فهرست کتاب


اخلاق در خانه جلد 2

آیت الله حسین مظاهری‏‏

جلسه دوم: فضیلت توجه و تفکر

بحث ما درباره فضائل و رذائل اخلاقی است. در آخر بحث دیروز اشاره ای به فضیلت تفکر و توجه کردم؛ و استفاده کردیم که همه فضائل به این فضیلت بر می گردد؛ و هدف از همه عبادات همین توجه و تفکر است؛ و متوجه شدیم که پیشرفتهایی را که بشر کرده است مرهون همین فضیلت است. گذشتن از مقام توبه و یقظه و رسیدن به مقام تخلیه، و گذشتن از مقام تخلیه و رسیدن به تحلیه و تجلیه، و بالأخره به مقام لقاء الله، از توجه به فضیلت تفکر و توجه است.
بحث امروز من راجع به تفکر و تذکری است که اگر انسان در زندگی داشته باشد قطعاً سعادت دنیا و آخرت را خواهد داشت.

آگاهی خدا و پیامبر و ائمه اطهار علیهم السلام به اعمال انسان

باید توجه داشته باشیم که در محضر خداییم؛ در محضر پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم، حضرت زهرا و ائمه طاهرین علیهم السلام هستیم. حتی نحوه فکر من و شما، نحوه توجه من و شما هم در محضر آنان است.
یعنی خدا و پیغمبرش، حضرت زهرا و ائمه طاهرین علیهم السلام می دانند و می فهمند که آیا من برای خدا می گویم یا نه؛ شما توجه به مطالب من دارید یا نه؛ و برای چه این جا آمده اید؛ برای خداست یا نه. قرآن، آیات فراوانی در این باره دارد:
وقل اعملوا فسیری الله عملکم ورسوله والمؤمنون(13)
ای انسان! توجه داشته باش! در محضر خدایی؛ اگر خوبی کنی، اگر بدی کنی، اگر گناه باشد، در محضر خدایی؛ در محضر پیغمبری؛ در محضر حضرت زهرا و ائمه طاهرین علیهم السلام هستی.
وقتی که می خواهیم کاری انجام بدهیم، چیزی بگوییم، حتی وقتی که می خواهیم فکری بکنیم، اول به این آیه توجه کنیم؛ معنی آن را در نظر خود بیاوریم که می فرماید: فکر، گفتار و کردارت را خدا، پیغمبرش، ائمه طاهرین و حضرت زهرا علیهم السلام می دانند و می فهمند، و همه افکار ما و همه اعمال ما در محضر مقدس آنان است. این یک توجه که باید داشته باشیم.
اینگونه تفکرها و توجه ها برای انسان نیروی کنترل کننده ای است. کم کم و به مرور زمان برای انسان ملکه تقوی می آورد. کم کم با حوصله و صبر و با مرور زمان برای انسان حالتی می آورد که به طور ناخودآگاه گناه نمی کند؛ از خدا و پیغمبرش حیا می کند.

ناظر بودن ملائکه بر اعمال انسان

علاوه بر این، بدان که بسیاری از ملائکه مقرب و غیر مقرب خدا حاضر و ناظر گفتار و کردار تو هستند. یک جا قرآن می فرماید: دو ملک ناظرند تا کارهای خوب و بد تو را بنویسند. یعنی مرتب در مقام پرونده سازی هستند:
ما یلفظ من قول الا لدیه رقیب عتید(14)
هیچ نمی گویی، هیچ نمی کنی مگر اینکه دو ملک موکل تو، یادداشت می کنند و این پرونده عمر در روز قیامت باز می شود:
وکل انسان الزمناه طائرة فی عنقه ونخرج له یوم القیامة کتاباً یلقاه منشوراً(15)
این پرونده در روز قیامت باز می شود. سواد داشته باشد یا نداشته باشد، به او می گویند:
اقرأ کتابک کفی بنفسک الیوم علیک حسیباً(16)
معلوم می شود در روز قیامت همه و همه با سواد می شوند. حالا نحوه آن چگونه است الآن مورد بحث ما نیست. این یک دسته از ملائکه که ناظر اعمال ما هستند.
علاوه بر این دو ملک، ملائکه مقرب خدا نظیر جبرائیل، میکائیل، اسرافیل، عزرائیل، و حمله عرش نیز ناظر گفتار تو، ناظر کردار تو و ناظر افکار تو هستند:
کتاب مرقوم یشهده المقربون(17)
یعنی در آن نامه عملی که تو داری هر چه در دنیا کرده ای ثبت است؛ و در روز قیامت ملائکه مقرب خدا روی آن شهادت می دهند؛ و کسی می تواند روی پرونده شهادت بدهد که حاضر و ناظر قضایا باشد؛ ناظر مطالب باشد. این آیه شریفه می فرماید: ملائکه مقرب خدا در روز قیامت، له شما یا علیه شما شهادت می دهند. این آیه شریفه به ما می فهماند و زنگ خطر می زند که: مواظب باش! بر همه گفتارت، بر همه کردارت، حتی بر همه افکارت حضرت جبرئیل، اسرافیل، عزرائیل، میکائیل و حمله عرش نظارت دارند؛ یعنی در محضر اینها هستی. از این جهت در روایت می خوانیم که تمام اعمال ما، گفتار، و کردار ما در محضر حضرت عزرائیل است. آن افرادی که نماز اول وقت می خوانند، آن افرادی که به نماز، به محراب و مسجد اهمیت می دهند، عزرائیل وقت مرگ با اینها مدارا می کند؛ تلقین شهادتین می کند. اما افرادی که اینگونه نیستند، دم مرگ بر آنها سخت گیری می کند. اگر کارهای ما خیر باشد عزرائیل از ما راضی است؛ و دم مرگ به فریاد ما می رسد؛ و اگر کارهای ما ناشایسته باشد از ما ناراضی خواهد بود؛ و جان ما را به سختی و شدت و با قهر گیرد. این هم توجه دوم.