تأملی در نشانه های حتمی ظهور

نویسنده : نصرت الله آیتی

اوصاف شخصی سفیانی

نام سفیانی

در روایات متعددی که از سفیانی و حوادث مربوط به او سخن به میان آمده، در مقام اشاره به این شخصیت، بیشتر از دو واژه «سفیانی»(185) و «ابن آکله الاکباد»(186) (پسر زن جگر خوار) استفاده شده است. واژه دوم که کمتر به کار رفته، بدون تردید نام حقیقی شخص مورد نظر ما نیست، بلکه به نسب او اشاره دارد. واژه اول نیز نام حقیقی این شخص نیست؛ چرا که از یک سو، این واژه از «سفیان» و «یا»م ی نسبت ترکیب شده است که اشاره به انتساب او به خاندان ابوسفیان است، و نمی توان منسوب ( لفظی که برای بیان نسبت به کار می رود) را نام حقیقی شخص دانست، و از سوی دیگر، در برخی از روایات از امام معصوم(ع) درباره نام سفیانی سوال شده است.(187) این روایت گرچه از نظر سند ضعیف باشد، از آن فهمیده می شود که بر اساس فهم راوی این حدیث، سفیانی نام شخص مورد نظر نبوده است.
درباره نام سفیانی سه روایت از پیشوایا دینی به دست ما رسیده است: یک روایت او را «حرب»(188) و روایت دیگر او را «عنبسه»(189) و روایت سوم او را «عثمان» معرفی کرده است. امام علی(ع) فرموده اند:
یخرج ابن آکله الاکباد من الوادی الیابس... اسمه عثمان و ابوه عنبسه؛(190)
فرزند زن جگر خوار از سرزمین خشک قیام می کند... نامش عثمان و فرزند عنبسه است.
ضعف این روایات از یک سو، تایید نشدن آن ها به کمک قراین و شواهد از سوی دیگر، و تعارض آن ها با یکدیگر، باعث بی اعتمادی به این روایات می شود، و در نتیجه ما نمی توانیم درباره نام سفیانی به صورت قاطعانه قضاوت کنیم. شاید دلیل این که در روایات از نام او کمتر سخن به میان آمده، این باشد که دانستن نام او چندان ثمری در بر ندارد؛ چرا که او به هر نامی باشد، هم نام های فراوانی خواهد داشت و دانستن نام او به شناسایی او کمک نخواهد کرد. آن چه مهم است و در شناسایی او تاثیر دارد، اقدامغات او و حوادث مربوط به اوست. از همین رو، پیشوایان دینی بیشتر به تبیین اقدامات او پرداخته اند. عبدالله بن ابی منصور گویند: از امام صادق(ع) پرسیدم که نام سفیانی چیست؟ حضرت فرمودند:
و ما تصنع باسمه اذا ملک کور الشام الخمس: دمشق، حمص، فلسطین، الاردن و قنسرین، فتوقعوا عند ذلک الفرج؛(191)
با نام او چه کار داری؟ وقتی او مناطق پنج گانه شام شامل: دمشق، حمص، فلسطین، اردن و قنسرین را تصرف کرد، منتظر فرج باشید.

نسب سفیانی

روایات به چهار شکل به ظاهر متفاوت، از نسب سفیانی سخن گفته اند:
1. سفیانی از قریش است:
امام علی (ع) فرموده اند:
....و یکون بالوادی الیابس عده عدیده، فیقولون له: یا هذا، ما یحل لک ان تضیع الاسلام...فیقول: لست بصاحبکم. فیقولون: الست من قریش... و یخرج راغبا فی الاموال؛(192)
... در سرزمین خشک، تعداد اندکی نزد سفیانی می روند و به او می گویند: سزاوار نیست که تو باعث از میان رفتن اسلام شوی....او می گوید: من امیر شما نیستم. آن ها می پرسند: آیا تو از قریشی نیستی... و او به طمع به چنگ آوردن ثروت خروج می کند.
2. سفیانی از بنی امیه است:
....قال الاحنف من ای قوم السفیانی؟ قال امیرالمومنین علیه السلام: هو من بنی امیه...؛(193)
....یکی از اصحاب امام علی(ع) به نام احنف ازآن حضرت پرسید: سفیانی از کدام قبیله است؟ امام علی فرمود: او از بنی امیه است.... .
3. سفیانی از نسل ابوسفیان است:(194)
از جمله امام سجاد (ع) در این باره فرموده اند:
....و هو من ولد عتبه بن ابی سفیان...؛(195)
.... او از نسل عبته بن ابوسفیان است.... .
4. سفیانی از نسل زن جگرخوار است:(196)
از جمله امام علی(ع) به روایت امام صادق (ع) فرموده اند:
یخرج ابن آکله الاکباد من الوادی الیابس...؛(197)
پسر زن جگرخوار از سرزمین خشک قیام می کند... .
در این چهار دسته روایات، الفاظی که نسب او را بیان می کنند، به ظاهر اختلاف دارند، اما همگی به یک حقیقت اشاره دارند، چرا که ابوسفیان از قریش و از خاندان بنی امیه و زن جگر خوار نیز لقب همسر اوست.(198) بر این اساس، همه روایات اتفاق دارند که سفیانی از نسل ابوسفیان است.
چنان که مشاهده می شود از میان این روایات، تنها سه روایت در منابع شیه ذکر شده که سند هر سه ضعیف است و از سوی دیگر در گذشته تاریخ از نسل ابوسفیان کسانی وجود داشته اند که یا خود مدعی بوده اند همان سفیانی موعود هستند، یا اطرافیانشان چنین ادعا کرده اند(199) و به همین دلیل احتمال جعل در این روایات قوی است. از این روف این روایات قابل اعتماد نیستند و البته تعبیر سفیانی که در روایات متواتری آمده است، لزوما به نسب او اشاره ندارد، بلکه می تواند به هدف توجه دادن افکار مسلمانان به این واقعیت باشد که روش سفیانی همان روش ابوسفیان است و چنان که ابوسفیان تمام تلاش خود را برای مقابله با پیامبر اکرم(ص) به کار گرفت، او نیز برای شکست دادن امام مهدی (عج) به هر کاری دست خواهد زد. پس مردمان عصر ظهور، باید به این واقعیت توجه داشته باشند و از همکاری و همراهی با او بپرهیزند.