فهرست کتاب


اخلاق در خانه جلد 2

آیت الله حسین مظاهری‏‏

1 - غفلت از دشمن

اول چیزی که باید توجه داشته باشیم این است که این صفت ما را از دشمن خود غافل می کند؛ و معلوم است اگر کسی غفلت از دشمن داشته باشد دشمن او را نابود می کند. در خط مقدم جبهه، یک آن غفلت موجب نابودی آن خط و نابودی آن افراد خواهد شد.

دشمن اول: شیطان

ما باید بدانیم دشمنهای سر سختی داریم؛ دشمنانی قسم خورده، مثل شیطان. قرآن شریف می فرماید: این شیطان چندین مرتبه به خدا تشر زد؛ و در تشرهایی که به خدا می زد قسم هم می خورد، و گفته او این بود که همه بنده هایت را اغوا و جهنمی می کنم جز افراد مخلص - معصوم یا تالی تلو معصوم -
قال فبعزتک لأغوینهم اجمعین الا عبادک منهم المخلصین(29)
ما چنین دشمن قسم خورده ای داریم؛ و غفلت از آن رسوائیها به بار می آورد؛ دنیا و آخرت و آبروی ما را از بین می برد. این دشمن قسم خورده از کم شروع می کند اما به کم اکتفا نمی کند به هر اندازه که بتواند جلو می رود؛ و قرآن شریف می فرماید از یک راه هم جلو نمی آید؛ بلکه از هر راهی که بتواند وارد می شود.
از جاهائیکه از نظر قرآن، شیطان به پروردگار عالم تشر زده آنجا است که گفته است:
فبما اغویتنی لاقعدن لهم صراطک المستقیم ثم لاتینهم من بین ایدیهم ومن خلفهم وعن ایمانهم وعن شمائلهم ولا تجد اکثرهم شاکرین(30)
یعنی خدایا، حالا که من برای این بنی آدم گمراه شدم جلوی راه سعادت اینها را می گیرم؛ از جلو، از عقب، از راست و از چپ می آیم و نمی گذارم اینها رستگار شوند؛ نمی گذارم اینها از نعمت هایشان استفاده کنند.
امام باقر علیه السلام می فرماید: معنای این آیه شریفه این است که شیطان می گوید: من آخرت را در مقابل اینها کوچک و دنیا را در چشمشان بزرگ جلوه می دهم. هم از راه گناه می آیم و هم از راه دین برای مقدسها می آیم؛ یعنی از راه ریا، از راه تظاهر، اینکه این ریا است نکن؛ این تظاهر است نکن؛ این عجب است نکن. برای مقدسها از راه وسواس عمل را فاسد می کند. بالأخره از راهی که بتواند برای اغوای انسان می آید؛ و غفلت از این دشمن معلوم است چه ها به سر انسان می آورد.

دشمن دوم: هوای نفس

دشمن دوم نفس اماره و هوی و هوس است. این نفس اماره ای که مثل حضرت یوسف علیه السلام از آن می ترسد و درباره آن خطاب به خداوند عرض می کند:
والا تصرف عنی کیدهن اصب الیهن واکن من الجاهلین(31)
در آن وقتی که از صحنه پیروز بیرون آمده بود باز می گفت خدا! اگر تو نباشی بدبخت می شوم. نفس اماره ای که به قول مولوی:
نفس اژدهاست او کی مرده است - از غم آلتی افسرده است
اگر جایی، اگر وقتی کاری به انسان نداشته باشد برای این است که آب ندارد شنا کند؛ برای این است که زمینه ندارد کار کند.
از مرحوم مقدس اردبیلی - مرجع تقلیدی که بارها خدمت امام زمان علیه السلام رسید - سؤال کردند: آقا! اگر شما در خانه ای باشید، کسی نباشد جز یک زن نامحرم، زنا می کنی یا نه؟ مرحوم مقدس نفرمود: نه؛ فرمود: پناه می برم به خدا که چنین صحنه ای برای من جلو بیاید. از این جمله استفاده می کنیم که نفس اماره پیر و جوان ندارد؛ زن و مرد و مقدس و غیرمقدس ندارد؛ همه و همه باید از او بترسند؛ زیرا دائماً با ما در جنگ است.
روایتی است از موسی بن جعفر علیه السلام که پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم عده ای را به جنگی فرستاد. وقتی برگشتند آن حضرت به آنها فرمود: مرحبا به گروهی که جهاد اصغر را گذراندند و جهاد اکبر بر ایشان باقی مانده. گفتند: جهاد اکبر چیست؟ فرمود: جهاد با نفس سپس فرمود:
افضل الجهاد من جاهد نفسه التی بین جنبیه
یعنی بالاترین جهاد، جهاد با نفس است.(32)
راستی که جنگ با نفس اماره، جنگ بزرگی است؛ و این جنگ در درون ما همیشه هست، آن بعد ملکوتی ما با بعد ناسوتی ما همیشه در جنگ است. معمولاً هم در انسانها این نفس اماره این هوی و هوس غلبه دارد. غفلت از نفس اماره و یک آن هوسرانی، یک عمر پشیمانی به دنبال دارد. نیم ساعت و یک ربع و یک ساعت خلوت کردن یک زن با یک مرد در یک خانه، یک عمر رسوائی، یک عمر پشیمانی، یک عمر بدبختی در پی دارد.