فهرست کتاب


فرزندم این‌چنین باید بود[جلد دوم](شرح نامه ۳۱ نهج البلاغه)

اصغر طاهرزاده

عوامل سیر به سوی نور قیامت

سپس می‌فرماید:
«فَارْتَدْ لِنَفْسِكَ قَبْلَ نُزُولِكَ وَ وَطِّئِ الْمَنْزِلَ قَبْلَ حُلُولِكَ»؛
پس قبل از قدم گذاشتن در آن راه و قبل از فرود آمدن به منزل ابدی، راهنما و چراغی در آن بیفروز که در ظلمات جاودانه نمانی.
در اسلام به ما می‌گویند، شما دل به دنیا نبندید ولی در دنیا زندگی كنید. حالا اگر با توجه به چنین برنامه‌ای به شما بگویند خانه‌ای را كه چند وقت پیش خریده‌اید، هم‌اکنون ارزان شده و به شما خبر از نزول دنیا را بدهند، چون دل شما به سوی عالم غیب و قیامت است، آیا این خبر شما را متوقف می‌كند، یا به راهتان ادامه می‌دهید؟ در چنین شرایط روحی که دل به سوی قیامت قرار دارد، هر اندازه دنیا را از شما بكَنند، جهت شما را متوقف نمی‌كنند، امّا كسی که جانش در دنیا فرو رفته است اگر همان خبر را به او بدهند، ویران می‌شود، گویا خودش را از او گرفته‌اند. حال در نظر بگیرید اهل دنیا در قیامت چه حالی خواهند داشت، وقتی با شرایطی روبه‌رو شوند، که همه چیز خود را بر باد رفته می‌بینند. به همین جهت حضرت می‌فرمایند: «فَارْتَدْ لِنَفْسِكَ قَبْلَ نُزُولِكَ وَ وَطِّئِ الْمَنْزِلَ قَبْلَ حُلُولِكَ» قبل از فرودآمدن در منزل اصلی خود، راهنمایی در پیش بفرست و قبل از فرودآمدن در آن منزل آن را برای خود نرم و قابل استفاده گردان. «عقیده‌ی پاك»، «اخلاق نورانی»، و «عمل خداپسند»، آن نوری است که سالك باید پیشاپیشِ خود بفرستد. چون جان انسان با این چیزها نورانی می‌شود. و لذا در شرایطی که به سوی عالم غیب رهسپار است می‌تواند از عقیده‌ی صحیح و اخلاق کریمه و اعمال شرعی کمک بگیرد.
در روز قیامت عقیده صحیح، اخلاق فاضله و عمل صالح جلودار ما هستند و ما را به نور مقدس اصلی که همان «إلیهِ راجِعُون» است، جلو می‌برند. عقیده پاك اصلاً نمی‌گذارد شما در دنیا فرو بروید و جهت جان شما را به طرف قیامت می‌کشد. و لذا آن‌چنان به دنیا نمی‌نگرید که در آن متوقف شوید و از سیر خود باز بمانید. در روایت داریم بعضی‌ها روی پل صراط متوقف می‌شوند. از طرفی پل صراط از متن جهنّم رد می‌شود تا به بهشت برسد، حالا اگر كسی روی پل صراط ماند، عملاً در جهنّم مانده است. و به همان اندازه که به دنیا توجه کرده، در آن دنیا بر روی صراط متوقف است و عملاً گرفتار آتش است، چون تمامِ توجّهِ جانِ خود را به بهشت و انوار الهی نینداخته تا به سرعت از صراط رد شود.

انقلاب اسلامی؛ صراطی به سوی بهشت

حبّ دنیا مانع می‌شود که بعضی‌ها انقلاب اسلامی را به عنوان ظهور حکم الهی در نظام اجتماعی بپذیرند و لذا به همان اندازه بر صراط متوقفند. شما چه بخواهید و چه نخواهید انقلاب اسلامی یك پل صراط نوارنی است، کسانی که جایگاه دینی آن را می‌شناسند به خوبی از طریق این پل به بهشت نزدیك می‌شوند ولی عده‌ای از آن محروم می‌شوند. فراموش نفرمائید پل صراط راهی است به سوی بهشت كه از متن جهنّم رد می‌شود و جهنّم، باطن دنیا است. و لذا کسی که توانست در این دنیا از دنیا بگذرد و با سیر به سوی انوار الهی برای خود پل بسازد، در آن دنیا هم می‌تواند از صراطی که به سوی بهشت است عبور کند و انقلاب اسلامی کمک می‌کند تا انسان‌ها در این دوران به خوبی از ظلمات دنیای مدرن، به سوی زندگی معنوی سیر کنند. همین‌طور که اسلام در این دنیا به معنی واقعی یک پل متعالی است که رونده‌ را به سوی نور راهنمایی می‌کند.
اشخاصی که گرایششان به دنیا زیاد است از انقلاب اسلامی نمی‌توانند استفاده کنند و در پرتو نور آن، زندگی دنیایی را طی نمایند و لذا نمی‌توانند پل صراط را در آن دنیا طی کنند و در آن متوقف می‌شوند. انقلاب اسلامی به طور مستمر انوار خود را برای رونده به سوی عالم معنا ظاهر می‌کند و روز به روز نورانی‌تر می‌شود. به طوری‌که هم‌اكنون نورانی‌تر از اوّل انقلاب بواطن و استعدادهای خود را نمایانده است. گاهی می‌بینیم فلان شخصی كه برای انقلاب سر و دست می‌شكست و اهل جبهه و مبارزه بود الآن چپ كرده است، خروج این افراد را از انقلاب به جهت نورانیت انقلاب اسلامی بدانید که هرکس را به هر اندازه‌ای که اهل توجه به عالم معنی نیست از خود بیرون می‌اندازد و به عبارت دیگر انقلاب اسلامی نخاله‌هایش را دارد بیرون می‌ریزد.
زلالی این انقلاب مثل زلالی كربلا است، عظمت كربلا به زیاد بودن افرادش نبود، به زلال‌بودن افرادش بود. آیا نهضت اباعبدالله(ع) قبل از رسیدنِ خبر شهادت مسلم‌بن‌عقیل و در آن هنگام که هنوز عبیدالله‌بن‌زیاد به کوفه نیامده بود و کوفیان طرف امام حسین(ع) بودند بزرگ‌تر بود، یا در كربلا و با هفتاد و دو تن؟ دیدید که آن افراد زیاد نتوانستند کاری بکنند و با اندک تهدیدِ عبیدالله همه در رفتند، مطمئناً هیچ نهضتی به بزرگی نهضت كربلا نیست، چون هیچ نهضتی به زلالی كربلا نیست، پس ملاك پیروزی انقلاب اسلامی هم به زلالی آن است. هر چه زلال‌تر باشد در دوران معاصر نقش‌‌آفرین‌‌تر است؛ پس اگر كسی برفرض بگوید عده‌ای چشمگیر با انقلاب كج تابیده‌اند باید متوجّه بود که اهل دنیا با هر حقیقتی کج می‌تابند، اهل دنیا نمی‌توانند بر روی پل صراط به سوی بهشت سیر کنند، بر روی آن متوقف می‌شوند و گرفتار جهنّم می‌گردند. وقتی سوختند، اگر سرمایه‌ای از حقیقت داشته باشند پس از سالها توقف، به سوی بهشت حرکت می‌کنند.

علی(ع)؛ صراط مستقیم

امام می‌فرمایند: فرزندم! باید از دنیا عبور کنی و از گردنه‌ی بلند آن بگذری، چرا که باطن همین دنیا جهنّم است ولی روی جهنم پلی قرار دارد كه اسمش اسلام است و از طریق اسلام امکان گذر کردن و درست طی کردن مسیر فراهم است. بعضی‌ها در دنیا اسلامی زندگی می‌كنند، این افراد همان‌هایی هستند كه از پل صراط می‌گذرند، چون اصل اسلام پل صراط به سوی بهشت است. بعضی‌ها در این دنیا علوی زندگی می‌كنند. در روایت داریم: «عَلِی صِراطٌ مستقیم»؛((43 علی(ع) صراط مستقیم است. پس کسی‌که پیرو آن حضرت باشد در مسیری قرار می‌گیرد که آن مسیر به بهشت ختم می‌شود یا در مورد آیه: «وَمَن یَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَهُوَ عَلَى صِرَاطٍ مُّسْتَقِیمٍ»؛((44 و آن‌کس که به عدل امر می‌کند، و او بر صراط مستقیم است. از ابن عباس داریم که رسول خدا(ص) فرمودند: «اِنَّه عَلِی»(45) آن‌کس که بر صراط مستقیم است، علی(ع) است.
در روایت داریم:
پیامبر اكرم (ص) فرمود: «یَا عَلِیُّ إِذَا كَانَ یَوْمُ الْقِیَامَةِ أَقْعُدُ أَنَا وَ أَنْتَ وَ جَبْرَئِیلُ عَلَى الصِّرَاطِ وَ لَمْ یَجُزْ أَحَدٌ إِلَّا مَنْ كَانَ مَعَهُ كِتَابٌ فِیهِ بَرَاةٌ بِوَلَایَتِكَ»؛(46)
یا علی روز قیامت من و تو و جبرئیل بر صراط می نشینیم و هیچ‌كس از آن عبور نخواهد كرد مگر این‌که نوشته اى داشته باشد كه در او برات ولایت تو باشد.
چون علی(ع) مجسمه‌ی عبور به سوی بهشت و انوار الهی است و لذا هر کس او را اسوه‌ی خود نگیرد در راه می‌ماند. و لذا رسول خدا(ص) برای این‌که ما در سیر الی‌الله نمانیم ما را متوجّه علی(ع) می‌کنند.
متأسفانه اگر بشنویم فلان مرتاض سی‌سال ریاضت كشیده و حالا می‌خواهد یک خبری غیبی برای ما بگوید، با هزار تلاش و سختی می‌رویم تا خبر غیبی او را بشنویم. در صورتی‌که این جمله پیامبر خدا(ص) آنچنان از رازِ درست زندگی کردن پرده برمی‌دارد كه اگر تمام مرتاضان دنیا همه عمر بشریت را ریاضت بكشند نمی‌توانند این‌چنین رازگشایی کنند، ولی گفت:
ماهیان ندیده غیر از آب

پرس‌پرسان زهم كه آب كجاست

فرهنگ عمومی جامعه زمانی می‌تواند به مقصد اصلی توجّه کند كه بفهمد جایگاه این‌گونه روایات در زندگی کجاست. پیامبر(ص) می‌فرمایند: ای علی! وقتی قیامت را برپا می‌كنند تو را بر سر پل صراط قرار می‌دهند، هر كس را تو برات عبور از آتش دهی، رد می‌شود. یعنی حیات صحیحی كه به بهشت برسد، حیات علوی است. عدّه‌ای که حقیقت این روایات را نمی‌فهمند می‌گویند آن روزی كه علی(ع) نبود تکلیف مردم چه می‌شود؟ فکر می‌كنند جسم آن حضرت مطرح است. علاوه بر روایتی که از قول رسول خدا(ص) داریم که: «اَوَّلُ ما خَلَقَ الله نُوری»؛((47 اولین چیزی که خداوند خلق فرمود نور من بود، علی(ع) هم فرمودند: «کُنْتُ وَصیاً وَ آدَمُ بَینَ‌ ‌الْماٰءِ وَ الطّین»؛((48 من وصی پیامبر بودم در حالی‌که آدم هنوز بین آب وگل بود و خلق نشده بود. همچنان‌که در روایت داریم اوّلین كسانی كه در هستی، قبل از زمین و آسمان خلق شده‌اند، پنج‌تن(ع) بودند. پیام این روایات و جایگاه آن‌ها را باید فهمید. وقتی فهمیدیم كه حضرت نوح(ع) به پنج‌تن متوسل می‌شدند، متوجه می‌شویم که در این روایات مقام ائمه(ع) مطرح است نه جسم و بدن آن‌ها. مسلّم کامل‌ترین رهنمودهای الهی در آخرین دین ظهور خواهد كرد. و کامل‌ترین دین با حاملان آن در عالم غیب بوده‌اند، منتها ظهور آن احتیاج به زمینه داشت، و لذا ادیان الهی یکی بعد از دیگری ظهور کردند تا زمینه‌ی ظهور كامل‌ترین دین فراهم شد. پس همان‌طور که اوّلین دین در عالم غیب، دین اسلام است، آخرین دین در عالم عین نیز دین اسلام است، و این یک قاعده است که فیلسوفان تحت عنوان «النهایات تَرْجع الی‌البدایات» مطرح می‌کنند که آنچه در نهایت و در عالم عین ظاهر می‌شود برگشت دارد به ابتدا و آنچه در عالم غیب در ابتدا بوده است.
اوّلین ولایت در علم غیب، ولایت علی(ع) است، آخرین ولایت که ظهور تامّ و تمام ولایت است، در ولایت علی(ع) ظهور می‌کند، حال كسی كه مرتبط با عالم غیب و حقایق عالم است هیچ وقت از ولایت امیر‌المؤمنین(ع) محروم نیست.