فهرست کتاب


اسرار نماز

ملامحسن فیض کاشانی‏

12 - نکته مهم در اسرار باطنی نماز

از یحیی بن معاذ رازی، مکنی به ابو زکریا، یکی از مشایخ طریقت قرن سوم هجری قمری منقول است: که اقسام و انواع طاعاتی که موصل و رساننده است بنده را به اصل سعادت اخروی، بسیار است. اما مجموع آنها به دو درجه بازگردد: بدنی، مالی.
و افضل قسم اول که عبادت بدنی است، نماز است که قیام به ادای حقیقت حقوق این قسم، جز از ارباب قلوب متصور نشود. زیرا که حقیقت نماز، مناجات است با حضرت صمدیت. کما قال النبی (صلی الله علیه و آله و سلم): الصلوة مناجاة الرب و مناجات مخاطبه بود و مخاطبه معروف مطلق، از عارف کامل محقق، درست آید قیام و قرائت و رکوع و سجود و تشهد و تکبیر و تسلیم، صورت ارکان ظاهر نماز است و این صورت را روحی و این ظاهر را سری و معنائی باید، تا آن حقیقت که مطلوب است حاصل آید.
ای عزیز! حقیقت نماز، قدامه نار (آتش دیرینه) عنایت است که از مشعل انوار هدایت، در دل مخصوصان؛ عنایت ازلی می افروزد که: الصلوة نور قلب المؤمن تا مصلی محقق به واسطه شعله ضیای آن، معنی انعکاس انوار جبروتی را در مراتب ملکوتی، مشاهده می کند و رقوم آیات اسرار سنریهم ایاتنا فی الافاق و فی انفسهم سوره فصلت آیه 53 را، از صفحات اوراق کائنات می خواند تا آنگاه که سوابق جذبات، از بودای کرم، استقبال حال او کند. و کون صغری و کبری را شواهد و دلائل در کتم عدم اندازد و خاشاک وجود تعینات و همی را، به آتش فنا بسوزد، و بی زحمت اثقال وجود حدوث براق همت، در فضای ساحات عالم جبروت راند. و در مطالعه سبحات انوار جمال و جلال معبود، از رؤیت ظلمات تکلیف رسوم عبادت عابد، فانی گردد.
این چنین نماز گزارنده که شنیدی، کی برابر بود با غافلی که باظلمات هوا و هوس نفسانی و کدورات وساوس شیطانی، سر بر زمین می نهد و برمی دارد. و از سر رسم، قیامی و رکوعی می آورد و فاتحه ای به غفلت می خواند.
ای عزیز! از فاتحه یک آیه این است: ایاک نعبد و ایاک نستعین تو را پرستیم و از تو یاری خواهیم پس چون تو هوا و نفسی را پرستی، و بندگی به فرمان شیطان کنی و در کارها، یاری و مراد و مال از خزینه طلبی این آیت خواندن از تو دروغ بود، و دروغ در شرع حرام است، خاصه دروغ بر حق. و آیه و من اظلم ممن افتری علی الله کذباً سوره انعام آیه 21 بیان این معنی می کند و چون این مقدمات معلوم کنی، بدانیکه عامه خلق از حقیقت و اسرار نماز بی خبرند.
روشن تر بیانی می خواهی گوش دار: ای عزیز!قیام به ادای حقوق اسرار نماز، از قومی درست آید که چون قصد مقام عبودیت کنند، نقوش وجود کائنات از لوح تقصیر خود محو کنند و به آب ترک ماسوی الله دستها بشویند. و به شراب طهور ذکر، مضمضه کنند. و به روائح نفخات ربانی استنشاق کنند و رذائل اخلاق بشری را به استنشاق، طرح کنند و به آب حیات حیا روی بشویند و به زلال توکل، غسل مرافق کنند و از ینبوع ذلت و افتقار مسح سر کشند و اقدام سعی به آب استقامت مسح کنند و در استقبال کعبه، روی دل به قبله حقیقی آرند و در نیت تحریم عهود مخاطبات روحانی، تجدید کنند و در تکبیر، پستی ذرات موجودات را در اشعه آفتاب کبریا، محو ببینند و در رفع یدین، تعلقات اوهام فساده و تصورات باطله را، پس پشت اندازند. و در سبحانک اللهم و بحمدک به جناح تنزیه، در فضای عالم قدس طیران کنند و در تعویذ پناه به حصن عصمت فاطر کائنات گیرند و در) بسم الله بدایت صبح دولت عاشقان، از مشرق، عنایت، طلوع کند و در الحمدلله سریان افضال و انعام حضرت نامتناهی، در مظاهر مراتب علویات و سفلیات مشاهده افتد و در الرحمن الرحیم دریای رأفت و رحمت بیکران بیند که در جداول اعیان وجود، روان گشته پس سفینه وجود این طایفه، در تلاطم امواج اسرار بحر احدیت غرق گردد. و بحر ازل با بحر ابد، آمیزد و حقیقت مالک یوم الدین آشکار گردد. پس سباحان قضا، آن غرق شدگان دریای وحدت را، به کمند تقدیر، به ساحل تکلیف کشند، پس کمر عبودیت بر میان جان بندند تا ایاک نعبد گفته آید. پس مشرفان عالم اسباب عظم، اثقال امانت تکلیف را، بر نظر آن سوختگان بادیه فراق عرضه دهند. بلبل زبان حال ایشان به استمداد عنایت حضرت لایزال و ایاک نستعین سرائیدن گیرد. چون روح بزرگ را که عنقای فضاحت ساحات لاهوتی است، از قعر چاه طبیعت، نظر بر مراتب درجات سالکان بارگاه حضرت ذوالجلال افتد، که در معراج ترقی، عروج می کند، خواطف طمع فضل وی را دریابد و اهدنا الصراط المستقیم ناطق وقت شود. پس از ندیمان مجلس انس، که در عالم ارواح، شراب خطاب الست با هم می خورند، یادآرند و صراط الذین انعمت علیهم بگویند. این مردودان بیچاره مهجور و مطرودان سرگشته مبتور را بینند، برکنار بساط قبول، محروم مانده، و در ظلمات تیه غفلت گم گشته، غیر المغضوب علیهم ولاالضالین گفته آید.
ای عزیز! نمی دانم از این سخنان چه فهم خواهی کرد، اگر در همه عمرت، یکبار اینچنین فاتحه خواندن دست دهد، گوی دولت از میدان مسابقت مبارزان صفوف ولایت بردی وبه آنجا که باید برسی، رسیدی.
شعر
اگر دل از غم دنیا جدا توانی کرد؟ - نشاط و عیش به باغ بقا توانی کرد.
اگر به آب ریاضت برآوری غسلی؟ - همه کدورت دل را صفا توانی کرد.
ز منزلات هوس گر برون نهی قدمی - نزول در حرم کبریا توانی کرد.
اگر ز هستی خود، بگذری یقین می دان - که عرش و فرش و فلک، زیر پا توانی کرد.
ولیک این عمل رهروان چالاک است - تو نازنین جهانی کجا توانی کرد.
نه دست و پای امل را فرو توانی بست - نه رنگ و بوی جهان رارها توانی کرد.
چو بوعلی ببر از خلق و گوشه ای بنشین - مگر که خوی دل از خلق وا توانی کرد.
پایان

ضمیمه

تعقیبات نماز

سفارش شده است که بعد از اتمام نماز، سه مرتبه الله اکبر گفته شود و سپس آیة الکرسی: الله لااله الا هو الحی القیوم، لاتأخذه سنة و لانوم، له مافی السموات و ما فی الارض، من ذا الذی یشفع عنده الا باذنه یعلم مابین ایدیهم و ما خلفهم و لایحیطون بشی ء من علمه الابما شاء، وسع کرسیة السموات و الارض، و لایؤده، حفظهما، و هو العلی العظیم لااکراه فی الدین، قد تبین الرشد من الغی، فمن یکفر بالطاغوت و یؤمن بالله، فقد استمسک بالعروة الوثقی لانفصام لها، والله سمیع علیم الله ولی الذین امنوا یخرجهم من الظلمات الی النور، و الذین کفروا اولیاؤهم الطاغوت یخرجونهم من النور الی الظلمات اولئک اصحاب النار، هم فیها خالدون و تسبیحات حضرت زهرا سلام الله علیها (سی و چهار مرتبه الله اکبر) سی و سه مرتبه سبحان الله و سی و سه مرتبه الحمدالله خوانده شود و بعد سه مرتبه سوره توحید و سه مرتبه صلوات و سه مرتبه آیه مبارکه: و من یتق الله، یجعل له مخرجاً، و یرزقه من حیث لایحتسب و من یتوکل علی الله فهو حسبه، ان الله بالغ امره، قد جعل الله لکل شی ء قدرا سوره طلاق آیه 3 خوانده شود.
درباره عظمت آیه مبارکه فوق، همین بس است که ابوذر علیه الرحمة روایت می کند: (پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: من یک آیه در قرآن می شناسم که اگر همه مردم فقط آن را گرفته و نسب العین قرار دهند، کفایت می کند و رسول خدا مرتب آیه مبارکه فوق را تلاوت می کردند) اگر انسان توجه به کلام رسول اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) داشته باشد و با حضور قلب و توجه به معانی آیه آن را برای هر مشکلی (چه مادی و چه معنوی) بخواند، خداوند به برکت این آیه مبارکه مشکلات او را حل می فرماید. آیه مبارکه فوق (اکسیر اعظم) است، اگر کسی قدرش را بداند و با اخلاص مشغول تلاوت آن باشد. (سری عظیم گفته شد، دریاب).
برای نمازهای روزانه تعقیبات مشترکه و مخصوص هر نماز، در مفاتیح الجنان مرحوم حاج شیخ عباس قمی (رحمه الله) موجود است به آنجا مراجعه فرمائید.
در ضمن بعضی آیاتی که خیلی سفارش شده با حضور قلب و باتوجه کامل به معانی آنها، بعد از هر نماز خوانده شود، عبارتند از:
1 - آیه 18 و 19 سوره مبارکه آل عمران (آیه شهادت:) شهدالله انه لااله الاهو، و الملائکة و اولوالعلم قائما بالقسط، لااله الا هو العزیز الحکیم ان الدین عندالله الاسلام و مااختلف الذین اوتوا الکتاب الا من بعد ما جائهم العلم بغیا بینهم و من یکفر بایات الله فان الله سریع الحساب
2 - آیه 26 و 27 سوره مبارکه آل عمران (آیه ملک): قل اللهم مالک الملک تؤتی الملک من تشاء و تنزع الملک ممن تشاء، و تعز من تشاء، و تذل من تشاء، بیدک الخیر انک علی کل شی ء قدیر. تولج الیل فی النهار و تولج النهار فی الیل و تخرج الحی من المیت، و تخرج المیت من الحی، و ترزق من تشاء بغیر حساب
3 - آیه 54 تا 56 سوره اعراف (آیه سخره): ان ربکم الله الذی خلق السموات و الارض فی ستة ایام ثم استوی علی العرش یغشی الیل النهار یطلبه حثیثاً و الشمس و القمر و النجوم مسخرات بامره الاله الخلق و الامر تبارک الله رب العالمین ادعواربکم تضرعاً و خفیة انه لا یحب المعتمدین ولا تفسدوافی الارض بعد اصلاحها و ادعوه خوفاً و طمعاً ان رحمت الله قریب من المحسنین
4 - آیه 285 و 286 سوره مبارکه بقره: امن الرسول بماانزل الیه من ربه و المؤمنون، کل امن بالله و ملائکته و کتبه و رسله، لانفرق بین احد من رسله، و قالوا سمعنا و اطعنا غفرانک ربنا و الیک المصیر لایکلف الله نفسا الا وسعها لها ما کسبت و علیها ما اکتسبت ربنا لاتؤاخذنا ان نسینا او اخطانا، ربنا و لاتحمل علینا اصرا کما حملته علی الذین من قبلنا، ولاتحملنا مالاطاقة لنا به، واعف عنا و اغفرلنا و ارحمنا، انت مولینا فانصرنا علی القوم الکافرین جابربن عبدالله انصاری از رسول اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) روایت می کند که پیامبر اکرم فرمودند: خداوند تبارک و تعالی به من فرمودند: برای تو و امت تو گنجی از گنجهای عرش خود عطا کرده ام و آن سوره مبارکه حمد و آخر سوره بقره است.
5 - آیه آخر سوره مبارکه کهف: قل انما انا بشر مثلکم یوحی الی انما الهکم اله واحد، فمن کان یرجوا لقاء ربه فلیعمل عملا صالحا ولایشرک بعبادة ربه احداً در روایت است که هر کس بخواهد خداوند او را موفق به عمل صالح گرداند، آیه مبارکه فوق را زیاد بخواند.
6 - آیه 35 سوره مبارکه نور (آیه نور): الله نورالسموات و الارض، مثل نوره کمشکوة فیها مصباح المصباح فی زجاجة الزجاجة کانها کوکب دری یوقد من شجرة مبارکة زیتونه لاشرقیة و لاغربیة، یکاد زیتها یضی ء و لو لم تمسسه نار، نور علی نور، یهدی الله لنوره، من یشاء، و یضرب الله الامثال للناس، و الله بکل شی ء علیم
7 - آیه آخر سوره مبارکه فتح: محمدرسول الله، والذین معه اشداء علی الکفار رحماء بینهم، تریهم رکعا سجدا یبتغون فضلا من الله و رضواناً، سیماهم فی وجوههم من اثر السجود، ذلک مثلهم فی التوریة و مثلهم فی الانجیل کزرع، اخرج شطئه فازره فاستغلظ فاستوی علی سوقه، یعجب الزارع لیغیظ بهم الکفار، وعدالله الذین امنوا و عملوا الصالحات، منهم مغفرة و اجراً عظیماً
8 - آیه 1، 2، 3، 4، 5، 6 سوره مبارکه حدید: اعوذبالله من الشیطان الرجیم، بسم الله الرحمن الرحیم، سبح لله ما فی السموات والارض، و هو العزیز الحکیم له ملک السموات و الارض، یحیی و یمیت و هو علی کل شی ء قدیر. هوالاول و الاخر و الظاهر و الباطن، و هو به کل شی ء علیم هو الذی خلق السموات فی ستة ایام، ثم استوی علی العرش یعلم ما یلج فی الارض و ما یخرج منها و ماینزل من السماء، و ما یعرج فیها، و هو معکم این ماکنتم و الله بما تعملون بصیر له ملک السموات و الارض، والی الله ترجع الامور، یولج الیل فی النهار و یولج النهار، فی الیل، و هو علیم بذات الصدور
9- چهار آیه آخر سوره مبارکه حشر: لو انزلنا هذا القرآن علی جبل لرایته خاشعا متصدعا من خشیة الله و تلک الامثال نضربهاللناس لعلهم یتفکرون هوالله الذی لااله الاهو، عالم الغیب و الشهادة هوالرحمن الرحیم هوالله الذی لااله الاهو، الملک القدوس السلام المؤمن المهیمن العزیز الجبار المتکبر، سبحان الله عما یشرکون هوالله الخالق الباری ء المصور له الاسماء الحسنی، یسبح له ما فی السموات والارض، و هوالعزیز الحکیم پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: هر صبح و شام سه مرتبه آیات فوق را با اعوذبالله من الشیطان الرجیم، بسم الله الرحمن الرحیم بخوانید.
10 - رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: هر که خواهد خداوند او را در روز قیامت بر اعمال زشت او مطلع نگرداند ونامه گناهان او را نگشاید، بعد از هر نماز، این دعا را با توجه به معانیش بخواند: اللهم ان مغفرتک ارجی من عملی، و ان رحمتک اوسع من ذنبی، اللهم ان کان ذنبی عندک عظیما فعفوک اعظم من ذنبی، اللهم ان لم اکن اهلا ان ترحمنی، فرحمتک اهل ان تبلغنی و تسعنی، لانها وسعت کل شی ء، یا ارحم الراحمین