فهرست کتاب


ترجمه کتاب المواعظ

شیخ صدوق عطاردی

مهاجرت علماء ایران به هندوستان

از عصر غزنویان تا پایان سلطنت تیموریان که تقریبا هشتصد سال طول کشید، هزاران نفر فقیه، محدث، عارف، شاعر، و سیاست مدار از ایران به هند مهاجرت کردند و مناصب علمی، قضائی، و سیاسی را در دست گرفتند، و اکنون در شبه قاره هند و پاکستان هزاران مسجد مدرسه، مقبره، کتابخانه، زیارتگاه و خانقاه وجود دارد که از آثار این ایرانیان مهاجر میباشند، و صدها کتابخانه بزرگ که حاوی صدها هزار نسخه خطی در فرهنگ و معارف اسلامی تدوین شده در این کشور بزرگ وجود دارد.
در زمان سلطنت برهان الملک و فرزندان او در منطقه اود گروهی از اهالی نیشابور به هندوستان رهسپار گردیدند، در میان این گروه مهاجر جماعتی هم از سادات موسوی بودند، این سادات اکثر در بلاد شمال هندوستان و قصبات اطراف لکهنو ساکن شدند، و به خدمات مذهبی و نشر معارف اهل بیت علیهم السّلام مشغول گردیدند، هم اکنون در ایالت یوپی و پنجاب و سایر نواحی هند جماعتی از همین سلسله موسویه اقامت دارند
میر حامد حسین نیشابوری مؤلف عبقات الانوار
علامه مجاهد بزرگوار میر حامد حسین نیشابوری قدّس اللَّه سره مؤلف بزرگ «عبقات الانوار» یکی از رجال عالیقدر شیعه و مدافع حقوق اهل بیت علیهم السّلام در هندوستان بود، مرحوم میر حامد حسین برای تالیف کتاب عبقات الانوار مسافرت های زیادی به اطراف و اکناف انجام داد.
محقق مزبور مدتها در حجاز، شام و عراق در کتابخانه ها به تحقیق و بررسی مشغول شد، و کتابهای زیادی استنساخ کرد و یا خریداری نمود، امروز کتابخانه آن مرحوم یکی از ذخائر بزرگ اسلامی است کتابخانه نامبرده امروز در هندوستان بنام «کتابخانه ناصریه» معروف است، زیرا فرزندش ناصر حسین آن را تاسیس کرده است.
مرحوم ناصر حسین نیز خود یکی از رجال بزرگ و محققین و مجاهدین عالیقدر بوده، خدمات مذهبی آن مرحوم و تالیفات زیادی که از خود بیادگار گذاشته مبین کوشش های آن بزرگوار است، از جمله آثار جاودانی سید ناصر حسین یکی همین کتابخانه است، و دیگر تاسیس دانشکده شیعه در شهر لکهنو میباشد، که سال گذشته پنجاهمین سال تاسیس آن را جشن گرفتند.
بعد از درگذشت سید ناصر حسین اداره امور کتابخانه و سرپرستی امور مذهبی جامعه شیعیان بدست فرزند ارجمند وی حضرت حجة الاسلام سید محمّد سعید افتاد و او نیز در تکمیل کتابخانه و حفظ آثار پدران بزرگوارش کوشش میکرد، و برای کتابخانه ساختمان مناسبی هم ساختند، سید محمّد سعید در سال هنگامی که از دهلی به لکهنو مراجعت میکرد در نزدیک قصبه مرادآباد بین دهلی و رام پور در قطار سکته کرد و در دم جان سپرد، جنازه آن مرحوم را در مقبره خانوادگی در مزار مرحوم قاضی نور اللَّه شوشتری در آکره دفن کردند.
اکنون سرپرستی کتابخانه در اختیار حجة الاسلام سید علی ناصر سعید فرزند مرحوم سید محمّد سعید است، و این جوان برومند که شاخه ای نو رسیده از آن درخت کهنسال و پر برکت است در حفظ آثار اجداد خود میکوشد و معظم له نیز مانند پدر و جدش بسیار فعال و جدی است و امیدوارم خداوند به ایشان توفیق خدمت گزاری بیشتری بدهد.

مسافرت مترجم این کتاب به هندوستان

نگارنده برای تکمیل تاریخ خراسان و تحقیق و بررسی در کتابخانه های هند و پاکستان در سال رهسپار کشور مزبور شدم و مدت هشت ماه در آن کشور به تحقیقات خود ادامه دادم، یکی از آن کتابخانه ها همین کتابخانه مورد بحث است، و از کتابخانه ناصریه در حدود چهار هزار صفحه کتاب خطی نایاب عکسبرداری کردم و امیدوارم با لطف خداوند و کمک مردمان با همت بتوانیم از کتب نفیس این کتابخانه نسخه های زیادی را عکس برداری کرده و در اختیار اهل علم و تحقیق قرار دهیم.

کتابی ناشناخته از صدوق

در ضمن مطالعه و تحقیق در کتابخانه «ناصریه» رساله ای خطی از آثار شیخ صدوق- رضوان اللَّه علیه- نظرم را جلب کرد، کاتب نسخه کتاب را بنام «لآلئ الغوالی» ضبط کرده بود، و در فهرست کتابخانه نیز به همین عنوان ثبت شده است.
کاتب چون مشاهده کرده در آغاز نسخه نوشته شده: «و هذه لآلئ غوالی و جواهر زواهر» پنداشته است که باید نام این کتاب «لآلئ الغوالی» باشد، و در فهرست آثار و تالیفات شیخ صدوق چنین کتابی بنظر نرسید، در آثار وی کتابی بنام «مواعظ» آمده است و نگارنده احتمال میدهد که باید همین رساله باشد، زیرا موضوع کتاب مورد بحث در مواعظ و نصایح است.
یکی از دلائل صحت انتساب این کتاب به شیخ صدوق این است که چند روایت با بیان و توضیح مؤلف بعنوان قال مصنف، هذا الکتاب با همین روایت و بیان در من لا یحضره الفقیه و معانی الاخبار نقل شده که ما در محل خود آن را تذکر داده ایم، و نیز از سند چند روایت که مشایخ بلا واسطه صدوق در اول سند ذکر شده اند معلوم میگردد که این رساله باید از صدوق باشد. و العلم عند اللَّه.