فهرست کتاب


اخلاق در خانه جلد 2

آیت الله حسین مظاهری‏‏

علل عدم استجابت دعا

بحث درباره فضیلت دعا و راز و نیاز با خدا بود که از این بحث می گذریم. اما سؤالی درباره این بحث هست که در این جلسه به پاسخ آن می پردازم.
سؤال این است که: پروردگار عالم می فرماید: ادعونی استجب لکم(127) دعا کنید من اجابت می کنم، پس چرا ما دعا می کنیم، مستجاب نمی شود؟

گناه، مانع اجابت است

شخصی آمد خدمت امام صادق علیه السلام و عرض کرد: دو تا آیه من معنایش را نمی فهمم. یکی آیه شریفه ادعونی استجب لکم است، که من هر چه دعا می کنم مستجاب نمی شود. آن حضرت فرمود: خداوند خلف وعده نمی کند. اما دعا، راه دارد و راهش این است که گناه در زندگی تو نباشد. اگر دعا توأم با گناه شود، آن گناه نمی گذارد دعا مستجاب شود.
شبهای جمعه در دعای کمیل می خوانیم: اللهم اغفر لی الذنوب التی تحبس الدعاء خدایا! بیامرز آن گناهانی را که موجب حبس دعا می شود. یعنی گناه نمی گذارد که دعا در محضر ربوبی برود. نمی گذارد دعا به آسمان برود چه رسد به محضر ربوبی.
امام صادق علیه السلام فرمود: تو گناه نکن، آنگاه، دعا کن ببین چه جور مستجاب می شود. آیه دومی که از امام سؤال کرد، این آیه شریفه بود: وما انفقتم من شی ء فهو یخلفه(128) یعنی شما اگر صدقه دادید، خدا جای آن را پر می کند. شما اگر خمس دادید، خدا جای آن را پر می کند.
یکی از دوستان به من گفت: روزی که من خمس می دهم، همان روز جایش پر می شود. اتفاقاً روزی من خمس را صبح دادم ولی جایش پر نشد. تعجب کردم. ولی عصر همان روز، دو برابر به جایش آمد.
پرسید: یابن رسول الله! من انفاق می کنم، زیاد هم انفاق می کنم، اما خدا جای آن را پر نمی کند. امام علیه السلام فرمودند: مگر می شود خدا خلف وعده کند؟ نه؛ من معنایش را نمی فهمم. حضرت فرمود: تو از راه حلال انفاق بکن، اگر جایش پر نشد، آن وقت گله کن.
وقتی که مال شبهه ناک باشد، از راه گران فروشی و احتکار، از راه ربا و رشوه، و بالأخره از راه حرام به دست آمد، در حقیقت انفاق نکرده است. اگر انفاق واقعی باشد، از مال خودش باشد، حتماً جایش پر می شود.
زبیده، زن هارون الرشید ملعون، قناتی در شش فرسنگی مکه کند و آب آن را تا مکه آورد؛ که امروز پس از هزار سال، خشک نشده است؛ و آب زمزم، از همان قنات است. در عالم خواب زبیده را دیدند که وضعش بد است. گفتند تو که باید وضعت خوب باشد با این کار مهمی که کردی. زبیده آهی کشید و گفت: از آن قنات به من پاداشی ندادند. زیرا از پول مردم آن را کندم؛ از بیت المال مسلمین بود، و خدا هم پاداش آن را به صاحبان اصلی پولها داد.
بعضی ها مال مردم می خورند و روضه خوانی هم می کنند. خوب، روضه خوانی او مال مردم می شود و نمی تواند پاداشش را از امام حسین علیه السلام بگیرد. از راه حرام پول جمع می کند و به مشهد می رود. ده روز در مشهد می ماند. سر قبر حضرت رضا علیه السلام می رود؛ گریه ها می کند؛ ناله ها می کند؛ اما خبری نمی شود. بعد، از امام هشتم شکایت و گله می کند که چرا جوابم را ندادی. خوب، آقا! تو با مال کی رفتی؟ از مال مردم که نمی شود مشهد رفت و جواب گرفت. حضرت رضا علیه السلام صورتش را از تو بر می گرداند. نگویید چرا دعا مستجاب نمی شود؛ بروید ببینید که شکمهایتان از حرام پر شده است یا نه؟ آیا غیبت در منزلتان هست یا نه. چقدر تهمت می زنید؟ آیا نمامی و سخن چینی بین عروس و مادر شوهر فراوان است یا نه؟ وقتی که گناه در خانه زیاد باشد، دعا مستجاب نمی شود. خانم، پیراهن بی آستین، با جوراب بدن نما، می رود مشهد و به مردم تنه می زند تا اینکه دستش را به ضریح برساند. همان وقت حضرت رضا علیه السلام از او روی بر می گرداند. گریه ها می کند؛ ناله ها می کند؛ ولی دعایش مستجاب نمی شود. ای کاش با این وضع به مشهد نرفته بودی. مگر می شود با جوراب پانما، با لباسهای بدن نما و تنه زدن به نامحرم به حرم امام رضا علیه السلام بروی و خدا دعایت را مستجاب کند؟
وقتی به حرم حضرت معصومه علیها السلام می آیی و در خیابان، هزار نامحرم صورت بزک کرده ات را می بینند، آن وقت توقع داری که حاجتت برآورده شود؟! معلوم است که نمی شود. تقاضا دارم لااقل از خدا گله نداشته باشید.
هر چه هست از قامت ناساز بی اندام ماست - ورنه تشریف تو بر بالای کس کوتاه نیست
حضرت رضا و فاطمه معصومه علیهما السلام، برای دادن حاجت آماده اند. یک نظر لطفی از آنها، عالم را از این طرف به آن طرف می کند. اما دل امام رضا علیه السلام را نسوزانید. زنبور برای حضرت معصومه نشوید تا حاجت بگیرید.

صفات رذیله، مانعی دیگر

مانع دیگر برای برآورده شدن دعا، صفات رذیله است که نمی گذارد دعا بالا برود. اگر شما در یک بطری را ببندید و آن را در یک اقیانوس بیندازید، یک قطره آب هم در بطری نمی رود؛ اما اگر در همین بطری باز باشد، در ظرف کوچکی، از آب پر می شود. زیرا در آن باز است. قلب انسان اینطور است. خوشا به حال قلبی که باز باشد.
افمن شرح الله صدره للاسلام فهو علی نور من ربه فویل للقاسیة قلوبهم من ذکر الله(129)
آن دلی که از صفات رذیله دور است، آن دل باز است. نور خدا در آن می تابد اما آن دلی که سیاه است و صفات رذیله در آن را بسته است، گر چه نور خدا همه جا هست، رحمت خدا همه جا هست، اما این رحمت توی شیشه و بطری این دل نمی رود. این تقصیر رحمت خدا نیست؛ تقصیر شیشه در بسته دل ما است.
در دل را باز کن؛ رحمت خدا وارد آن می شود. دعا می کنی مستجاب می شود. اما آن دلی که پر از حسادت باشد، پر از کینه باشد، حتی کینه به مادر یا خواهرش داشته باشد، به اندازه ای حسود است که خواهر ثروتمندش را نمی تواند ببیند. به اندازه ای بخیل است که خواهر فقیرش را رسیدگی نمی کند. این شیشه در بسته، اگر هزار بار یا الله بگوید، رحمت خدا وارد آن نمی شود.
شستشویی کن و آنگه به خرابات خرام - تا نگردد ز تو این دیر خراب آلوده
انسان اگر دل را شستشو کند و در خانه خدا برود و یا الله بگوید، آن یا الله نوری است که وارد دل او می شود. یعنی دعایش مستجاب می گردد.