فهرست کتاب


اخلاق در خانه جلد 2

آیت الله حسین مظاهری‏‏

جلسه بیستم: رذیله ریا و تظاهر

بحث درباره خلوص و اخلاص بود. این فضیلتی که اگر کسی داشته باشد، سعادت دنیا و آخرت را دارد. این در گرانبها را اگر کسی داشته باشد، اعمال کوچک او بسیار بزرگ می شود. اعمال سبک و کم ارزش او فوق العاده ارزشمند می گردد که به طور خلاصه درباره آن صحبت کردم.

ریا باطل کننده عمل

بحث امروز راجع به ضد خلوص و اخلاص، یعنی رذیله ریا و تظاهر است. هر مقدار خلوص عمل را سنگین می کند، ریا و تظاهر عمل را سبک و پوچ می گرداند. به گفته همه مراجع تقلید، ریا موجب بطلان عمل هم هست. یعنی اگر کسی در نماز، در روزه، در دادن خمس، در دادن زکات و بالأخره در کارهای خیر ریا و تظاهر کند، عملش باطل است. علاوه بر اینکه عمل باطل است، گناه هم بسیار بزرگ است. قرآن شریف می فرماید گناه در سر حد کفر است:
یا ایها الذین امنوا لا تبطلوا صدقاتکم بالمن والاذی کالذی ینفق ماله رئاء الناس ولا یؤمن بالله والیوم الاخر(153)
یعنی عملهایتان را باطل نکنید به واسطه منت گذاشتن و اذیت کردن. اگر خدمتی به کسی کردی منت به سر او نگذار و او را اذیت نکن که اگر منت گذاشتی، عمل تو پوچ می شود. بعد می فرماید مثل کسی که انفاق در راه خدا کند اما ریاکار باشد، این عمل باطل است. علاوه بر اینکه عمل باطل است، می فرماید:
ولا یؤمن بالله والیوم الاخر
گناه این عبادتی که ریا در آن است، در سر حد کفر است.

آنها که ایمان واقعی ندارند

در سوره ماعون هم می فرماید: چهار دسته ایمان واقعی و حقیقی ندارند:
یک دسته آن افرادی که می توانند به یتیمان، به فقرا و ضعفا رسیدگی کنند، اما نمی کنند. اینها مسلمان واقعی نیستند. دسته دیگر آن افرادی که نماز می خوانند، اما نماز بد می خوانند. مثل خانمی که مثل حجاب دارد، اما بد حجاب است. بد حجابی اگر بعضی اوقات بدتر از بی حجابی نباشد کمتر نیست. قرآن می فرماید: کسی که یک نماز بخواند، نمازش را تند و تند بخواند، رکوع و سجده کامل نداشته باشد و بالأخره نماز را غلط و یا آخر وقت بخواند، و به نماز بی اهمیت باشد، مسلمان واقعی نیست.
دسته سوم که مسلمان واقعی نیستند افراد ریاکارند. آنها که ریا و تظاهر در عمل دارند، اینها مسلمان واقعی نیستند.
دسته چهارم آن افرادی هستند که می توانند به دیگران کمک کنند، می توانند به همسایه شان و به دیگران قرض بدهند اما نمی دهند. می تواند لباسش را به همسایه اش عاریه بدهد اما نمی دهد و بالأخره چیزی که همسایه اش یا رفیقش احتیاج دارد این می تواند به او قرض بدهد اما نمی دهد. قرآن می فرماید این مسلمان واقعی نیست:
بسم الله الرحمن الرحیم ارایت الذی یکذب بالدین فذلک الذی یدع الیتیم ولا یحض علی طعام المسکین فویل للمصلین الذین هم عن صلوتهم ساهون الذین هم یراءون ویمنعون الماعون
یعنی پیغمبر! آیا دیدی آن که ایمان به معاد ندارد؟ آن شخص، کسی است که به یتیم و فقیر رسیدگی نمی کند. وای به حال آن نامسلمان که در نماز سهل انگار است. نماز را سبک می شمارد. کسی که ریا و تظاهر در عمل دارد. کسی که می تواند به همسایه ها و رفقا رسیدگی کند اما نمی کند. حوائج رفقا و همسایه هایش را رفع نمی کند. مسلمانی به گفتن نیست؛ مسلمانی عمل می خواهد. اگر بتوانی رفع حوائج مسلمانها را بکنی ولی نکنی، این سوره و امثال این سوره می فرماید: مسلمانیت لنگ است. بهشت رفتنت کار مشکلی است.
مرحوم ثقة الاسلام کلینی در کافی روایتی از امام صادق علیه السلام نقل می کند که کمر انسان را می شکند. می فرماید: هر مؤمنی چیزی را از مؤمن دیگر دریغ دارد که به آن نیاز دارد و او هم می تواند که از خودش یا دیگری حاجتش را برآورده کند ولی نکند؛ وای به حال چنین شخصی، می فرماید: خدا او را روز قیامت با روی سیاه و چشم کبود زنده می کند در حالی که دستهایش به گردنش بسته باشد. پس گفته می شود: این آن خیانت کاری است که به خدا و رسولش خیانت کرده آن وقت دستور می دهند که او را به جهنم ببرند.(154)
اما آنچه الآن بحث من است این است که گاهی حوائج مسلمانها را بر می آورد، اما منت بر سرشان می گذارد. این عمل باطل است. عمل پوچ می شود. گاهی منت نمی گذارد، اما برای اینکه دیگران ببینند، عمل را با تظاهر و ریاکاری انجام می دهد. حتی برای مردم فقیر خانه می خرد، اما هر کجا می نشیند می گوید که من کسی هستم که برای فلانی خانه خریدم؛ و بالأخره می خواهد تا مردم بگویند بارک الله. مسجد می آید در صف اول، تا مردم بگویند چقدر آدم خوبی است. در حقیقت قبله اش مردم می شود نه خانه خدا. نماز را برای مردم می خواند نه برای خدا. گاهی که همه اش برای مردم است، اصلاً چیزی که در ذهنش نیست خدا است این کفر است. گاهی، هم برای خدا و هم برای مردم، این شرک است.