فهرست کتاب


تأملی در نشانه های حتمی ظهور

نصرت الله آیتی

نفس زکیه

نفس زکیه(377)

چهارمین نشانه ای که در نوشتار پیش رو بررسی خواهد شد، کشته شدن نفس زکیه است. این نشانه در قیاس با سفیانی و صیحه آسمانی، روایات کم تری را به خود اختصاص داده است، اما این روایات در کتاب هایی معتبر هم چون کافی، کمال الدین، الغیبه نعمانی و شیخ طوسی گزارش شده است. از این رو شایسته است درباره محتوا و اسناد آن ها به تحقیق پرداخت. افزون بر این، برخی بر این باورند که این نشانه مربوط به گذشته تاریخ بوده است و نباید منتظر تحقق آن در آینده باشیم. بنابراین، باید در این باره نیز تحقیقی روش مند انجام شود. این نوشتار می کوشد ابعاد مختلف این موضوع را تبیین نماید و در حد توان خود با استناد به سخنان پیشوایان دینی، از ابهامات این مسئله بکاهد.

قتل نفس زکیه یکی از پنج نشانه

در مجموع روایت علائم ظهور، از پنج نشانه به صورت ویژه و مستقل سخن به میان امده است. اهمیت این نشانه ها را می توان هم از تعدد روایات مربوط به آن ها(378) و هم از جداسازی و بیان این نشانه ها به شکل مستقل دریافت. کشته شدن نفس زکیه از نشانه های پنج گانه ای به شمار می رود که در برخی روایات به آن تصریح شده است. امام صادق (ع) در حدیثی ـ که علامه مجلسی درباره آن می نویسد: حسن کالصحیح و الشهید الثانی عده صحیحا ـ(379) می فرماید:
خمس علاممات قبل قیام قائم: الصیحه و السفیانی و الخسف و قتل النفس الزکیه و الیمانی....؛(380)
پیش تز ظهور حضرت مهدی (عج) پنج نشانه تحقق پیدا می کند: صیحه آسمانی، خروج سفیانی، فرو رفتگی در بیدا (مکانی نزدیک مکه)، کشته شدن نفس زکیه و خروج یمانی.... .
سپس امام (ع) در پاسخ به عمر بن حنظله که پرسید: اگر فردی از اهل بیت شما پیش از تحقق این نشانه ها خروج کرد، آیا او را در قیام همراهی کنیم، فرمودند: خیر!
در روایتی دیگر، امام صادق(ع) به ابوبصیر فرمودند:
....یا ابامحمد ان قدام هذا الامر خمس علامات اولاهن الندا فی شهر رمضان و خروج السفیانی و خروج الخراسانی و قتل النفس الزکیه و خسف بالبیدا؛(381)
ای ابو محمد، پیش از این امر، پنج علامت روی خواهد داد که اولین آن ها ندا در ماه رمضان و سپس قیام سفیانی و خراسانی و کشته شدن نفس زکیه و خسف بیدا است.

حتمی بودن کشته شدن نفس زکیه

از دیگر ویژگی هایی که در روایات برای کشته شدن نفس زکیه بیان شده و اهمیت این رخداد می نماید، حتمی بودن این واقعه است. این مطلب در روایات متعددی با تعابیر مختلفی چون: «محتوم»، «لابد ان یکون»، «لا یخرج حتی» و .... بیان شده است؛(382) از جمله در روایت معتبری، ابوحمزه ثمالی از امام صادق(ع) می پرسد:
ان اباجعفر(ع) کان یقول: ان خروج السفیانی من المحتوم؟ قال [لی]: نعم و اختلاف ولد العباس من المحتوم و قتل النفس الزکیه من المحتوم و....؛(383)
امام باقر(ع) پیوسته می فرمودند خروج سفیانی از محتومات است. امام صادق(ع) در پاسخ فرمودند: بله و اختلاف فرزندان عباس و کشته شدن نفس زکیه از محتومات است و ...
و در روایت معتبر دیگری از امام صادق(ع) پرسیده شد: آیا سفیانی از محتومات است؟ آن حضرت فرمودند:
نعم، و قتل النفس الزکیه من المحتوم و القائم من المحتوم و خسف البیدا من المحتوم و کف تطلع من السما من المحتوم و الندا من السما....؛(384)
بله، و کشته شدن نفس زکیه از حتمیات است و قائم از حتمیات است و خسف بیدا از حتمیات است و دستی که از آسمان نمایان می شود از حتمیات است و ندا از حتمیات است.... .
و در روایتی دیگر که بر اساس برخی از مبانی معتبر است، از امام صادق(ع) چنین روایت شده است:
من المحتوم الذی لا بد ان یکون من قبل قیام القائم، خروج السفیانی و خسف بالبیدا و قتل النفس الزکیه و المنادی من السما؛(385)
از حتمیاتی که به ناچار پیش از قیام قائم رخ خواهد داد، خروج سفیانی و خسف بیدا و کشته شدن نفس زکیه و ندا دهنده ای از آسمان خواهد بود.
مطلب یاد شده، در حدیث حمران بن اعین از امام صادق (ع) با تاکید بیشتری تبیین شده است. آن حضرت در حدیث یاد شده می فرماید:
من المحتوم الذی لا بد ان یکون من قبل قیام القائم خروج السفیانی و خسف بالبیدا و قتل النفس الزکیه و المنادی من السما؛(386)
از محتوماتی که چاره ای از تحقق آن ها پیش از قیام امام مهدی (عج) نیست، قیام سفیانی، فرو رفتن در سرزمین بیدا، کشته شدن نفس زکیه و منادی آسمانی است.
واژه «لابد» در این حدیث، نسبت به احادیث پیشین، بر حتمی و یقین بودن این نشانه ها بیشتر تاکید می کند. بنابراین، با توجه به روایت های پیش گفته، کشته شدن نفس زکیه از نشانه های حتمی ظهور است.