فهرست کتاب


بصیرت فاطمه‌زهرا(س)

اصغر طاهرزاده

جایگاه تاریخی اشك‌های فاطمه(س)

حالا كه روشن شد فاطمه(س) نمایش صبر و شكیبایی و برنامه‌ریزی برای نجات اسلام حقیقی در مقابل اسلام انحرافی است، پس آن همه حزن و بی‌تابی و اشك را نباید نشان از بی‌صبری آن حضرت دانست،(205) بلكه باید متوجّه بود كه اوّلاً؛ فاجعه آن‌قدر بزرگ است و آن‌قدر مصیبت سوزناك است كه این‌چنین برخوردی كه حضرت انجام دادند، كم‌ترین عكس‌العمل در مقابل آن فاجعه است. ثانیاً؛ این اشك‌ها قسمتی از آن مأموریت است كه خداوند به عهدة او گذارده، تا اگر فردا مردم به سراغ تاریخ رفتند از عكس‌العمل فاطمه(س) درس‌ها بیاموزند، و كسانی كه در بین برادران اهل سنت از وضع فكری و عقیدتی امروز جهان اسلام نگرانند و از طرفی توجّه شدیدی به خلفای سه‌گانه دارند بنشینند بررسی كنند چرا فاطمه(س) از آن جریانی كه منجر به روی كار آمدن آن سه خلیفه شد ناراضی است؟ و از این طریق نسبت به آن‌چه بعد از رحلت رسول‌خدا (ص) انجام شد بازنگری كنند، و در این راستاست كه ما معتقدیم در آینده اشك‌های فاطمه(س) نه تنها اختلاف بین شیعه و سنی را مرتفع می‌كند، بلكه موجب یگانگی جهان اسلام خواهد شد و لذا او عامل نجات جهان اسلام خواهد بود.
اشك انسان‌های بزرگ پیام بزرگ به همراه دارد، آری؛ درست است كه دوست نادان و دشمن دانا سعی كرد اشك‌های فاطمه(س) را به معنی ظهور ناتوانی آن حضرت قلمداد كند، ولی كسی كه سخن پیامبر خدا(ص) را می‌شناسد كه فرمود: «فاطمه پاره‌ای از رسالت من است و هركس او را بیازارد مرا آزار داده و هركس مرا آزار داده، خدا را آزار داده است»؛ می‌فهمد فاطمه(س) در مقام فنای فی‌الله است، از خود چیزی ندارد جز هر چه خدا اراده كند. در این حال اشك‌های فاطمه(س) یك حرف دیگر است و در یك فرهنگ دیگر باید ارزیابی شود و این اشك، اشك خردمندانه‌ای است تا كسی كه از كم‌ترین اندیشه برخوردار است، به تأمّل بنشیند و با خود بگوید مگر چه حادثه‌ای رخ داده كه باید فاطمه زهرا(س) به جهت آن اشك بریزد؟ به همین جهت ما در دعای ندبه در راستای معنی اشك حضرت زهرا(س) ندا سر می‌دهیم «فَعَلَی الْاَطائِبِ مِنْ اَهْلِ بَیْتِ مُحَمَّدٍ وَ عَلِیٍّ«صَلّی‌الله‌عَلَیْهِما‌وَآلِهِما» فَلْیَبْكِ الْباكُون وَ اِیّاهُمْ فَلْیَنْدُبِ النّادِبُون وَ لِمِثْلِهِمْ فَلْتُذْرَفِ الدُّمُوع وَ لْیَصْرُخِ الصّارِخُون....»(206) یعنی؛ هركس كه می‌تواند اشك بریزد برای حذف حاكمیت انسان‌های معصومی از اهل‌بیت محمد و علی(ع)، باید اشك بریزد، و هركس كه می‌تواند ناله سر دهد، ناله سر دهد، پس برای مانند چنین فاجعه‌ای باید اشك‌ها روان گردد و شیون‌ها به پا گردد. چون با وقوع آن‌ انحراف، خطر این‌كه همة اسلام از صحنة زمین برود بود. پس اشك فاطمه(س) اشك معنی‌داری است و پیام بزرگی را در پی دارد. آن اشك و اعتراض، پایة نهضتی شد كه تا انتهای تاریخ، جهان را به حركت وامی‌دارد و همچنان كه عرض كردم حضرت مهدی(عج) در شعار انقلاب خود می‌فرماید: «وَ فی اِبْنَةِ رَسُولِ ‌الله لِی اُسْوَةٌ حَسَنَة»(207) یعنی؛ الگوی مورد پذیرش من دختر رسول خدا(ص) است. پس فاطمه(س) بنیانگذار جبهه‌ای است كه حاكمیت حق را در كلّ زمین محقّق می‌كند چیزی كه آرزوی همة انبیاء و اولیاء بوده و هست.
نه تنها فاطمه(س) در آن شرایط باید اشك بریزد، بلكه هر كس هم كه می‌فهمد چه بر سر اسلام آمد، باید همراه او اشك بریزد، این اشك نشانة شعور و بیداری از وقوع فاجعه‌ای بزرگ در فرهنگ بشریت است. اگر انسان‌های بزرگ در مقابل حادثه‌های كوچك اشك نمی‌ریزند، چون حادثه كوچك است، اشك خود را در جایی جاری می‌كنند كه مصیبت بزرگ اتفاق بیفتد، و حالا حذف امام معصوم از صدر حاكمیت، همان مصیبت بزرگ است، این اشك، پرچم بزرگ شیعه است كه نمی‌گذارد مردم مسلمان از انحراف بزرگی كه در مسیر اسلام به وجود آمد غافل شوند. چقدر خوب بود اگر مردم جهان از عمق جانشان معنی اشك‌های فاطمه(س) را می‌فهمیدند. فاطمه(س) همچنان كه اشك می‌ریخت روبه‌روی قبر رسول‌خدا(ص) می‌گفت:
ای پدر! سر از خاك بر آر و بنگر قرآنِ تو را فانی كردند، محل نزول آیات الهی و مهبط جبرائیل و محل میكائیل را مخروبه ساختند، اوضاع دگرگون شد.....
ای پدر! منبر تو بعد از تو به وحشت مبتلا شد و محراب از مناجات‌های تو تهی گشت.... ابوالحسن، آن شخص مورد اعتمادت را بنگر چگونه مصیبت‌زده و خانه‌نشین شده، آن‌كه برادر تو و دوست و حبیب تو بود..... عزا و مصیبت خاندانت را در خود گرفته....اسلام گریان است، زیرا پس از تو در میان مردم غریب شده، چشم بگشا و منبرت را بنگر كه بعد از نور، تیرگی و ظلمت از آن بالا رفته است.(208)
در این حال مردم همراه فاطمه(س) اشك می‌ریختند.
از رسول خدا(ص) داریم: روز قیامت چون فاطمه(س) خواست از صحرای محشر بگذرد، منادی از پشت پرده ندا می‌كند: ای اهل محشر! چشمان خود را از دخت محمّد(ص) بپوشانید تا عبور كند؛ «یا مَعْشَرَ الْخَلائِق! غُضُّوا اَبْصارَكُمْ حَتّی تَجُوزَ فاطِمَة».(209) این روایت می‌رساند كه هیچ‌كس از مردم معمولی، در دنیا قدرت دیدن حقیقت فاطمه(س) را نداشته و مردم نتوانسته‌اند در دنیا مقام آن حضرت را درك كنند كه در فردای قیامت كه با چشم دل، مقام انسان‌ها دیده می‌شود، بتوانند فاطمه(س) را ببیند، چون لازمة درك مقام و پیام حضرت، داشتن یك شعور ناب است. فاطمه(س) به خوبی فهمید آنچه پس از رحلت رسول‌خدا(ص) بر سر كار آمده است، اسلام واقعی نیست و عملاً به هر نحوِ ممكن پیام خود را به گوش مسلمانان ‌رساند، ولی بسیار اندك بودند كسانی‌كه پیام فاطمه(س) را بفهمند، این‌ها در صحرای محشر هم از رؤیت فاطمه(س) محرومند و واقعاً اگر فاطمه(س) نبود پاره‌ای از رسالت پیامبر خدا(ص) كه روشن‌كردن اسلام انحرافی از اسلام حقیقی است، زمین می‌ماند.

فاطمه(س) جوّ خفقان را می‌شكند

شرایط را طوری آراسته بودند كه هیچ كس قدرت انتخاب نداشت، همه را جوّ گرفته بود، به عنوان نمونه؛ ابن قتیبَه‌دینوَری می‌گوید:
چون علی را به مسجد برای بیعت بردند و او را به بیعت امر کردند، آن حضرت گفت: «الله الله یا مَعشَرالْمهاجرین! لا تَخْرِجُوا سلطانَ محمدٍ فی‌الْعرب عن داره و قَعْرِ بَیْتِهِ اِلی دُورِکُم و قُعُورِ بیوتِکُمْ وَ لا تَدْفَعُوا اَهْلَه عَنْ مَقامِه فی‌النّاس وَ حَقِّه.....»
خدا را در نظر بگیرید! خدا را در نظر بگیرید! ای جماعت مهاجرین! قدرت و سلطه و اقتدار محمد را از خانة او و از بیخ و بُن اطاق و مسکن او، به خانه‌ها و در بیخ و بن اطاق‌های خود نبرید! و اهل او را از مقام و منزلت او در میان مردم و از حق او برکنار مکنید و دور نیندازید و ممانعت به‌عمل نیاورید. سوگند به خدا ای جماعت مهاجرین! ما از همة مردم به پیامبر سزاوارتریم، چون ما اهل‌بیت او هستیم و ما در امر امامت و حکومت از شما اَوْلی و اَحَق هستیم. آن‌كس كه در میان امت، قاری کتاب خدا و فقیه و بصیر در دین خدا و عالم به سنت‌های رسول خدا و قوی و استوار در امر رعیت، و مدافع گزندها و آسیب‌های ناگوار از آنان، و قسمت‌کنندة حقوق مسلمین بین آنها به‌طور عدل و مساوی است، سوگند به خدا در میان ما اهل‌بیت است، پس شما از هوای نفس خویشتن پیروی منمایید که از راه خدا گمراه خواهید شد.
بشیربن‌سعدانصاری گفت: ای علی اگر این سخنان را طایفة انصار قبل از بیعت با ابوبکر شنیده بودند همگی با تو بیعت به امامت می‌کردند به‌طوری که دو نفر که با هم اختلاف داشته باشند یافت نمی‌شد.(210)
چنانچه ملاحظه می‌كنید: با توجه به جملة بشیربن‌سعدانصاری؛ معلوم می‌شود در آن شرایط، امكان ارتباط علی(ع) با مردم و ارتباط مردم با حضرت را از بین برده بودند. ابتدا باید بفهمیم چه جوّ خفقانی حاكم بوده است، تا بفهمیم نقش فاطمه(س) در شكستن آن جوّ چقدر ارزشمند و كارساز است. ابن‌ابی‌الحدید راجع به این‌که امیرالمؤمنین(ع) با طوع و رغبت بیعت نکرد، می‌گوید: بلاذری از مدائنی از مَسْلمة‌بن‌محارب از سلیمان ‌تصیمی از ابوعون روایت کرده است که: ابوبکر به دنبال علی(ع) فرستاد و از او بیعت خواست، و علی(ع) بیعت نکرد - و همراه عمر شعله‌ای از آتش بود- فاطمه(س) عمر را در خانة خود دید و گفت: یابن‌الخطابِ؛ «اَتُراک مُحرقاً عَلَی بابی؟ قال نعم، و ذلک اَقوی فیما جاءَ به ابوکَ، و جاء علی(ع) فبایعَ».(211) یعنی؛ ای عمر! می‌خواهی درِ خانة مرا آتش بزنی؟ گفت: آری، و این‌كار به دینی كه پدرت آورده است نزدیك‌تر است. و علی را آوردند و او بیعت كرد.
درست است مورخان در شرایط حاكمیت بنی‌امیه جرأت صریح نوشتن واقعه را نداشتند، ولی همین اندازه هم كه نوشتند خبر از رفتار عجیبی می‌دهد كه با علی(ع) ‌شده است.
در چگونگی برخورد با علی(ع) نوشته‌اند: ریسمان به گردن علی(ع) انداختند «كَالْجَمَلِ الْمَخْشُوش»؛ مانند شتری كه استخوان بینی او را از عرض سوراخ كرده‌اند و در آن خشاش كه چوبی مخصوص است، قرار داده‌اند، تا كاملاً در كنترل باشد. حالا شما حساب كنید؛ در چنین فضایی چه كسی جرأت نفس‌كشیدن دارد؟! حالا حضرت زهرا(س) عملاً و قولاً صدای اعتراض خود را بلند می‌كند.

خطر حذف كارشناسان اسلام

چنانچه ملاحظه كردید؛ علی(ع) خطاب به جمع مهاجر می‌فرمایند: ای جمعیت مهاجر! اقتدار محمد(ص) یعنی دین اسلام را، از خانه او خارج نكنید. حضرت این‌جا اشاره به آیه قرآن دارد كه می‌فرماید: «إِنَّمَا یُرِیدُ اللَّهُ لِیُذْهِبَ عَنكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ وَیُطَهِّرَكُمْ تَطْهِیرًا»؛(212) خداوند در این آیه از طهارت خاصی برای اهل‌البیت پیامبر(ع) خبر می‌دهد و در اثر همین طهارت است كه هدایت واقعیِ جامعه عملی می‌شود و مزة اسلام به قلب و جان مردم می‌رسد، این‌كه می‌فرمایند: ما از همة مردم به پیامبر خدا(ص) سزاوارتریم و در امر امامت و حكومت از شما اَوْلی و اَحَق هستیم، می‌خواهند مردم را از اسلام انحرافی نجات دهند.
این غم، غم دوری از اسلام است و نه نگرانی برای خودشان، خانواده‌ای كه از هر آلودگی مبرّاست كه خودی ندارد تا خودخواهی داشته باشد، حضرت نگران قرائت‌های انحرافی بودند كه به اسم اسلام مطرح می‌شد و می‌شود، قرائت‌هایی كه به اسم اسلام است ولی حجاب اسلام است. یعنی ای مردم! اگر به واقع می‌خواهید از اسلام استفاده كنید باید به طرف ما بیایید و از طریق ما اسلام را بگیرید تا بتوانید از آن استفاده ببرید. این حساسیت بزرگ اهل‌البیت(ع) از این‌كه اسلام انحرافی به جای اسلام واقعی خود را جا نزند، تمام ارزش فاطمه و همسر فاطمه و فرزندان فاطمه(ع) است، تا امروز هم، غرب‌زده‌ها برای ما مفسّر اسلام نشوند و بگویند: «هم شیعه حق است و هم سنّی حق است.»!! و تحت عنوان «صراط‌های مستقیم» بخواهند حق و باطل را درهم آمیزند، كه در آن صورت، باطل است كه میدان‌دار می‌شود. آری؛ همیشه اسلام عزیز بوده، ولی همیشه اسلام درست مطرح نشده است و اهل‌البیت(ع)جبهة حساسیت نسبت به اسلام انحرافی را گشودند تا هر فرنگ‌برگشته‌ای ادعای اسلام‌شناسی نكند و اسلام را در حجاب نبرد و از حقیقت خود خارج ننماید. وقتی كه خداوند می‌فرماید: «اهل‌بیت پیامبر را از هر آلودگی پاك كردم». یعنی؛ هر چه اهل‌البیت(ع) می‌گویند حق است و نه هر چه هر كس بگوید. وقتی قرآن می‌فرماید: «مطهّرون به حقیقت قرآن آگاهند»،(213) و فقط اهل‌البیت(ع) در مقام طهارت خاص هستند؛(214) پس هر چه اهل‌البیت(ع) می‌گویند حق است و نه هر چه هركس از قرآن بگوید. آری؛ علماء ما به راهنمایی فرهنگ اهل‌البیت(ع) در قرآن تدبّر می‌كنند و گوهرهای گرانقدری را ارائه می‌دهند، چون خود ائمه معصومین(ع) فرمودند:«عَلَیْنا بِاِلْقاءِ الْاُصُول وَ عَلَیْكُمْ بِالتَّفْریع»؛ یعنی بر ماست كه اصول را بگوییم و بر شماست كه حول آن اصول، مسائل را مطرح كنید. ولی خطر از آن‌جا شروع شد كه پس از رحلت رسول خدا(ص) در مقابل نظر اهل‌البیت(ع) عصمت و طهارت فكری پیدا شد، و حتّی آن خانواده را حذف نمود. آری؛ همیشه اسلام عزیز بوده ولی همیشه اسلام درست مطرح نشده است و فاطمه(س) حساسیت جامعه مؤمنین نسبت به اسلام انحرافی را پدید آورد تا خلیفه اوّل بالای منبر نگوید: «من به نظر خودم عمل كردم»!(215) كه در این‌صورت حاكمیتِ به میدان آمده به اسم اسلام خواهد بود، ولی نمایش اسلام نیست و لذا نتیجه‌اش دوری و دلسردی مردم از اسلام خواهد شد و این تصور پیدا می‌شود كه اسلام كارآیی لازم را برای ادارة امور جامعه ندارد.
این ضربه‌ای بود به اسلام، كه فاطمه(س) خوب فهمید و در صدد خنثی‌كردن آن بر آمد، و امروز هم وقتی شما متوجّه این مسئله شدید نمی‌گویید كسی حق نظر دادن ندارد، بلكه می گویید كارشناسانه نظر بدهید. آری؛ همان‌طور كه فقهای ما پس از سال‌ها تلاش و مطالعه بر روی آیات و روایات نظر می‌دهند و مردم مسلمان هم از جان و دل آن نظرات را می‌پذیرند، شما هم كه می‌خواهید در مورد اسلام نظر بدهید، بفرمایید، در متون آیات و روایات تعمق كنید و بعد نظر دهید تا ملت مسلمان از جان و دل نظرات شما را هم بپذیرند. ولی افسوس و صد افسوس كه جامعه روشنفكری ما از كسی كه در مورد زمین نظر بدهد، بدون آن‌كه زمین‌شناس باشد، سخنی نمی‌‌پذیرند، ولی اگر كسی در مورد اسلام نظر بدهد، بدون آن‌كه در آن مسئله تحقیق لازم را انجام داده باشد، به راحتی می‌پذیرند، و این همان فاجعه‌ای است كه فاطمه(س) نسبت به آن حساسیت نشان داد. قرآن ما را راهنمایی كرده است كه اوّل مسیر خود را به سوی اهل‌البیت عصمت و طهارت(ع) بكشانید و اهل‌البیت هم اصل را در اختیار ما می‌گذارند و سپس «عَلَیْكُمْ بِالتَّفْریع» یعنی؛ پس از آن، حول آن اصل، تدبر كنید و سخن خود را بگویید. همین طور كه یك لیسانس فیزیك، اصول را از دكترای فیزیك می‌گیرد و می‌داند تا كسی در رشته‌ای دكترا نداشته باشد، اصل مطلب آن رشته در اختیارش نیست، در دین هم تا كسی در موضوعات اسلامی، اعم از فقه و تفسیر و كلام و فلسفه و عرفان مجتهد نباشد به اصل مطلب تسلط ندارد و اگر كسی بدون ارتباط با صاحب‌نظران اصلی، نظر بدهد، افراد را به انحراف می‌كشاند. مضافاً این‌كه صاحب‌نظر و مجتهدشدن در مسائل اسلامی علاوه بر تحقیق و تلاش و مطالعه، یك ملكة خاص به نام اجتهاد هم نیاز دارد كه خداوند به همه كس نمی‌دهد، به همین جهت هم بعضی‌ها سال‌ها مدرس حوزه هستند ولی مجتهد نشده‌اند، با این‌كه بعضی از مجتهدان نزد این‌ها درس خوانده‌اند، چون اجتهاد پس از تلاش و مطالعه، پدید‌آمدن یك جمع‌بندی خاص فكری است كه خداوند به بعضی‌ها می‌دهد و خود فرد و نیز بقیة افراد در برخورد با او متوجّه می‌شوند كه این آقا دیگر دارای ملكة اجتهاد شده است.