فهرست کتاب


فرزندم این‌چنین باید بود[جلد دوم](شرح نامه ۳۱ نهج البلاغه)

اصغر طاهرزاده

خطر غفلت از فرصت‌ها

در ادامه می‌فرمایند:
«بَادِرِ الْفُرْصَةَ قَبْلَ أَنْ تَكُونَ غُصَّةً»؛
فرصت‌ها را قبل از آن که از دست برود غنیمت شمار تا غصه‌ی از دست‌رفتن آن، چون اندوهی گلوگیر برای تو نماند.
قاعده‌ای در عالم حاکم است که خداوند برای امتحان هرکس شرایط مختلفی در روبه‌روی او قرار می‌دهد تا بتواند توانایی‌های بالقوه‌ی خود را بالفعل کند و در مسیر تعالی شخصیت خود قدمی جلو بیاید، ولی همان خدایی که چنین فرصت‌هایی را در زندگی انسان‌ها پیش می‌آورد، قاعده‌ای قرار داده که این فرصت‌ها دائمی نباشد و پس از مدتی دیگر ما امکان به کار گیری آن فرصت را نداریم، به همین جهت به ما گفته‌اند:
تا كه دستت می‌رسد شو كارگر

چون فُتی از پای خواهی زد به سر

آن آقایی كه گفت: می‌ترسم اگر دو سال از عمر خود را صرف خانه‌سازی کنم، فرصت خود را از دست بدهم. متوجه است ما برای متعالی‌شدن و آزادکردن خود از خیالات و وَهمیات یك فرصت محدود داریم اگر در این فرصت به جای تغییر خود و شایسته‌ی عالم قرب و معنی شدن، به تغییر زمین بپردازیم، دست خالی از این دنیا می‌رویم. هر قطعه‌ای از زندگی فرصت خاصی است برای به فعلیت‌آوردن استعدادهایی خاص، و اگر از آن فرصت غفلت کنیم برای همیشه از بهره‌مندی نسبت به آن استعدادها محروم شده‌ایم و در آن بُعد ناپخته خواهیم ماند. جان و روان ما می‌خواهد قله‌های معنویت را طی کند و ابعاد روحانی خود را از انوار آن عالم سیراب نماید، حال اگر با مشغول‌شدن به دنیا و روزمرّگی‌ها بال‌های پرواز خود را شکستیم برای همیشه با سرخوردگی و افسردگی به سر می‌بریم. گفت:
برگشاده روح بالا بال ها

تن زده اندر زمین چنگال ها

روح می‌خواهد بالا برود و دست در آغوش مقاصد عالیه خود بیندازد، تن چنگال‌هایش را در زمین فرو كرده است و به همین زندگی زمینی دلشاد است. حالا شما می‌خواهی چكار كنی؟ اگر فرصت‌های ارتباط با عوالم را از دست بدهیم برای همیشه روح را که بُعد اصلی ما است سر خورده کرده‌ایم. حضرت می‌فرماید: «بَادِرِ الْفُرْصَةَ قَبْلَ أَنْ تَكُونَ غُصَّةً» فرصت‌ها را با شتاب هر چه تمام‌تر باید چسبید، قبل از آن که - با از دست‌رفتن آن‌ها - با اندوهی گلوگیر روبه‌رو شوی.
خود را مشغول امور فرعی می‌کنی و از صحنه‌ی اصلی زندگی خارج می‌شوی، در حالی که اگر می‌خواهی فرصت‌ها را از دست ندهی باید برعکس آن عمل کنی.

تلاش‌های یک بُعدی

در ادامه می‌فرمایند:
«لَیْسَ كُلُّ طَالِبٍ یُصِیبُ وَ لَا كُلُّ غَائِبٍ یَئُوبُ»؛
فرزندم! نه آنچنان است که هر خواهنده و طالب و تلاش‌گری به مطلوب خود برسد، و نه آنچنان است که هر غائبی که از صحنه رفته است باز گردد.
پس باید دنیا را از این زاویه نگاه كرد که اگر تصور کنی با حرص و تلاشِ بیشتر ثمره‌ی بیشتری از دنیا به‌دست می‌آوری، این طور نیست. همچنان که اگر از فرصت‌ها درست استفاده نکنی و به این امید باشی که دوباره آن فرصت‌ها برمی‌گردند، نه این‌چنین هم نیست، آنچه رفته است برنمی‌گردد.
نقطه ضعف انسان‌ها این است که با حرص زیاد به دنبال دنیا می‌دوند و نگران از دست‌رفتن فرصت‌ها برای تعالی ابعاد معنوی خود نیستند. تصور می‌کنند فرصت اصلاح خود همیشه باقی است فعلاً باید در به‌دست‌آوردن هر چه بیشتر اموال دنیایی تلاش کرد. غافل از این‌که فرصتِ محدود زندگی دنیایی بستری است برای تعالی روح و قلب، و لذا اموال دنیایی را مقصد خود می گیرند و از مقصد اصلی باز می‌مانند. حضرت جهت نجات از این نقطه ضعف می‌فرمایند: فکر نکن با این تلاش‌‌های دنیایی همه آنچه می‌خواهی به دست می‌آوری، این طور نیست. پس حرص نزن و به همان اندازه‌ از دنیا که بدون حرص و بدون از دست‌دادن سایر فرصت‌ها پیش می‌آید، راضی باش و بیشترین همّت خود را در راستای تعالی قلب و عقل خود به کار ببند که اگر فرصت تعالی خود را از دست دادی دیگر آن فرصت بر نمی‌گردد.

غفلت از فساد حقیقی

«وَ مِنَ الْفَسَادِ إِضَاعَةُ الزَّادِ وَ مَفْسَدَةُ الْمَعَادِ»؛
از نمونه‌های فساد، بر باد دادن توشه و خراب کردن قیامت است.
مسلم انسان‌ها نگران هستند که زندگی و حاصل تلاش‌های آن‌ها فاسد شود، می‌فرمایند: نوع مشخص فساد این است كه توشه آبادانی آخرت را که همان اصلاح نفس و تقوا است از دست بدهی و در نتیجه معاد و زندگی ابدی خود را خراب كنی، و به واقع بدترین ضررها همین ضرر است كه انسان حیات ابدی خود را خراب نماید و همه فکر و ذکرش آن باشد که در دنیا ضرر نکند و لذا در ادامه می‌فرمایند:
«وَ لِكُلِّ أَمْرٍ عَاقِبَةٌ سَوْفَ یَأْتِیكَ مَا قُدِّرَ لَكَ»؛
و بدان که هر امری یك پایان و نهایتی دارد، به زودی آنچه برای تو مقدر شده به تو خواهد رسید.
آنچه باعث می‌شود نتوانید برای قیامتتان برنامه‌ریزی کنید طلب دنیای بیشتر است، در حالی که هر چیزی انتهایی دارد و به آن‌ انتها و نتیجه می‌رسد و حرص ما آن نتیجه را تغییر نمی‌دهد، و به همین جهت حضرت تأکید می‌کنند به زودی آن‌چه برایت تقدیر شده به تو می‌رسد و خداوند تو را از جمع بندگانش خارج نکرده که در دنیا بدون سهم بمانی و لذا نیاز نیست روحیه‌ی تجارت‌منشی پیشه کنی، با همان روحیه بندگی و انجام وظایف نسبت به خلق و خالق آنچه بناست به تو برسد، می‌رسد. در ادامه در همین رابطه حضرت می‌فرمایند:
«التَّاجِرُ مُخَاطِرٌ وَ رُبَّ یَسِیرٍ أَنْمَى مِنْ كَثِیرٍ»
تجارت بدون خطر نمی‌شود و چه بسیار كم و قلیلی كه دارای بركت و رشد است، نسبت به زیادی که بی برکت است.
پس معلوم نیست با غفلت از تقدیر الهی از خطراتِ از دست‌دادن مال و سرمایه مصون باشی.