فهرست کتاب


اخلاق در خانه جلد 2

آیت الله حسین مظاهری‏‏

توبه خاص

توبه دوم، توبه خاص است. بعضی معرفتشان بیشتر است. یعنی در مقابل مکروهات سرافکنده می شود. دلش خاضع و خاضع می شود. دویست سال مثل حضرت آدم علیه السلام برای یک ترک اولی اشک می ریزد. مثل حضرت یونس علیه السلام در شکم ماهی، یک حال تذللی برایش پیدا می شود. خود را ظالم می داند و می گوید:
لا اله الا انت سبحانک انی کنت من الظالمین(104)
برای خاطر یک ترک اولی که بدون اجازه خدا از میان قومش بیرون رفت؛ و بالأخره بعضی از انبیاء، بعضی از افرادی که تالی تلو معصومند، می نالند. دلشان از مکروهات، از شبهات. و بالأخره از ترک اولی می تپد. برای اینکه معرفت او بیش از دیگران است، و به همین اندازه دل او بیشتر می تپد؛ دل او در مقابل خدا بیشتر ذلیل است؛ گریه او بیشتر است.
درباره حضرت آدم علیه السلام می خوانیم وقتی که از بهشت بیرونش کردند، آمد در این دنیا؛ دویست سال سرش را بالا نکرد. از خجالت همیشه سر به زیر بود. کاری نکرده بود، گناه نکرده بود. معصوم بود. فقط به او گفته بودند این گندم را نخور. اگر خوردی باید از بهشت بیرون بروی. یعنی فهمیده بود که خدا می خواهد این گندم را نخورد. خوردنش خوب نیست؛ مکروه است؛ مستحب است نخورد. برای خاطر این کار بی جایش، که گناه هم نبود، دویست سال گریه کرد. دویست سال سرش به زیر بود تا بالأخره جبرئیل آمد و گفت: آدم! خدا می فرماید: توسل به اهل بیت پیدا کن. سر را بالا کن. تو را بخشیدم به این می گوییم توبه خاص.

توبه اخص الخواص

از این بالاتر توبه اخص الخواص است. توبه پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم است که می فرمود: دل مرا کدورت می گیرد؛ زنگار می گیرد. برای پاکی دلم برای توجه به غیر خدا، روزی هفتاد مرتبه استغفار می کنم.(105) استغفاری که از دل بیرون می آید نه از زبان. امیر المؤمنین علیه السلام در روزها تماس با مردم داشته است. خوردن و خوابیدن ها داشته است. همین توجه به غیر حق در نظر آن حضرت گناه است. این ترک اولی نیست؛ به جای آوردن مکروه نیست. بلکه به قول حاجی سبزواری ره همین مقدار که توجه به حق نیست؛ و معرفت امیر المؤمنین علیه السلام، معرفت حضرت زهرا علیها السلام، معرفت پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم و ائمه طاهرین علیهم السلام، اقتضا می کند که همیشه متوجه حق باشند. لذا اگر دعای کمیل است و آن گریه ها و اشک ها از امیر المؤمنین علیه السلام، اگر دعای ابو حمزه ثمالی است و آن همه تضرع و زاریها از امام سجاد علیه السلام و بالأخره اگر آن دعاهای در مفاتیح است و آن تضرع ها از ائمه طاهرین علیهم السلام همه و همه از اینجا سرچشمه گرفته است. آنها حقیقتاً دلشان می تپید و در مقابل خدا سرافکنده بودند و خضوعشان در مقابل خدا خیلی بیشتر از خضوع آدم گناهکار بوده است. برای اینکه هر که معرفتش بیشتر است، استغفار و خضوعش هم بیشتر است. پیغمبر روزی هفتاد مرتبه استغفار می کند. این رسم همیشگی آن حضرت بوده است. حضرت زهرا گناه ندارد و ترک اولی ندارد، اما بعضی اوقات توجه به غیر حق دارد. لذا در دل شب به اندازه ای گریه می کند که یک شیشه پر از اشک می کند. امیر المؤمنین گناه ندارد، ترک اولی ندارد، اما گاهی توجه به غیر حق دارد؛ و همین اندازه توجه به غیر حق به اندازه ای دل او را می تپاند و به اندازه ای دل او خاضع و سرافکنده می شود که در نخلستان غش می کند. مثل کسی که مرده است. ضرار بن ضمره به معاویه می گفت: حضرت علی علیه السلام شبها مثل مار گزیده به خود می پیچید و گریه می کرد.(106) چرا چون معرفتش به خدا بیشتر است.

همیشه تائب باشیم

مطلب دیگری که باید همه و همه در این شبهای قدر و همچنین بعد از این شبها، به آن توجه داشته باشیم این است که توبه و انابه در ما زنده بماند تا بمیریم. همیشه دل در مقابل عظمت پروردگار بتپد. باید توجه داشته باشیم که گناه هر چه باشد، گناه هر چه بزرگ باشد، گناه هر چه فراوان باشد، اگر این حالت برای انسان پیدا بشود خدا می آمرزد.
التائب من الذنب کمن لاذنب له(107)
اگر کسی راستی توبه از گناه کند، مثل اینکه اصلاً گناه نکرده است. انسان بعد از توبه از گناه مثل بچه ای است که تازه به دنیا آمده است. پرونده سیاهش نابود می شود. اگر کسی گناه زیادی کرده باشد و بگوید خدا مرا نمی آمرزد، همین حرف خود گناه بزرگی است در سر حد کفر. هر کس از خدا مأیوس بشود. گناهی در سر حد کفر مرتکب شده است.
انسان تا قبل از مرگ می تواند توبه کند. بنابراین نباید از رحمت خدا مأیوس شود؛ و کسی از رحمت خدا مأیوس نمی شود مگر اینکه خدا را قبول نداشته باشد. لذا گناه هر چه بزرگ باشد. اگر کسی به حقیقت برگردد و خود را اصلاح کند، دل بتپد و از گذشته پشیمان شده باشد، مسلم خدا او را می آمرزد.
باز آ باز آ هر آنچه هستی باز آ - گر کافر و گبر و بت پرستی باز آ
این درگه ما درگه نومیدی نیست - صد بار اگر توبه شکستی باز آ
ان الله یحب التوابین یعنی خدا آدم توبه کننده را دوست دارد ولو اینکه قبلاً توبه را شکسته باشد.