فهرست کتاب


اسرار نماز

ملامحسن فیض کاشانی‏

درِ هشتم: تشهد

در تشهد مستحب است که، به طرزی نشیند که در نشستن بین سجدتین مذکور شد و دستها (محاذی زانو) روی سر رانها گذارد و انگشتان را به هم بچسباند و نظر بر کنار راست خود افکند و بگوید:
بسم الله و بالله، و الحمدلله، و خیر الاسمآء لله، اشهد ان لا اله الا الله، وحده لاشریک له، و اشهد ان محمداً عبده و رسوله، ارسله بالحق بشیراً ونذیراً بین یدی الساعة، اشهد ان ربی نعم الرب، وان محمداً نعم الرسول، اللهم صلی علی محمد و آل محمد، و تقبل شفاعته فی امته، وارفع درجته وانصر شیعته
و بطور خلاصه بدین نحو گوید: بسم الله و بالله، الحمدلله، اشهد ان لا اله الا الله، وحده لاشریک له، واشهد ان محمداً عبده و رسوله، اللهم صلی علی محمد و آل محمد، و تقبل شفاعته
بسم الله بنام بزرگ خدای، که سزای پرستش است وبالله و به خدای یکتا جل جلاله و الحمد لله و همه ستایش ها و نیایش ها، مر خدای راست و خیر الاسمآء لله و بهترین نامها، ایزد آفریدگار راست.
اشهد ان لا اله الا الله گواهی می دهم که نیست معبودی درخور پرستش جز خدای، که مستجمع جمیع کمالات و مستوجب همه عبادات است.
وحده در حالتی که یکتا و بی همتاست لاشریک له نیست همآوردی مر او را در الوهیت، و نه انبازی به استحقاق عبادت.
وحده لاشریک له صفتش - و هو الفرد اصل معرفتش
شرک را سوی وحدتش، ره نی - عقل از کنه ذاتش، آگه نی
هست در راه کبریا و جلال - شرک نالایق و شریک محال
واشهد ان محمداً عبده و رسوله و گواهی می دهم که محمد بنده او، و فرستاده اوست. ارسله بالحق فرستاده است او را به راستی و درستی، بی شبهه و بلاشک بشیراً در حالتی که مژده فرمای است به رحمت و به فضل خدای، کسی را که به توحید او اقرار کند، و نذیراً و بیم نمای است از عقوبت و عدل خدای، کسی را که از شرک احتراز نورزد، بین یدی الساعة پیش از قیام قیامت.
اشهد ان ربی نعم الرب گواهی می دهم که پروردگار من، نیکو پروردگاری است.
و به روایتی دیگر، بر این لفظ وارد است که: انک نعم الرب (بر سبیل خطاب) بدرستی که تو، نیکو پروردگاری وان محمداً نعم الرسول و همانا محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) نیکو فرستاده ایست. اللهم بارخدایا صلی علی محمد درود فرست بر محمد یعنی: او را به رحمت خود بنواز.
و گفته اند، یعنی: تعظیم فرمای او را در دنیا، به اعلای دین و اظهار دعوت و اعظام ذکر و ابقاء شریعت، و تکریم نمای او را در آخرت، به اضعاف اجر و اعتلاء قدر و اعزاز کامل و ابراز کمال او بر اولین و آخرین و به تقبل شفاعت در شأن امت و تقدم او بر کافه انبیاء مرسلین، صلواتک علیهم اجمعین و ال محمد و بر اهل بیت محمد (صلی الله علیه و آله) که عبارتند از: حضرت فاطمه و دوازده امام معصوم و منصوص صلوات الله و سلامه علیهم اجمعین و هر که به روش ایشان گراید و از علوم لدنی آنان، درک فیوضات وافره نماید، همچون وجود مقدس سلمان فارسی رضی الله عنه که حضرت مصطفی (صلی الله علیه و آله و سلم) درباره وی فرمود: سلمان من اهل البیت
و تقبل شفاعته و بپذیر درخواست بخشودگیش را فی امته درباره امتش وارفع درجته و رفیع گردان درجه اش را در عالم ابدیت.
و پس از آن، حمد خدای گوید دو سه نوبت. و چون بر می خیزد به رکعت سوم. همان ذکری را که در برخاستن از دومین سجود می گفت، نیز بگوید.
ذکر حق رخصت قرب است و حضور - اگر از صدق و ارادت باشد
دل اگر با تو نباشد به نماز - عادت است آن، نه عبادت باشد
هرچه را دل نگرد، باز بگوی - که چنین گفته، شهادت باشد
به نیاز آ، چو در آئی به نماز - تا تو را فیض، زیارت باشد
پس نمازگزار را باید که در شهادت بر زبان، آن راند که دل بیند و داند، نه آنکه کلماتی چند بخواند و بگذرد و حقیقت آنچه بگوید بخاطر نگذراند.
و در تشهد آخر بعد از نعم الرسول بگوید:
التحیات لله همه ثناها و آفرینها مر خدای راست و الصلوات و همه نمازها، یا دعاها الطاهرات پاک از شرک جلی و خفی، همه مقرون به توحید و اخلاص و اعتقاد الطیبات مصون از رخوت و غفلت و حدیث نفس و حالت کسل، مشحون به نشاط خاطر و طیب نفس و حضور دل الزاکیات همه مأمون از اغراض نفسانی و علائق سرای فانی، همه مرهون به صدق و صفا و عبودیت و وفا الغادیات در اوائل روز برآورده شدگان یا آینده ها الرائحات در اواخر روز اجراء کرده شدگان یا رفته ها السابغات همه رسا و به انجام یعنی: با شروط تام و آداب تمام الناعمات همه خوش آیند دل، که با دقت و رقت و وجد و وقار و خشوع و خضوع و رکون و سکون، گذرانده گردد لله مر خدای راست. ما طاب آنچه پاکیزه و پسندیده شد و زکی و طهر و از آلایش بری ماند و پاک گشت و خلص و صفا و بی غش و صافی گردید. فلله پس آن، مر خدای راست.
اشهد ان لا اله الا الله، وحده لا شریک له، و اشهد ان محمداً عبده و رسوله، ارسله بالحق بشیراً ونذیراً بین یدی الساعة، اشهد ان ربی نعم الرب وان محمداً نعم الرسول که ترجمه این کلمات گذشت و ان الساعة و همانا که روز رستاخیز اتیة آینده است لاریب فیها و شک و شبهه ای در آن نیست و ان الله یبعث و همانا خدای عزوجل بار دگر برانگیزد و زنده گرداند من فی القبور کسانی را که در گورها مدفونند.
الحمدلله الذی هدانا لهذا ثنا و ستایش مر خدای راست که به فضل خود، ره نمود ما را به این اعتقادات و عبادات و ما کنا لنهتدی و ما نبودیم آنکه پیش خود، توانستی هدایت یافت و به راه آمد لولا ان هدانا الله اگر خدای ما را راه ننمودی و رهنمون نبودی.
گر بدرقه لطف تو ننماید راه - از راه تو، هیچکس نگردد آگاه
آن کس که به راه آید و ره پیماید - توفیق، رفیق او نشد واویلاه
الحمد لله رب العالمین هر ثنا و نیایش که بود و هست و باشد، مر خدای راست که پروردگار جهانیان است.
اللهم صل علی محمد و آل محمد بار خدایا درود مرحمت آمیز بفرست بر محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) و اهل بیت محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) و بارک علی محمد و آل محمد و برکات و خیرات را زیاده کن بر محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) و اهل بیت محمد (صلی الله علیه و آله و سلم). و سلم علی محمد و آل محمد و سلام فرست بر محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) و آل محمد (صلی الله علیه و آله و سلم)، و ترحم علی محمد و آل محمد و رحمت آور بر محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) و اهل بیت محمد (صلی الله علیه و آله و سلم)، کما صلیت وبارکت و ترحمت چنانکه درود و برکت فرستادی و رحمت آوردی و منت نهادی علی ابراهیم و ال ابراهیم بر خلیل خود، ابراهیم و اهل بیت او انک حمید مجید به راستی و درستی که تو، سخت ستوده ای به اعطای نعم و بس بزرگواری در ایفای کرم.
تذکره: اگر کسی را این توهم حاصل شود که مگر تشبیه درود پیغمبر ما (صلی الله علیه و آله و سلم) و آل او، بر (درود) حضرت ابراهیم (علیه السلام) و آلش، یادی از این می دهد که حضرت ابراهیم افضل از پیغمبر ما باشد، این خلاف واقع است.
جواب آنکه: مراد از این تشبیه، آن است که همانگونه که درودی بر ابراهیم و اهل بیت و اهل بیت او فرستادی، بهتر و برتر از درودی که بر انبیاء پیش از ابراهیم فرستاده ای، هم بر اینگونه درودی بر محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) و اهل بیت او فرست که بس بهتر و برتر باشد از درودی که بر انبیاء سلف روی فرستاده ای، که از آن جمله، یکی همه حضرت ابراهیم خلیل است. علی نبینا (علیهم السلام) و همین معنی دلیل بر این است که افضلیت پیغمبر ما بر حضرت ابراهیم ثابت و قاطع است.
یا سید الانام درود جناب تو - ورد زبان ماست مه و سال و صبح و شام
نزدیک تو چه تحفه فرستیم ما ز دور - مقدور ما همین صلوات است والسلام.

تسلیم

سپس، برای گشودن نماز و بیرون رفتن از آن، در خاطر خود ارواح طیبه انبیاء و ائمه معصومین و ملائکه و جمیع مؤمنین و کلیه اهل طاعت موجود در آسمانها و زمین را خطور داده و آنان را مخاطب قرار دهد و گوید:
السلام علیک ایها النبی و رحمة الله و برکاته. السلام علی علی امیرالمؤمنین. السلام علی الائمه المعصومین. السلام علی جمیع انبیآء الله والمرسلین. السلام علی جمیع ملائکة الله والمقربین. السلام علی جمیع اهل الطاعة فی السموات و الارضین. السلام علینا و علی عبادالله الصالحین. السلام علیکم و رحمة الله و برکاته
السلام علیک ایها النبی و رحمة الله و برکاته سلام بر شما باد ای پیامبر عظیم الشأن اسلام، و رحمت و برکتهای بی پایان خداوند نیز بر تو باد.
السلام علی علی امیرالمؤمنین سلام و درود بر تو باد ای ولی الله الاعظم علی بن ابیطالب، ای امیر و سالار مؤمنان.
السلام علی الائمة المعصومین سلام و درود بر امامان و پیشوایان پاک و معصوم از هر لغزش و گناه باد.
السلام علی جمیع انبیآء الله والمرسلین سلام و درود بر تمامی پیامبران خدا و فرستادگانش باد.
السلام علی جمیع ملائکة الله والمقربین سلام و درود بر تمامی فرشتگان خدا، خصوص فرشتگان بسیار مقرب خدا باد.
السلام علی اهل الطاعة فی السموات والارضین سلام و درود بر تمامی اهل عبادت و اطاعت در آسمانها و زمین باد.
السلام علینا وعلی عبادالله الصالحین سلام و درود بر ما و بر بندگان صالح و شایسته پروردگار باد.
السلام علیکم و رحمة الله و برکاته سلام بر همه شما باد و رحمت خدای و برکتهای او که پایان پذیر نیست.
حضرت صادق (علیه السلام) فرمود که: معنی سلام در آخر هر نمازی، امان است. یعنی: هر که ادا کرد امر خدای تعالی و سنت پیغمبر او را از روی خشوع، پس او راست امان از بلاهای دنیا و برات از عذاب آخرت.
و مستحب است که بعد از تسلیم، ساعتی در جای نماز قرار گرفته، ذکر خدای و دعا کند و مراد از تعقیب همین است، یعنی: بعد از هر نماز، قدری مشغول ذکر و دعا کردن باشد.
و در حدیث آمده که دعا بعد از نماز فریضه، فاضلتر است از نافله و در حدیث دیگر آمده که، تعقیب در طلب رزق، ابلغ است از مسافرت در بلاد. و بهترین اذکار تعقیب: تسبیح حضرت فاطمه زهرا (سلام الله علیها) است، بدین نحو که: 34 مرتبه الله اکبر و 33 مرتبه سبحان الله و 33 مرتبه الحمدلله بگوید. و سپس سه مرتبه سوره توحید و سه مرتبه صلوات و سه مرتبه آیه مبارکه: و من یتق الله یجعل له مخرجاً، و یرزقه من حیث لایحتسب، و من یتوکل علی الله، فهو حسبه، قد جعل الله لکل شی ء قدراً را با اخلاص کامل بخواند.

خاتمه

این است ترجمه کامل و آداب آن، چنانکه از ائمه معصومین صلوات الله علیهم اجمعین بما رسیده است.
و از اذکار آنچه واجب است، بی خلاف:
تکبیرةالاحرام که بعد از نیت باید گفت.
فاتحة الکتاب که قرائت سوره مبارکه حمد در رکعت اول و دوم هر نماز است.
تسبیح در هریک از رکوع و سجود.
شهادتین و صلوات بر پیغمبر و آل اوست که در رکعت دوم و رکعت آخر هر نماز بعد از دو سجده باید خواند.
و فقهاء امامیه سوره دیگر بعد از حمد را و همچنین سلام آخر نماز را واجب دانسته اند و اما قنوت مستحب مؤکد است و شیعه بر آن مداومت می کند.
از افعال آنچه واجب است به یقین:
نیت است که مقصود از آن قصد قربت است در اداء هر یک از نمازهای مفروضه و مسنونه.
قیام که عبارت است از راست داشتن پشت و تکیه نکردن بر چیزی.
رکوع که قصد از آن خم شدن است به قدری که دستها به زانوها برسد.
سجود بر اعضاء سبعه، که عبارتند از: دو سر انگشتان شصت پا و دو سر زانوها و دو کف دست و پیشانی.
جلوس نشستن در تشهد.
طمأنینه که به منظور از آن درنگ به قدر ذکر واجب در هر یک از مواضع و مواقع معینه است و این شرط نیز شامل برخاستن از رکوع و نشستن پس از سجود نخستین نیز هست.
شرط دیگر جهر و اخفات است که مراد از آن بلند خواندن قرائت در نماز صبح است و دو رکعت اول شام و خفتن، و آهسته گفتن در غیر آن، بجز بسملات که بلند خواندن آنها مستحب است.
نیز در صحت نماز، هفت امر بی شبهه شرط است و بدون مجموع آنها نماز صحیح و مشروع نیست بلاقیل، که عبارت از: 1 - عقل 2 - اسلام 3 - طهارت 4 - وقت 5 - مکان 6 - مکان 7 - قبله.
چه نماز مخبط و منکر و ناپاک و نابگاه و در جای و جامه مغصوب و منحرف از جانب کعبه، خارج از صحت و خالی از اعتبار است. حق تعالی همه را فیض عبادت، عنایت فرماید.
بمحمد و اله الاطیاب، علیهم سلام الله الملک الوهاب
پایان،
ملا محسن فیض کاشانی
صفحه 55.