فهرست کتاب


اسرار نماز

ملامحسن فیض کاشانی‏

سخن ناشر

بنام خدا
سپاس می گذارم الطاف ربانی خداوندگار را که به این بنده ناچیز منت نهاد و توفیق ارزانی داشت که کتابی در مورد نقش انسان ساز نماز و اسرار آن، به قلم سه تن از بزرگان دین و اهل یقین، مرحوم ملامحسن فیض کاشانی، حاج شیخ حسنعلی اصفهانی و زین الدین شهید ثانی (قدس سرهم الشریف) بزیور چاپ آراسته ساخته و به مردم درست اندیش تقدیم دارم.
بزرگانی که همانند ستارگان درخشان در آسمانی نورانی، هشیارانی در میان مستان، عارفانی ارجمند و گرانقدر در جهان تشیع و سالکان حقیقی طریقه بندگی و عشق می باشند.
امید که با این قدم، خدای بخشاینده، پدر و مادرم را که نخستین آموزگارانم در اندیشه و عقیده بوده اند، غریق رحمت و آمرزش خود ساخته و به آنان پاداش پر شکوه ارزانی دارد و این گام را مایه خیر و برکت این سرا و سرای جاودانه ام قرار دهد. بجاست از سرور مکرم، و استاد عزیز جناب آقای علی مقدادی خلف صالح مرحوم حاج شیخ حسنعلی اصفهانی سپاسگزاری نمایم که مقدمه ای بر این کتاب مرقوم فرمودند، و همچنین از دوست ارجمندم جناب آقای رضا مرندی که زحمات بی دریغی در آماده سازی این کتاب تقبل نموده اند، سپاسگزاری نمایم. و سعادت و سلامت همگان را در راه بندگی و سلوک الی الله آرزو نمایم. بار خدایا، به بزرگی و عظمت و صف ناپذیرت، این خدمت ناچیز را از ما بپذیر و جویندگی و پویندگی در کتاب هستی را به ما تعلیم فرما.
آمین یا رب العالمین.
شمس فراهانی

مختصری از زندگی علامه فیض کاشانی

محمدبن مرتضی بن شاه محمود، ملقب به محسن، از بزرگترین علمای امامیه قرن یازدهم هجری، معاصر شاه عباس ثانی است که در فقه و حدیث و تفسیر و فلسفه، صاحب نظر و تألیفات گرانبهایی دارد. وی از پیشروان روش جمع بین اصول شریعت و طریقت و حکمت بود. در مقدمه محجةالبیضاء آمده است که ملامحسن فیض در چهار میدان، گوی سبقت از همگان ربوده است. وی با بسط مبانی فلسفی و تطبیق آن با مبانی شرعی، از سایر دانشمندان ممتاز گردیده است. و در کثرت و تنوع تألیف، سرآمد دانشمندان بشمار می رود. در کتاب زهرالربیع آمده: استاد محقق، ملامحمد فیض کاشانی صاحب وافی و مؤلف نزدیک به دویست کتاب و رساله، در قم پرورش یافت و چون شنید که سید ماجد بحرانی (ملاصدرا) به شیراز رحل اقامت افکنده، به آن شهر عزیمت کرد و علوم عقلی را از استاد فراگرفت و بدامادی او مفتخر گردید. ملامحسن خود سه فهرست برای معرفی تألیفات خود نگاشته و بطوری که از آن فهرستها بدست می آید، وی بیش از هشتاد تألیف از خود بجا گذاشته است که اغلب آنها مکرر بچاپ رسیده است.
از محقق فیض آثار و ابنیه ای نیز به جای مانده که از جمله آنها تکیه فیض در اصفهان و مدرسه فیضیه در شهرستان مقدس قم است.
وی بسال 1091 ه ق. در کاشان وفات یافت و در قبرستان آن شهر مقبره او مشهور و محل رفت و آمد و نذورات مردم است.

مقدمه مولف

بسم الله الرحمن الرحیم
هرکه نه گویای تو، خاموش به - هرچه نه یاد تو، فراموش به
سپاس و ستایش کریمی را که با کمال کبریا و عظمت واستغناء و عزت، در لطف و مرحمت و باب عطوفت و رأفت، بر روی بندگان گشوده و اصناف خلائق را از شریف و وضیع و خاص و عام، رخصت مکالمه و مخاطبه و مناجات و عرض حاجات، ارزانی فرموده. تا هر که رازی دارد، با وی، روی بروی تواند گفت و هر که نیازی آرد در حضرت او، عرض تواند نمود.
نه بر درش دربانی برگماشته که به کمک رشوه به او متوسل باید بود و نه پاسبانی باز داشته که به دست آویز پیشکش به وی توسل باید نمود، نه مانعی و نه رادعی، و نه ترس از چوبکی محافظ و مدافعی:
هر که خواهد گو بیا و هرچه خواهد گو بگو - گیرودار و حاجب و دربان، در این درگاه نیست
همه کس را در همه جا و همه وقت، به جناب او راه است و از ظاهر و باطن همه کس، در همه حال آگاه، دولت ابدی و سلطنت سرمدی، او را رواست و بس. تعالی شأنه و تقدس اسمآئه.
از غایت رأفت و نهایت رحمت و فرط کرم و کرامتی که با بندگان دارد، آنان را هر شبانه روز در پنج وقت پنج نوبت به نماز امر فرموده. تا تکرار ذکر و تجدید عهد در ساعات متقاربه، وسیله تقرب بندگان گردد به آن جناب و سبب بارور شدن حب حب، در دل ایشان شود نسبت به رب الارباب. و ساعتی همه به خضوع و خشوع، روی نیاز بر آستانه خدای بنده نواز کارساز نهند، و راز دل بر حضرت علام الغیوب عرضه دهند، غم خود با لطف او گویند و دوای درد خویش، از کرم او جویند، تا او جل جلاله از روی تفضل و تعطف، ناتمامی هرکس را به قدر استعدادش، تمام نماید و شکستگیش را درستی انعام فرماید:
کریمی بر در دلها نشسته - درستی بخش دلهای شکسته
فشکراً له ثم شکراً له - علی ما هدانا لشکر النعم
ستایش او را سزاست، نیایش او را رواست که کرده خود، هدایتمان به سپاس آوری.
وصلی الله علی خیر خلقه محمد و اله و سلم.
اما بعد چنین گوید:
نماز بهترین طاعات و فاضلترین عبادات است، چنانکه در حدیث نبوی وارد شده است که: نماز ستون دین است، هرگاه مقبول شد، همه عبادات مقبول است و اگر مردود گشت، همه عبادات مردود است و چون مقصد اصلی از نماز، یاد حق تعالی است و تجدد عهد با او و ثنای او از روی مسکنت و خشوع و سؤال مهمات از او به ابتهال و خضوع، پس هر آینه بنده را ناچار است از حاضر ساختن دل در آن، و فهمیدن آنچه می گوید به زبان...
نیز در حدیث نبوی است که: نیست هر بنده ای را از نماز او اثری و ثمری، مگر آنچه که فهمیده است از آن و دل با خود داشته در آن و به روایت صحیح از حضرت امام محمد باقر (علیه السلام) منقول است که: همانا بنده را بالا برده شود از نمازش، همه آن و نیمه آن، سه یک آن و چهار یک آن، یا اندک آن؛ و بالا برده نشود از نمازش، مگر آنچه را که روی دل بر آن داشته است.
در حدیث دیگر وارد شده است که: هر که نماز گزارد و در آن، با نفس خود سخنی نگوید از امور دنیا، یعنی: جز به امر نماز نیندیشد و از علائق دنیوی در خاطر نگذراند، چون از آن نماز فارغ گردد، میانه او و حق تعالی گناهی نماند، مگر آنکه آمرزیده شود.
و چون اذکار نماز به زبان عربی است و بسیاری از ابناء عجم بلکه عرب هم، از درک مفاهیم آن عاجزند، بخاطر این ضعیف محسن بن مرتضی کاشانی رسید که آن را به زبان فارسی ترجمه نماید و بعضی آداب و فوائد نیز بر آن بیفزاید، شاید که جمعی از مؤمنان از آن بهره مند گردند و این فقیر بی بضاعت را در اوقات حضور دل، به دعای خیر یاد کنند.
تو که کیمیا فروشی، نظری به قلب ما کن - که بضاعتی نداریم و فکنده ایم دامی
پس ساعتی چند از اوقات را، صرف این مهم نمود و این هشت در را به روی طالبان گشود و به ترجمة الصلوة موسوم نمود و بالله التوفیق. محسن فیض کاشانی