ناظر کار خود می بیند از کار خلاف خودداری می کند و در غیر اینصورت ممکن است بهر عمل خلافی دست بزند.
آری در جامعه های اخلاقی تا اندازه ای آرامش قلبی فراهم است ولی همین اخلاق خود موادی است دینی نه قانونی.
بعبارت دیگر:
دین عقائد و دستورهای علمی و اخلاقی است که پیمبران از طرف خدا برای راهنمائی و هدایت بشر آورده اند.
دانستن این عقائد و انجام این دستورها سبب خوشبختی انسان در دو جهان است.
اگر ما دیندار باشیم و از دستورهای خدا و پیغمبر اطاعت کنیم در این دنیای گذران خوشبخت، و در زندگی جاوید و بی پایان جهان دیگر هم سعادتمند خواهیم بود.
توضیح: ما می دانیم سعادتمند کسی است که زندگی خود را در اشتباه و گمراهی بسر نبرد و دارای اخلاق پسندیده باشد و کارهای نیکو انجام دهد. دین خدا ما را بهمین سعادت و خوشبختی هدایت می کند و دستور می دهد که:
اولا عقاید درستی را که با عقل و وجدان خود درک کرده ایم محترم و مقدس بشماریم.
و ثانیاً دارای اخلاق پسندیده باشیم و تا می توانیم کارهای خوب و شایسته انجام دهیم.

بنابراین دین سه قسمت تقسیم می شود:

1 - اعتقادات
2 - اخلاق
3 - عمل

1 - اعتقادات

ما اگر بعقل و وجدان خود مراجعه کنیم درک می کنیم که این جهان پهناور هستی با نظام حیرت آور خود نمی شود خود بخود بوجود آمده باشد و سر تا پا نظم و ترتیب آن، بدون نظم دهنده ئی انجام یابد؛ مسلماً آفریننده ئی هست که با توانائی و علم بی پایان خود این جهان بزرگ را پدید آورده و با قوانین ثابت و تغییر ناپذیری که در تمام امور برقرار کرده نظام جهان را با نهایت عدل و داد براه انداخته است: هیچ چیز بیهوده و بگزاف آفریده نشده و هیچ موجودی از قوانین خدائی مستثنی نیست.
و نمی توان باور کرد که چنین خدای مهربان با همه عنایت و لطفی که بافریده های خود دارد جامعه بشری را بعقل خودشان که بیشتر اسیر هوی هوس شده و در نتیجه دچار گمراهی و بدبختی می شود واگذار نماید.
بنابراین باید وسیله پیامبرانی که از خطا و اشتباه دورند دستورهائی برای افراد بشر بفرستد تا بکار بستن آن دستورها آنان را بسعادت و نیکبختی برساند.
و چون پاداش فرمانبرداری از دستورهای پروردگار در زندگی این جهان کاملا بظهور نمی رسد باید عالم دیگری باشد که در آنجا بکارهای مردم رسیدگی شود تا اگر عمل خیری انجام داده اند پاداش آنرا ببینند و اگر کار زشتی از آنان سر زده بجزای آن برسند.
دین، مردم را باین اعتقادات و سایر عقائد حقه ئی که بعداً بطور تفصیل بیان می کنیم تشویق می نماید و آنان را از جهل و بیخبری بر حذر می دارد.