فهرست کتاب


حیوة القلوب جلد 1(تاریخ پیامبران علیهم السلام و بعضی از قصه های قرآن )

علامه محمد باقر مجلسی رحمة الله علیه

والد علامه مجلسی

والد علامه مجلسی مرحوم محمد تقی فرزند مقصود علی است، او بنا بر گفته مرحوم اردبیلی یگانه عصر و زمان خود بوده است، شخصیت و جلالت و همچنین تبحر او در علوم نیاز به بیان ندارد، و تعبیرات درباره منزلت او قاصر است از اینکه بتواند منعکس کننده شخصیت و مقام والای آن عالم ربانی باشد.
او پرهیزکارترین، زاهدترین، متقی ترین و عابدترین اهل زمان خود بوده، و بیشتر اهل آن زمان از خواص و عوام از فیوضات دینی و دنیوی او بهره می بردند، یکی از خدمتهایی که به اهل بیت علیهم السلام انجام داد این است که اخبار ائمه معصومین علیهم السلام را در اصفهان نشر داد.
از تألیفات او: شرح عربی و نیز شرح فارسی بر کتاب من لا یحضره الفقیه؛ کتاب حدیقة المتقین؛ شرح بعضی از کتابهای تهذیب الاحکام؛ و رساله ای در افعال حج و رساله ای در رضاع
او در سال 1070 در سن 67 سالگی وفات یافت.(7)
مرحوم ملا محمد تقی. مجلسی از مکتب اساتیدی همانند شیخ بزرگوار بهاء الدین عاملی و علامه زاهد مولی عبدالله شوشتری بهره برد، و پس از فراغت از تحصیل راهی نجف اشرف گردید و به ریاضت نفس و تصفیه باطن و تهذیب اخلاق مشغول گردید و برای او مکاشفات و رؤیاهای حسنه ای بوده است.
پدرش مولی مقصود علی مردی بصیر و پرهیزکار و مروج مذهب شیعه اثنی عشری بوده و اشعار زیبا و بدیعی سروده است، و چون دارای حسن محاضرت و مجالست بود لذا او را مجلسی لقب دادند، و این لقب در فرزندان او باقی ماند.
مادر مولی محمد تقی عارفه مقدسه صالحه دختر عالم جلیل کمال الدین درویش محمد بن الشیخ حسن عاملی که از بزرگان ثقات علماء است و از محقق بزرگوار شیخ علی کرکی روایت می کند، و از مناقب الفضلاء نقل شده است که مولی کمال الدین اهل عبادت و زهد بوده است و در نطنز مدفون است و برای او قبه ای است معروف. مرحوم شیخ یوسف بحرانی گفته است: او اول کسی بود که در عصر دولت صفویه حدیث را در اصفهان نشر داد.(8)

علامه مجلسی از دیدگاه علماء

از آنجا که برای ارزیابی هر چیزی باید به آگاهان و اهل خبره و کسانی که تخصص در آن رشته دارند، مراجعه کرد، ما نیز برای دستیابی و نیل به ابعاد شخصیت والای علامه مجلسی و آگاهی از مرتبه، علم، دانش و دیگر ویژگیهای این فرزانه دهر و عالم عالیمقام، به گفتار و اظهار نظر و تعبیرات زیادی که از علماء و دانشمندان معاصر و یا پس از او به ما رسیده است، می پردازیم، و ابتدا به آنچه از علمای معاصر او درباره این عالمه جلیل بیان کرده اند می نگریم:
1 - مرحوم اردبیلی صاحب کتاب جامع الرواة که بنا بر تصریح خودش 11 اجازه روایت دارد درباره او چنین می گوید: محمد باقر فرزند محمد تقی مقصود علی ملقب به مجلسی، استاد و شیخ ما و شیخ اسلام و مسلمین و خاتم المجتهدین است؛ او امام، علامه، محقق، مدقق، جلیل القدر، عظیم الشأن، رفیع المنزله، وحید العصر، فرید الدهر، ثقة، ثبت، عین، کثیر العلم و جید التصانیف است. امر او در علو قدر، عظمت شأن، بلندی مرتبه، تبحر در علوم عقلیه و نقلیه، دقت نظر، صائب بودن رأی، وثاقت، امانت و عدالت مشهورتر است از آنکه ذکر شود، و فوق این تعبیرات است؛ فیض او و والدش چه در زمینه امور دنیوی و چه اخروی به اکثر مردم از عام و خاص رسیده است؛ جزاه الله تعالی افضل جزاء المحسنین. او دارای کتابهای نفیس و بسیار خوبی است که مرا اجازه داد از تمام آن کتابها روایت کنم.(9)
2 - معاصر دیگر او شیخ محمد بن حسن حر عاملی صاحب کتاب وسائل الشیعة درباره آن بزرگوار چنین می گوید: محمد باقر فرزند مولای ما محمد تقی مجلسی عالم، فاضل، ماهر، محقق، مدقق، علامه، فهامه، فقیه، متکلم، محدث، ثقة ثقة، جامع محاسن و فضائل، جلیل القدر، عظیم الشأن اطال الله بقاءه؛ برای او مؤلفات سودمند بسیاری است.(10)
3 - امیر محمد صالح خاتون آبادی درباره او می گوید: مولانا محمد باقر مجلسی نور الله ضریحه الشریف، او از بزرگترین اعاظم فقهاء و محدثین و علمای اهل دین است، و در فنون فقه، تفسیر، علم حدیث، رجال، اصول کلام و اصول فقه بر سایر فضلاء فائق آمد، و بر گروهی از علماء مقدم بود بطوری که احدی از متقدمین از اهل علم و عرفان و متأخرین آنان از نظر جلالت و عظمت به مرتبه او نرسیدند و جامعیت این مرد الهی را نداشتند.(11)
و اما از شخصیتهائی که پس از علامه مجلسی آمده اند و از او با عظمت یاد کرده و مراتب علمی و کمالات او را اذعان داشته و بر شمرده اند، می توان به بعضی از آنان اشاره کرد:
1 - علامه طباطبائی بحر العلوم در اجازه ای که به سید بزرگوار سید عبدالکریم داده است مرحوم علامه مجلسی را چنین ثنا گفته است: خاتم المحدثین و ناشر علوم شریعت، عالم ربانی و نور شعشعانی، خادم اخبار ائمه اطهار و غواص بحار الانوار دائی ما علامه محمد باقر که شکافنده علوم دین است.(12)
2 - محقق کاظمی درباره علامه مجلسی می گوید: او منبع فضائل و اسرار حکمت و غواص بحار الانوار و استخراج کننده گنجینه های اخبار و رموز آثار، شخصیتی که همانند او در اعصار و ادوار دیده نشده است، او کشف کننده انوار تنزیل و اسرار تأویل و حل کننده معضلات احکام و مشکلات فهم ها با بهترین طریق و نیکوترین دلیل بوده است.(13)
3 - محدث نوری صاحب کتاب مستدرک الوسائل از علامه مجلسی چنین یاد می کند که: توفیقی که برای این شیخ معظم له حاصل شده است برای احدی در اسلام میسر نگردیده است از ترویج مذهب و اعلای کلمه حق و شکستن قدرت و صولت بدعتگزاران و قلع و قمع کننده دستاوردهای ملحدین و زنده کننده سنتهای فراموش شده دین و نشر دهنده آثار پیشوایان مسلمین به طرق و راههای متعدد و شکلهای مختلف که بهترین آنها تصانیف و کتبی است که در میان مردم شایع و روز و شب اصناف از عالم و جاهل، خاص و عام، عربی و عجمی از آنها بهره می برند، و از مجلس او گروه زیادی از فضلاء بیرون آمده اند که تلمیذ بزرگ او ملا عبدالله اصفهانی تعداد آنها را هزار نفر ذکر کرده است.(14)
4 - علامه نوری از بعضی از شاگردان صاحب جواهر رحمة الله نقل می کند که گفت: استاد ما شیخ الفقهاء صاحب کتاب جواهر الکلام روزی در مجلس بحث و تدریس خود فرمود: دیشب در عالم رؤیا مجلس عظیم و با شکوهی را دیدم و جماعتی از علماء در آن حضور داشتند و دربانی کنار درب آن مجلس بود، من از او اذن گرفتم و او مرا وارد مجلس نمود، دیدم تمام علماء از متقدمین و متأخرین در آن مجلس جمع بودند و علامه مجلسی در صدر آن مجلس بود، من در شگفت شدم و از آن دربان سؤال کردم از علت تقدم علامه مجلسی بر دیگران، او در پاسخ گفت: او نزد ائمه علیه السلام معروف است.(15)

مشایخ و اساتید او

از جمله مشایخ و اساتید علامه مجلسی می توان به این علمای بزرگوار اشاره نمود:
1 - عالم و فاضل بزرگوار ابوالشرف اصفهانی.
2 - مولی حسنعلی تستری فرزند ملا عبدالله اصفهانی.
3 - قاضی امیر حسین.
4 - مولی خلیل قزوینی متوفای 1089، شارح کتاب کافی.
5 - فاضل صالح شیخ عبدالله فرزند شیخ جابر عاملی.
6 - سید شرف الدین علی بن حجة الله بن شرف الدین طباطبائی شولستانی متوفای 1060، مؤلف کتاب توضیح المقال.
7 - سید نور الدین علی بن علی بن الحسین موسوی عاملی متوفای 1068، که بوسیله نامه اجازه ای را برای علامه فرستاده، و مجاور بیت الله الحرام بوده است؛ او صاحب کتاب الفوائد المکیة می باشد و شرحی بر مختصر النافع و شرحی بر اثنی عشریه شیخ بهائی دارد.
8 - شیخ علی فرزند شیخ محمد فرزند حسن فرزند شهید ثانی، متوفای 1103، صاحب شرح کافی و الدر المنثور.
9 - سید علی خان فرزند سید نظام الدین شیرازی، شارح صحیفه سجادیه و کتاب صمدیه و صاحب کتاب سلافة العصر و درجات الرفیعة فی طبقات الامامیة و انوار الربیع فی انواع البدیع و دیگر تصانیف، او در سال 1120 وفات یافته است.
10 - سید فیض الله فرزند سید غیاث الدین محمد طباطبائی قهپائی.(16)
11 - مولی محمد تقی مجلسی والد معظم خود علامه، که در سال 1070 وفات یافته است.(17)
12 - سید رفیع الدین محمد بن حیدر حسینی طباطبائی، صاحب حاشیه بر اصول کافی و حاشیه بر شرح اشارات و حاشیه بر مختلف و حاشیه بر صحیفه کامله و تألیفات دیگر.
13 - عالم فاضل امیر محمد قاسم قهپائی.
14 - عالم صالح محمد شریف فرزند شمس الدین رویدشتی اصفهانی، او پدر حمیده که صاحب کتاب ریاض العلماء او را از زنان عالمه و عارفه بر شمرده و گفته است که آشنا به علم رجال بوده و حواشی و تدقیقاتی دارد بر کتب حدیث مثل استبصار و دیگر کتب حدیث که دلالت بر دقت نظر و اطلاع و فهم او خصوصا آنچه مربوط به تحقیقات او در علم رجال می شود.
15 - الامیر محمد مؤمن بن دوست محمد استرابادی، عالم و محدث بزرگوار که در سال 1088 در مکه بدست دشمنان دین به شهادت رسید.
16 - سید محمد مشهور به سید میرزا جزائری فرزند شرف الدین علی بن نعمة الله موسوی جزائری، صاحب کتاب جوامع الکلم.
17 - مولی محمد طاهر فرزند محمد حسین شیرازی، صاحب شرح تهذیب و حکمة العارفین و کتاب الاربعین فی اثبات امامة امیرالمؤمنین و کتاب الجامع فی الاصول و رساله های بسیاری، او در سال 1098 وفات یافته است.
18 - عالم متبحر و حکیم عارف و محدث بزرگوار ملا محسن فیض کاشانی(فیض)، صاحب کتاب وافی و صافی و غیر آن.(18)