فهرست کتاب


اخلاق در خانه جلد 2

آیت الله حسین مظاهری‏‏

دشمن اول: شیطان

ما باید بدانیم دشمنهای سر سختی داریم؛ دشمنانی قسم خورده، مثل شیطان. قرآن شریف می فرماید: این شیطان چندین مرتبه به خدا تشر زد؛ و در تشرهایی که به خدا می زد قسم هم می خورد، و گفته او این بود که همه بنده هایت را اغوا و جهنمی می کنم جز افراد مخلص - معصوم یا تالی تلو معصوم -
قال فبعزتک لأغوینهم اجمعین الا عبادک منهم المخلصین(29)
ما چنین دشمن قسم خورده ای داریم؛ و غفلت از آن رسوائیها به بار می آورد؛ دنیا و آخرت و آبروی ما را از بین می برد. این دشمن قسم خورده از کم شروع می کند اما به کم اکتفا نمی کند به هر اندازه که بتواند جلو می رود؛ و قرآن شریف می فرماید از یک راه هم جلو نمی آید؛ بلکه از هر راهی که بتواند وارد می شود.
از جاهائیکه از نظر قرآن، شیطان به پروردگار عالم تشر زده آنجا است که گفته است:
فبما اغویتنی لاقعدن لهم صراطک المستقیم ثم لاتینهم من بین ایدیهم ومن خلفهم وعن ایمانهم وعن شمائلهم ولا تجد اکثرهم شاکرین(30)
یعنی خدایا، حالا که من برای این بنی آدم گمراه شدم جلوی راه سعادت اینها را می گیرم؛ از جلو، از عقب، از راست و از چپ می آیم و نمی گذارم اینها رستگار شوند؛ نمی گذارم اینها از نعمت هایشان استفاده کنند.
امام باقر علیه السلام می فرماید: معنای این آیه شریفه این است که شیطان می گوید: من آخرت را در مقابل اینها کوچک و دنیا را در چشمشان بزرگ جلوه می دهم. هم از راه گناه می آیم و هم از راه دین برای مقدسها می آیم؛ یعنی از راه ریا، از راه تظاهر، اینکه این ریا است نکن؛ این تظاهر است نکن؛ این عجب است نکن. برای مقدسها از راه وسواس عمل را فاسد می کند. بالأخره از راهی که بتواند برای اغوای انسان می آید؛ و غفلت از این دشمن معلوم است چه ها به سر انسان می آورد.

دشمن دوم: هوای نفس

دشمن دوم نفس اماره و هوی و هوس است. این نفس اماره ای که مثل حضرت یوسف علیه السلام از آن می ترسد و درباره آن خطاب به خداوند عرض می کند:
والا تصرف عنی کیدهن اصب الیهن واکن من الجاهلین(31)
در آن وقتی که از صحنه پیروز بیرون آمده بود باز می گفت خدا! اگر تو نباشی بدبخت می شوم. نفس اماره ای که به قول مولوی:
نفس اژدهاست او کی مرده است - از غم آلتی افسرده است
اگر جایی، اگر وقتی کاری به انسان نداشته باشد برای این است که آب ندارد شنا کند؛ برای این است که زمینه ندارد کار کند.
از مرحوم مقدس اردبیلی - مرجع تقلیدی که بارها خدمت امام زمان علیه السلام رسید - سؤال کردند: آقا! اگر شما در خانه ای باشید، کسی نباشد جز یک زن نامحرم، زنا می کنی یا نه؟ مرحوم مقدس نفرمود: نه؛ فرمود: پناه می برم به خدا که چنین صحنه ای برای من جلو بیاید. از این جمله استفاده می کنیم که نفس اماره پیر و جوان ندارد؛ زن و مرد و مقدس و غیرمقدس ندارد؛ همه و همه باید از او بترسند؛ زیرا دائماً با ما در جنگ است.
روایتی است از موسی بن جعفر علیه السلام که پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم عده ای را به جنگی فرستاد. وقتی برگشتند آن حضرت به آنها فرمود: مرحبا به گروهی که جهاد اصغر را گذراندند و جهاد اکبر بر ایشان باقی مانده. گفتند: جهاد اکبر چیست؟ فرمود: جهاد با نفس سپس فرمود:
افضل الجهاد من جاهد نفسه التی بین جنبیه
یعنی بالاترین جهاد، جهاد با نفس است.(32)
راستی که جنگ با نفس اماره، جنگ بزرگی است؛ و این جنگ در درون ما همیشه هست، آن بعد ملکوتی ما با بعد ناسوتی ما همیشه در جنگ است. معمولاً هم در انسانها این نفس اماره این هوی و هوس غلبه دارد. غفلت از نفس اماره و یک آن هوسرانی، یک عمر پشیمانی به دنبال دارد. نیم ساعت و یک ربع و یک ساعت خلوت کردن یک زن با یک مرد در یک خانه، یک عمر رسوائی، یک عمر پشیمانی، یک عمر بدبختی در پی دارد.

دشمن سوم: دنیا

دشمن سوم ما دنیاست، و دنیا دشمن عجیبی برای انسانهاست. قرآن شریف در آیات فراوانی تذکر می دهد که انسان! مواظب باش زرق و برق دنیا تو را گول نزند! مواظب باش! این گول است، گولش را نخوری. دنیای حرام با آخرت جمع نمی گردد.
یا ایها الناس ان وعد الله حق فلا تغرنکم الحیوة الدنیا ولا یغرنکم بالله الغرور(33)
ای مردم! از دو دشمن سرسخت بپرهیزید؛ یکی دنیا شما را گول نزند یکی هم شیطان. دنیای حرام با آخرت جمع نمی گردد.
یکی از کارهای بهلول این بود که در وسط راه یک تیر بزرگی افتاده بود این طرف را می گرفت بلند می کرد آن طرف زمین می ماند؛ طرف دیگر را می گرفت این طرف زمین می ماند؛ وسط را می گرفت نمی توانست بلند کند. به او می گفتند: بهلول! چکار می کنی؟ می گفت این دنیا و آخرت است دنیا را بگیرم آخرت زمین می ماند؛ آخرت را بگیرم دنیا زمین می ماند؛ هر دو تا را بخواهم با هم جمع کنم نمی شود. یعنی دنیای حرام و آلوده با آخرت جمع نمی شود.
تلک الدار الاخرة نجعلها للذین لایریدون علواً فی الارض ولا فساداً والعاقبة للمتقین(34)
خانه آخرت مختص آن افرادی است که ریاست طلب نباشند؛ مختص آن افرادی است که دنیا پرست نباشند. دنیا پرستی معلوم است که عاقبت خانه آخرت انسان را خراب می کند.
قضیه ای درباره بزرگ مرجع تقلید، مرحوم آقا شیخ محمد تقی شیرازی - رضوان الله تعالی علیه - نقل می کنند: - وی مردی است بسیار محقق و از نظر عمل و تقوی و خودسازی بسیار بالاست - وقتی مرحوم میرزای بزرگ ره از دنیا رفت، مسلم بود که مرجعیت برای اوست. اما وقتی می خواستند به جنازه میرزای بزرگ نماز بخوانند، آقا نبود. این طرف، آن طرف، بالأخره آقا را در سرداب مطهر پیدا کردند. از بس گریه کرده بود چشمهای مبارکش ورم کرده بود. بعد قضیه را نقل کرده و فرموده بود: وقتی خبر مرگ میرزای بزرگ به من رسید با خود گفتم: رئیس شدی و از این موضوع خوشم آمد؛ فهمیدم که من لیاقت مرجعیت را ندارم. فهمیدم این مرجعیت برای من دنیاست. لذا آمدم خدمت آقا امام زمان عج؛ ایشان را قسم دادم به مادرشان زهرا علیها السلام که من مرجع نشوم برای اینکه لیاقت ندارم.
تلک الدار الاخرة نجعلها للذین لا یریدون علواً فی الارض ولا فساداً والعاقبة للمتقین(35)
دنیا گول می زند. دنیا انسان را مشغول می کند؛ و اگر انسان، خدای نکرده غرق در دنیا شد نظیر کسی است که در لجن زاری فرو رود. آن به آن بیشتر فرو می رود تا بالأخره مرگ او فرا رسد. نظیر کرم ابریشم، دور خود می تند تا خفه شود.
اگر دنیا انسان را گرفت، اگر غفلت از این دشمن بزرگ شد، مسلم است که انسان را تباه می کند. این تکرار قرآن، به ما می فهماند که این دشمن بزرگی است.
لذا اول چیزی که غفلت به سر ما می آورد این است که: ما غافل از دشمنهای خود می شویم؛ دشمنی مثل دنیا، مثل نفس اماره، مثل شیطان.
توجه می خواهد تا مواظب این سه دشمن باشیم؛ و بالأخره این سه دشمن با ما هست تا بمیریم، یا اینکه به واسطه توجه، به واسطه رابطه با خدا، به واسطه توسل به اهل بیت علیهم السلام غلبه بر آنها پیدا کنیم. یا به واسطه غفلت، او غلبه بر ما پیدا کند و ما را جهنمی کند.