فهرست کتاب


اخلاق در خانه جلد 2

آیت الله حسین مظاهری‏‏

جلسه بیست و سوم: عید نوروز

امروز مصادف است با عید نوروز، و به همین مناسبت در این جلسه درباره عید نوروز و مسائل اطراف آن صحبت می کنم.

انواع عید

ما ایرانیها سه عید داریم: اول، عید اسلامی، که مسلمانهای دیگر هم دارند مثل عید فطر و عید قربان که در این دو عید نماز عید هم وارد شده است و در قنوت نماز هم به نام عید نامیده شده اند. همچنین عید مولود پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم و یا مبعث آن حضرت.
عید دوم، عید مذهبی است که فراوان است و همان عیدهایی است که شیعه دارد و عمده این عیدها، عید غدیر و نیمه شعبان است. همه اعیاد مذهبی ما مهم است اما عید غدیر و نیمه شعبان یعنی میلاد با سعادت حضرت ولی عصر ارواح العالمین فداه اهمیت خاصی دارد.
عید سوم ما ایرانیها، عید نوروز می باشد که یک عید ملی است یعنی ایرانیها این عید را دارند.

عید نوروز از نظر اسلام

از روایات فهمیده می شود که ائمه طاهرین علیهم السلام این عید را نه تنها رد نکرده اند بلکه امضاء کرده اند. مرحوم محدث قمی در مفاتیح از امام صادق علیه السلام چنین نقل می کند که آن حضرت به معلی بن خنیس فرمود: وقتی عید نوروز شد، غسل کن، لباس نو بپوش، خضاب کن، حمام برو، بوی خوش استعمال کن. بعد می فرماید: مستحب است روزه بگیرید و بعد از نماز ظهر و عصر چهار رکعت نماز بخوان، دو تا دو رکعتی. در رکعت اول بعد از حمد ده مرتبه انا انزلنا و در رکعت دوم ده مرتبه قل یا ایها الکافرون در رکعت سوم ده مرتبه قل هو الله احد و در رکعت چهارم ده مرتبه سوره فلق و ده بار سوره ناس. بعد دعایی نقل می کند که جزء نماز نیست و می توان در سجده و غیر سجده خواند.(166)
این دعا جمله ای دارد که می فرماید فضلته و کرمته یعنی خدایا این عید را تو فضیلت دادی و تو بزرگ شمردی. معلوم می شود که امامان معصوم علیهم السلام این عید را به نام عید ملی امضا کرده اند.
شاید امضای ائمه طاهرین علیهم السلام برای دلیل دیگری باشد. در بعضی از روایات دارد که عید غدیر مصادف بوده است با عید نوروز. یعنی روزی که پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم امیر المؤمنین علیه السلام را به خلافت منصوب کردند، مصادف بوده است با عید نوروز. نمی دانم درست است یا نه. مخصوصاً از نظر علم اعداد و علم ریاضی فضیلت دیگری برای این عید درست کرده اند که نمی دانم درست است یا نه. آنچه می دانم این است که این عید یک امتیازهایی و خصوصیت هایی دارد که در اسلام خیلی مطلوب است.
خصوصیت اول، نظافت در عید نوروز است. مردم لباس نو می پوشند، حمام می روند. اسلام می گوید النظافة من الایمان. از این روایت فهمیده می شود که آدمی که نظیف نیست، مسلمان واقعی نیست. قرآن می فرماید:
یا بنی ادم خذوا زینتکم عند کل مسجد(167)
وقتی می خواهی به مسجد بروی، در اجتماعی وارد شوی، نظیف باش، دندانهایت را مسواک بزن، لباس نو بپوش، عطر بزن. اگر عرق پا یا بدنت بو می دهد رفع کن، و بالأخره تر و تمیز وارد اجتماع شو. حتی پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم می فرماید:
لو لا ان اشق علی امتی لامرتهم بالسواک مع کل صلاة(168)
می ترسم بر امتم مشقت و سختی تحمیل شود و الا مسواک کردن را به آنان واجب می کردم.
اسلام دوست ندارد لباس سنگین قیمت باشد. اما به همان اندازه که نمی خواهد لباس سنگین قیمت باشد، می خواهد که تمیز باشد. یکی از عللی که پوشیدن لباس سفید سفارش شده است. این است که چرک لباس سفید زود نمایان می شود و مجبورند بشویند. اگر یقه کت مسلمانی چرکین باشد، اگر کفش مسلمانی خاک آلوده باشد، اگر از نظر ظاهر تمیز نباشد، اسلامش کامل نیست. اسلام دوست دارد وقتی وارد اجتماعی می شوید تمیز باشید. در روایات می خوانیم وقتی پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم می خواستند وارد کوچه بشوند، در آینه نگاه می کردند و اگر آینه نبود در آب نگاه می کردند تا لباس و عمامه شان کج و نامرتب نباشد.(169) ما لباسمان ولو ارزان قیمت باشد، باید تمیز باشد. این خانه تکانی که در این عید وجود دارد، کار خوبی است. خانم ها همیشه باید داشته باشند. و به یک بار در سال قناعت نکنند. در روایات می خوانیم که وجود تار عنکبوت در سقف، آشغال در زیر فرش، چرکین بودن صحن یا سالن خانه موجب فقر می شود. رحمت خدا از این خانه برداشته می شود. ملائکه می روند و شیاطین وارد می شوند. در روایات به تمیز بودن خانه اشاره شده است.
یکی از وظایف سنگین خانم خانه این است که قبل از آمدن شوهرش، باید خود را و خانه را برای آمدن او مهیا کند. سر و صورت را آراسته کند. لباسی را که شوهرش دوست دارد، بپوشد. حتی بچه هایش را تمیز کند. خانه را تمیز کند. اگر موقع ناهار است سفره را بیندازد و... و الا از نظر شوهر داری پایش لنگ است؛ و اگر خانمی، شوهر دار خوبی نباشد و وظیفه همسری را به خوبی انجام ندهد، معلوم نیست به بهشت برود.
وقتی به خانه وارد می شوی مواظب باش پایت بوی عرق ندهد، بدنت بو ندهد مواظب باش لباست کثیف نباشد، لباسهای در خانه ات نظیف باشد و بالأخره وقتی وارد خانه شدی اول باید دست و صورت را بشویید و وضو بگیرید، اگر وضو نمی گیرید تمیز باشید، و اگر تمیز نیستید به علت سر کار رفتن و... حتماً دوش بگیرید با بدن تمیز سر سفره بنشینید.
اینها وظیفه مردی است که از بیرون وارد خانه می شود. اگر به وظیفه اش عمل نکند، از نظر زن داری لنگ است و چنین فردی معلوم نیست به بهشت برود.
کار اساسی زن، شوهر داری و بچه داری است. اگر کار اجتماعی دارد، باید در کنار این دو وظیفه باشد. زیرا کار اصلی زن، بسیار سنگین است.
از اینرو اسلام با عید نوروز موافق است زیرا مردم بیشتر به نظافت خانه و فرزند و خودشان می رسند.
خصوصیت دوم عید نوروز، رفت و آمدهایی است که در این ایام نوروز انجام می شود. اسلام این کار را نیز بسیار دوست دارد.
پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم می فرماید:
المؤمن یألف ویؤلف ولا خیر فی من لا یألف ولا یؤلف(170)
یعنی مسلمان آن کسی است که رفت و آمد با دیگران دارد و مسلمان کسی است که الف و مألوف است. مردم او را می پذیرند و هم او مردم را می پذیرد. هم او مردم را دوست دارد و هم مردم او را دوست دارند. هم رفت دارد و هم آمد. بعد می فرماید: اگر کسی حال گوشه نشینی داشته باشد، با هیچ کس رفت و آمد نداشته باشد، حتی در متن اجتماع نباشد، خیری در این فرد نیست.
تقوای منفی را اسلام نمی خواهد گر چه چیز خوبی است ولی اسلام نمی خواهد. معنای تقوای منفی آن است که شما در خانه تنها بنشینی و با کسی رفت و آمد نکنی؛ و چون تنها هستی، غیبت نمی کنی، تهمت نمی زنی، دروغ نمی گویی نگاه به نامحرم نمی کنی و...
البته انسان گناه نکند خوب است اما اسلام می گوید تقوای مثبت از تو می خواهم، یعنی باید در متن اجتماع باشی و غیبت نکنی. باید در میان مردم باشی اما تهمت نزنی، شایعه پراکنی نکنی، دروغ نگویی و چشم چران نباشی.