فهرست کتاب


توضیح المسائل حضرت آیه الله العظمی امام خمینی (ره)

امام خمینی (ره)

مصرف زکات

مسأله :1925 - انسان می تواند زکات را در هشت مورد مصرف کند
اول فقیر و آن کسی که مخارج سال خود و عیالاتش را ندارد و کسیکه صنعت یا ملک یا سرمایه ای دارد که می تواند مخارج سال خود را بگذراند فقیر نیست.
دوم مسکین و آن کسی است که از فقیر سخت تر می گذارند.
سوم کسی که از طرف امام علیه السلام یا نائب امام مأمور است که زکات را جمع و نگهداری نماید و بحساب آن رسیدگی کند و آنرا به امام علیه السلام یا نائب امام یا فقرا برساند.
چهارم کافرهائی که اگر زکات به آنان بدهد به دین اسلام مایل می شوند، یا در جنگ به مسلمانان کمک می کنند.
پنجم خریداری بنده ها و آزاد کردن آنان.
ششم بدهکاری که نمی تواند قرض خود را بدهد.
هفتم سبیل الله یعنی کاری که مانند ساختن مسجد منفعت عمومی دینی دارد، یا مثل ساختن پل و اصلاح راه که نفعش بعموم مسلمانان می رسد و آنچه برای اسلام نفع داشته باشد به هر نحو که باشد.
هشتم ابن السبیل یعنی مسافری که در سفر درمانده شده و احکام اینها در مسائل آینده گفته خواهد شد.
مسأله :1926 - احتیاط واجب آن است که فقیر و مسکین بیشتر از مخارج سال خود و عیالاتش را از زکات نگیرد و اگر مقداری پول یا جنس دارد، فقط به اندازه کسری مخارج یک سالش زکات بگیرد.
مسأله :1927 - کسیکه مخارج سالش را داشته اگر مقداری از آن را مصرف کند و شک کند که آنچه باقی مانده باندازه مخارج سال او هست یا نه، نمی تواند زکات بگیرد.
مسأله :1928 - صنعتگر یا مالک یا تاجری که در آمد او از مخارج سالش کمتر است، می تواند برای کسری مخارجش زکات بگیرد. و لازم نیست ابزار کار یا ملک یا سرمایه خود را بصرف مخارج برساند.
مسأله :1929 - فقیری که خرج سال خود و عیالاتش را ندارد، اگر خانه ای دارد که مالک اوست و در آن نشسته، یا مال سواری دارد، چنانچه بدون اینها نتواند زندگی کند، اگرچه برای حفظ آبرویش باشد، می تواند زکات بگیرد و همچنین است اثاث خانه و ظرف و لباس تابستانی و زمستانی و چیزهائیکه بآنها احتیاج دارد. و فقیری که اینها را دارد، اگر به اینها احتیاج داشته باشد، می تواند از زکات خریداری نماید.
مسأله :1930 - فقیری که یاد گرفتن صنعت برای او مشکل نیست، بنابر احتیاط واجب باید یاد بگیرد و با گرفتن زکات زندگی نکند، ولی تا وقتی مشغول یاد گرفتن است، می تواند زکات بگیرد.
مسأله :1931 - به کسیکه قبلاً فقیر بوده و می گوید فقیرم، اگرچه انسان از گفته او اطمینان پیدا نکند، می شود زکات داد.
مسأله :1932 - کسیکه می گوید فقیرم و قبلاً فقیر نبوده، یا معلوم نیست فقیر بوده یا نه، اگر از ظاهر حالش گمان پیدا شود که فقیر است می شود باو زکات داد.
مسأله :1933 کسی که باید زکات بدهد، اگر از فقیری طلبکار باشد، می تواند طلبی را که از او دارد، بابت زکات حساب کند.
مسأله :1934 - اگر فقیر بمیرد، انسان می تواند طلبی را که از او دارد بابت زکات حساب کند.
مسأله :1935 - چیزی را که انسان بابت زکات بفقیر می دهد لازم نیست باو بگوید که زکات است بلکه اگر فقیر خجالت بکشد، مستحب است بطوریکه دروغ نشود به اسم پیشکش بدهد ولی باید قصد زکات نماید.
مسأله :1936 - اگر بخیال اینکه کسی فقیر است باو زکات بدهد، بعد بفهمد فقیر نبوده، یا از روی ندانستن مسأله به کسیکه می داند فقیر نیست زکات بدهد، چناچه چیزی را که باو داده باقی باشد، باید از او بگیرد و بمستحق بدهد، و اگر از بین رفته باشد، پس اگر کسی که آن چیز را گرفته می دانسته یا احتمال می داده که زکات است، انسان باید عوض آن را از او بگیرد و بمستحق بدهد، ولی اگر به غیر عنوان زکات داده نمی تواند چیزی از او بگیرد و بمستحق بدهد، ولی اگر به غیر عنوان زکات داده نمی تواند چیزی از او بگیرد و باید از مال خودش زکات را بمستحق بدهد، و در همه صور می تواند از مال خودش زکات را بدهد و از کسیکه گرفته مطالبه نکند.
مسأله :1937 - کسیکه بدهکار است و نمی تواند بدهی خود رابدهد اگرچه مخارج سال خود را داشته باشد، می تواند برای دادن قرض خود زکات بگیرد ولی باید مالی را که قرض کرده در معصیت خرج نکرده باشد یا اگر در معصیت خرج کرده از آن معصیت توبه کرده باشد، که در این صورت از سهم فقرا می شود به او داد.
مسأله :1938 - اگر به کسیکه بدهکار است و نمی تواند بدهی را بدهد زکات بدهد، بعد بفهمد قرض را در معصیت مصرف کرده، چنانچه آن بدهکار فقیر باشد، می تواند آنچه را باو داده بابت زکات حساب کند ولی اگر چیزی را که گرفته در شرابخواری یا بطور آشکارا در معصیت مصرف کرده و از معصیت خود توبه نکرده بنابر احتیاط واجب باید چیزی را که به او داده بابت زکات حساب نکند.
مسأله :1939 - کسیکه بدهکار است و نمی تواند بدهی خود را بدهد اگرچه فقیر نباشد، انسان می تواند طلبی را که از او دارد، بابت زکات حساب کند.
مسأله :1640 - مسافری که خرجی او تمام شده، یا مرکبش از کار افتاد، چنانچه سفر او سفر معصیت نباشد و نتواند با قرض کردن یا فروختن چیزی خود را به مقصد برساند، اگرچه در وطن خود فقیر نباشد، می تواند زکات بگیرد. ولی اگر بتواند در جای دیگر با قرض کردن یا فروختن چیزی مخارج سفر خود را فراهم کند، فقط بمقداری که بآنجا برسد، می تواند زکات بگیرد.
مسأله :1941 - مسافری که در سفر درمانده شده و زکات گرفته بعد از آنکه به وطنش رسید، اگر چیزی از زکات زیاد آمده باشد، در صورتیکه بدون مشقت نتواند بقیه را بصاحب مال یا نائب او برساند باید آن را بحاکم شرع بدهد و بگوید آن چیز زکات است.

شرایط کسانی که مستحق زکاتند

مسأله :1942 - کسیکه زکات می گیرد باید شیعه دوازده امامی باشد و اگر از راه شرعی شیعه بودن کسی ثابت و باو زکات بدهد، و زکات تلف شود بعد معلوم شود نبوده لازم نیست دوباره زکات بدهد.
مسأله :1943 - اگر طفل یا دیوانه ای از شیعه فقیر باشد، انسان می تواند به ولی او زکات بدهد، به قصد اینکه آنچه را می دهد ملک طفل یا دیوانه باشد.
مسأله :1944 - اگر به ولی طفل و دیوانه دسترسی ندارد می تواند خودشش یا بوسیله یکنفر امین زکات را بمصرف طفل یا دیوانه برساند و باید موقعیکه زکات بمصرف آنان می رسد نیت زکات کنند.
مسأله :1945 - به فقیر که گدائی می کند، می شود زکات داد، ولی به کسیکه زکات را در معصیت می کند نمی شود زکات داد.
مسأله :1946 - به کسیکه معصیت کبیره را آشکارا بجا می آورد، احتیاط واجب آن است که زکات ندهند.
مسأله :1947 - به کسیکه بدهکار است و نمی تواند بدهی خود را بدهد اگر چه مخارج او بر انسان واجب باشد، می شود زکات داد. ولی اگر زن برای خرجی خودش قرض کرده باشد شوهر نمی تواند بدهی او را از زکات بدهد بلکه اگر کس دیگری هم که مخارج او بر انسان واجب است برای خرجی خود قرض کند احتیاط واجب آن است که بدهی او را از زکات ندهد.
مسأله :1948 - انسان نمی تواند مخارج کسانی را که مثل اولاد خرجشان بر او واجب است از زکات بدهد ولی اگر مخارج آنان را ندهد دیگران می توانند به آنان زکات بدهند.
مسأله :1949 - اگر انسان زکات به پسرش بدهد که خرج زن و نوکر و کلفت خود نماید اشکال ندارد.
مسأله :1950 - اگر پسر به کتابهای علمی دینی احتیاج داشته باشد پدر می تواند برای خریدن آنها باو زکات بدهد.
مسأله :1951 - پدر می تواند به پسرش زکات بدهد که برای خود زن بگیرد پسر هم می تواند برای آنکه پدرش زن بگیرد زکات خود را باو بدهد.
مسأله :1952 - به زنیکه شوهرش مخارج او را می دهد، یا خرجی نمی دهد ولی زن او را بدادن خرجی مجبور کند، نمی شود زکات داد.
مسأله :1953 - زنیکه صیغه شده اگر فقیر باشد، شوهرش و دیگران می توانند باو زکات بدهند. ولی اگر شوهرش در ضمن عقد شرط کند که مخارج او را بدهد، یا بجهت دیگری دادن مخارجش بر او واجب باشد، در صورتیکه بتواند مخارج آن زن را بدهد یا زن بتواند او را مجبور کند، نمی شود بآن زن زکات داد.
مسأله :1954 - زن می تواند به شوهر فقیر خود زکات بدهد، اگرچه شوهر زکات را صرف مخارج خود آن زن نماید.
مسأله :1955 - سید نمی تواند از غیر سید زکات بگیرد، ولی اگر خمس و سایر وجوهات کفایت مخارج او را نکند و از گرفتن زکات ناچار باشد، می تواند از غیر سید زکات بگیرد. ولی احتیاط واجب آن است که اگر ممکن باشد فقط به مقداری که برای مخارج روزانه اش ناچار است بگیرد.
مس 1956 - به کسیکه معلوم نیست سید است یا نه، می شود زکات داد.

نیت زکات

مسأله :1957 - انسان باید زکات را بقصد قربت یعنی برای انجام فرمان خداوند عالم بدهد و در نیت معین کند که آنچه را می دهد زکات مال است، یا زکات فطره، ولی اگر مثلاً زکات گندم و جو بر او واجب باشد، لازم نیست معین کند چیزی را که می دهد زکات گندم است یا زکات جو.
مسأله :1958 - کسیکه زکات چند مال بر او واجب شده، اگر مقداری زکات بدهد و نیت هیچ کدام آنها را نکند، چنانچه چیزی را که داده هم جنس یکی از آنها باشد، زکات همان جنس حساب می شود و اگر هم جنس هیچ کدام آنها نباشد، به همه آنها قسمت می شود، پس کسیکه زکات چهل گوسفند و زکات پانزده مثقال طلا بر او واجب است، اگر مثلاً یک گوسفند از بابت زکات بدهد و نیت هیچ کدام آنها را نکند، زکات گوسفند حساب می شود، ولی اگر مقداری نقره بدهد به زکاتی که برای گوسفند و طلا بدهکار است تقسیم می شود.
مسأله :1959 - اگر کسی را وکیل کند که زکات مال او را بدهد چنانچه وکیل وقتی که زکات را به فقیر می دهد، از طرف مالک نیت زکات کند کافی است.
مسأله :1960 - اگر مالک یا وکیل او بدون قصد قربت زکات را به فقیر بدهد و پیش از آنکه آن مال از بین برود، خود مالک نیت زکات کند، زکات حساب می شود.