فهرست کتاب


فرزندم این‌چنین باید بود[جلد دوم](شرح نامه ۳۱ نهج البلاغه)

اصغر طاهرزاده

آرزو سازی یا وظیفه‌پردازی!

یك شاعر اسپانیولی وصیت كرده بود كه این جمله را روی قبرش بنویسند «موفقیت زیبا است برای آنانی كه موفق نشده‌اند» جملة حکیمانه‌ای است، می‌گوید در یک زندگی دنیایی موفقیت‌ها تا در خیال است زیبا است ولی وقتی آن‌ها را به دست آوردی می‌بینی به آنچه می‌خواستی نرسیدی و هنوز آرزوهای دست‌نایافته زیادی در مقابل تو خودنمایی می‌کنند. پس واقعاً همان‌طور که او می‌گوید: موفقیت در یک زندگی دنیایی زیبا است اما برای آن‌هایی كه موفق نشده‌اند زیرا به مجرد آن که به آن‌ رسیدند می‌یابند که چیز دیگری می‌خواستند، و این جنس دنیا است. یک جوان تصور می‌کند اگر در كنكور قبول شد به آرزوی خود رسیده ‌است، تا موقعی در این تصور و خیال است که قبول نشده است، ولی وقتی قبول شد، می‌یابد که هرگز به آنچه تصور می‌کرد دست نیافته و تازه اول کار است برای به‌دست‌آوردن لیسانس، و باز اگر هدف‌هایش دنیایی باشد تصور گرفتن لیسانس تا وقتی برایش زیباست، که به‌دست نیاورده است، چون بعد از گرفتن مدرك، پیدا كردن كار، ازدواج، خانه، ماشین و فرزند، همه آرزوهایی است که در جلو او خود را می‌نمایانند. پس در یک زندگی دنیایی موفقیت زیبا است برای آن‌هایی كه موفق نشده‌اند. نتیجه آن‌که شما هرگز به آرزوهایتان نمی‌رسید پس بیخود آرزوسازی نكنید، بلکه وظیفه پردازی بكنید.
باید این حقیقت را به جان خود تفهیم کنیم كه در معرض اجلی هستیم که هر لحظه امکان آمدنش هست و همواره آن را در روبه‌روی خود بیابیم و براساس این که آن روبه‌روی ماست برای زندگی خود تصمیم بگیریم. در این صورت است که با بصیرت کامل با موضوعات روبه‌رو می‌شویم و جایگاه آن‌ها را در زندگی خود درست می‌شناسیم. راستی چرا با اجل خودمان دوست نشویم و در اُنس دائمی با آن نباشیم؟ پذیرفتن اجل و مرگ مردن نیست خوب زندگی كردن است و بازیچه‌ی آرزوهای وَهمی نشدن.
حضرت می‌فرمایند: «وَ لَنْ تَعْدُوَ أَجَلَكَ»؛ از اجل خودت نمی‌توانی فرار كنی و آن را دور بزنی و آن را تغییر دهی پس كنار اجل خود زندگی كن و آن را خوب بنگر، اگر بخواهی از آن فرار کنی و برای فرار از آن برنامه‌ریزی کنی، همة فرصت‌ها را از دست می‌دهی.

اجل؛ تنفسی زیبا

اجل بالأخره ظاهر می‌شود و دور تو می‌پیچد و تو را به دنیایی دیگر می‌برد و بدون آن‌که نابود شوی از تن در می‌آیی. حالا اگر تمام عمر کارت این باشد که از ترس مرگ فریاد بزنی، در آن صورت فرصت‌ها را از دست می‌دهی. اما اگر كنار مرگ زندگی كنی دیگر بدون آن که آن را نادیده بگیری، نه‌تنها از آن نمی‌ترسی بلکه زندگی را براساس واقعیت مرگ تنظیم می‌کنی. عرض کردم بدون این که مرگ را نادیده بگیری، زندگی خود را تنظیم می‌کنی، و این بی‌خیالی نسبت به مرگ نیست، این هوشیاری نسبت به آن است. با این دید دیگر اجل یک تنفس زیبا است. اجل مثل نفس كشیدن است که هوایی تازه را فرو می‌بری و هوای کهنه را پس می‌دهی، این دنیا را رها می‌کنی و به آن عالم بی‌کرانه سیر می‌کنی، در حالی که همواره چه در این دنیا و چه در آن دنیا، در حال زندگی‌کردن هستی.
با مرگ نباید قهر کرد. قهرکردن با مرگ آن را از صحنه‌ی زندگی ما خارج نمی‌کند. همان‌طور که نادیده گرفتن خدا موجب عدم حضور خدا در زندگی ما نمی‌شود. ما با نادیده گرفتن خدا، برکت و رحمت بزرگی را در زندگی خود نادیده گرفته و از دست می‌دهیم، در مورد مرگ هم همین‌طور است، درست است که از مرگ نمی‌توان فرار كرد ولی نه از آن جهت که مرگ نیروی قهار و غیر قابل گریزی است، بلکه از آن جهت که لطف بزرگی است که خدا به ما هدیه کرده است تا ما را به عالمی برتر از عالم ماده سوق دهد. مثل نفس‌کشیدن است که از آن گریزی نیست، ولی حیات ما نیز در گرو همین نفس‌کشیدن است. پس اگر كنار مرگ زندگی كنیم، افق زندگی را گسترش داده‌ایم.
در جملة بعد حضرت مولی‌الموحدین(ع) پس از تذکر به آرزوهای دست نایافتنی و اجلِ غیر قابل گریز می‌فرمایند: «وَ أَنَّكَ فِی سَبِیلِ مَنْ كَانَ قَبْلَكَ» فرزندم تو در جاده‌ایی قرار داری كه قبل از تو كسانی آن را طی کردند «فَخَفِّضْ فِی الطَّلَبِ وَ أَجْمِلْ فِی الْمُكْتَسَبِ» پس حالا که تو هم مثل گذشتگان جاده زندگی را طی خواهی کرد، طلب و حرص خودت را در به‌دست‌آوردن دنیا پایین بیاور و در راه کسب مایحتاج زندگی حریص مباش. وقتی انتهای زندگی به اجلی ختم می‌شود که گریز ناپذیر است. وقتی آرزوهای زندگی دنیایی دست نایافتنی است، طلبت را در دنیا كم كن و از دنیا كم بخواه. با دقت در جایگاه زندگی دنیایی در کلِّ زندگی، بنای تو بر این باید باشد كه از دنیا كم بخواهی. آرزوهای بلند بلندِ دنیایی روح بلند تو را خاكی می‌كند و از افقی که هم‌اکنون می‌تواند با عالی‌ترین حقایق عالم معنی مرتبط شود خارج و با گرفتارشدن در خیالاتی دست نایافتنی، فرصت‌ها را تمام می‌کنی. و لذا می‌فرمایند طلب خود را در دنیا كم كن و در به دست آوردن مایحتاجِ زندگی دنیا میانه‌رو باش. هر چیز که در ازاء یک فعالیت متوسط برایت پیش آمد تو را کافی است، نه تندِ تند، نه سستِ سست. سستی هم بد است. چون سستی و تنبلی هم حقارت می‌آورد، مؤمن نباید حقیر بشود، باید منظم و میانه رو باشد.
بعضی از كارمندهای اداره به طور طبیعی در طول هفته از صبح تا بعد از ظهر كار می‌كنند و از بعدازظهر به بعد هم اضافه كار دارند با این‌همه نگرانند كه تورّم و خرج و مخارج بالا را چه كنند؟ در حالی که بنا به دستور امیر‌المؤمنین(ع) باید نیاز خود را کم کنیم نه این‌که به دنبال نیازهای بیشتر، کار کردن را چند برابر نماییم. آیت‌الله‌جوادی آملی«حفظه‌الله‌تعالی» می‌فرمودند كه فوق تورم زندگی كنید یعنی طوری زندگی را ساده کنید که تورم نتواند در زندگی شما تنش اساسی ایجاد کند.
حضرت امیرالمؤمنین(ع) رمز و راز پدید آمدن چنین زندگی را که انسان‌ها شب و روزشان را خرج پول در آوردن می‌کنند، می‌شناسند و لذا می‌فرمایند: «فَخَفِّضْ فِی الطَّلَبِ وَ أَجْمِلْ فِی الْمُكْتَسَبِ» با دنیا طوری برخورد كن كه طلبت از دنیا كم باشد و در راه اكتساب دنیا میانه رو باش، نه آن‌چنان كه به فقر و سختی بیفتی، نه آن‌چنان كه تمام زندگی‌ات بشود طلب دنیا. بعد می‌فرمایند می‌دانی چرا من به تو این توصیه را می‌كنم؟ «فَإِنَّهُ رُبَّ طَلَبٍ قَدْ جَرَّ إِلَى حَرَبٍ وَ لَیْسَ كُلُّ طَالِبٍ بِمَرْزُوقٍ وَ لَا كُلُّ مُجْمِلٍ بِمَحْرُومٍ» چه بسیار كسانی كه دنبال یافتن مال بیشتر بودند ولی آنچه را هم که داشتند از دست دادند، و چنین نیست که هر طالب رزقی به آنچه می‌خواست رسید، و این‌چنین هم نیست که آن‌کس که حریص نبود از آنچه باید می‌یافت، محروم شد. پس باید نظام فعالیت خود در دنیا را نسبت به طلب مایحتاجت با مدیریت خاصی دنبال کنی. که إن‌شاءالله بحث آن در جلسه آینده دنبال می‌شود.
«والسلام علیكم و رحمةالله و بركاته»

جلسه سی‌ام، - تغییر درون یا بیرون؟

بسم‌الله‌الرحمن‌‌الرحیم
«...وَ اعْلَمْ یَقِیناً أَنَّكَ لَنْ تَبْلُغَ أَمَلَكَ وَ لَنْ تَعْدُوَ أَجَلَكَ وَ أَنَّكَ فِی سَبِیلِ مَنْ كَانَ قَبْلَكَ فَخَفِّضْ فِی الطَّلَبِ وَ أَجْمِلْ فِی الْمُكْتَسَبِ فَإِنَّهُ رُبَّ طَلَبٍ قَدْ جَرَّ إِلَى حَرَبٍ وَ لَیْسَ كُلُّ طَالِبٍ بِمَرْزُوقٍ وَ لَا كُلُّ مُجْمِلٍ بِمَحْرُومٍ وَ أَكْرِمْ نَفْسَكَ عَنْ كُلِّ دَنِیَّةٍ وَ إِنْ سَاقَتْكَ إِلَى الرَّغَائِبِ فَإِنَّكَ لَنْ تَعْتَاضَ بِمَا تَبْذُلُ مِنْ نَفْسِكَ عِوَضاً وَ لَا تَكُنْ عَبْدَ غَیْرِكَ وَ قَدْ جَعَلَكَ اللَّهُ حُرّاً وَ مَا خَیْرُ خَیْرٍ لَا یُنَالُ إِلَّا بِشَرٍّ وَ یُسْرٍ لَا یُنَالُ إِلَّا بِعُسْرٍ».
و به یقین بدان كه تو هرگز به آرزویت دست نخواهى یافت، و از اجل روى نتوانى برتافت، و تو نیز در همان راهی هستى كه پیش از تو افراد در آن بودند. پس در طلب دنیا آسان‌گیر و راه نیک و بدون حرص را دنبال کن، چه بسا تلاش‌ها که موجب از دست رفتن سرمایه شود، چنین نیست که با تلاش‌گری به آن رزقی که می‌خواهد برسد، و آن‌چنان هم نیست که غیر حریص از رزق خود محروم گردد. نفس خود را از هر پستى گرامى دار، هرچند تو را بدانچه خواهانى رساند، چه آنچه را از خود بر سر این كار مى نهى، هرگز برابر آن چیزی نیست که از دست می‌دهی. بنده دیگرى مباش در حالى كه خدایت آزاد آفریده، و در آن خیری كه جز به بدى به دست نیاید خیری نیست، و در آن توانگرى و رفاهی كه جز با سختى و خوارى به دست آید، خیری نیست.