فهرست کتاب


اخلاق اسلامی

آیت الله دستغیب

تمایز دوست داشتن ارحام با تعصب

ضمنا این نکته را نیز یادآور شوم که آدمی باید بستگانش را دوست بدارد. این یک غریزه طبیعی است که خداوند در نهاد افراد قرار داده است. همچنین رفقایش را نیز باید دوست بدارد و به ارحامش و رفقایش کمک کند، لیکن آنچه ناپسند است و باید از آن پرهیز کرد این است که به خاطر قوم و خویشی و رفاقت، بستگان یا رفقایش را بر ستم کردن یاری نماید. همانطوری که مضمون روایت شریفه است(115) باید قوم و خویش و رفیق را کمک کند اما نه در ستم و ناحق. باید در ظلم، برایش رحم و بیگانه فرقی نکند بلکه همیشه انصاف را رعایت نماید.
حضرت صادق علیه السلام می فرماید: «از لشکریان حق، انصاف و ضد آن حمیت و تعصب جاهلانه است».(116) اگر ستمی از فرزندش سر زد، باید کمک مظلوم کند هر چند بر علیه پسرش و یا خودش باشد همانطوری که قرآن مجید در این زمینه سفارش فرموده است:
«بر پا دارندگان دادگری و گواهان بر حق باشید هر چند بر زیان خودتان باشد».(117)
مثلا رفیق یا از بستگان شما دعوایی دارد و با اینکه می دانید حق با طرف اوست، بیایید و به نفع رفیق یا وابسته خود گواهی دهید، این خلاف انصاف و شرع است. اگر می دانید که حق با طرف است، باید به نفع او گواهی دهید هر چند به ضرر رفیق یا قوم و خویش یا حتی خودتان باشد.
نه تنها در محکمه و قضاوت و شهادت، بلکه در هر موردی که پیش بیاید، انسان نباید به خاطر جهات نفسانی از حق و واقع صرف نظر کند.

اهمیت دادن به خدمات دولت اسلامی

برای نمونه عرض کنم: در ظرف مدت کمی که از عمر دولت اسلامی می گذرد، چه خدمات گرانبهایی که شده و با این همه ناملایمات و مزاحمات از قبیل «محاصره اقتصادی» و مخصوصا «جنگ تحمیلی» و عوارض نابسامان آن از قبیل: آواره های جنگی و جبران کمبودها در هر زمینه، مع الوصف با تلاش شبانه روزی مسؤولین امر، مثل اینکه خبری نشده و زندگی عادی جریان دارد.
آن وقت این گروههای منحرف و ضد انقلاب، از چپ و راست می تازند و مثل اینکه مسؤولین هیچ کاری نکرده اند و همه خدمات را نادیده گرفته و عیبهایی می تراشند. با عنوان کردن انحصارطلبی، ارتجاع و این قبیل عناوین و اتهامات، می خواهند هر طور شده دولت و روحانیت مبارز را از صحنه به دور کنند و مملکت را تحویل آمریکا یا شوروی بدهند.
من خوب آگاهی دارم که بسیاری از مسؤولین جز چند ساعتی، بقیه شبانه روز، سرگرم فعالیت و خدمت به مردم هستند بدون اینکه حقوق گزافی داشته باشند. درآمد یک نفر کاسب معمولی، از حقوق ماهیانه وزرای فعلی شاید بیشتر باشد، بجای تشکر و قدردانی از این افراد دلسوز و خدمتگزار، می آیند دولت اسلامی را تضعیف می نمایند. این است همان تعصب جاهلانه که حق را محو و پایمال می کند.

انصاف، مقابل حمیت جاهلیت است

در روایت شریف آمده است که: «سید الاعمال ثلاثة» و در روایت دیگری آمده: «هیچ کس مکلف نشده است شدیدتر از سه تکلیف: اول انصاف...».(118)
بشر اگر اهل انصاف نباشد حیوانی است که حق را هر جا دید، نادیده می گیرد؛ مثلا یک نفر آدم درستی است که خلاف میل تو از او سر زده است، همه حقها را نادیده پنداری و همین یک اشتباه یا خلاف به نظر خودت را بگیری، در حالی که اگر از دسته یا گروه خودت بود و کاری جالب از او سر می زد، با بوق و کرنا آن را به مراتب بزرگتر می کردی و اگر دروغ هم بود آن را به گروه خودت می چسباندی.
پس هر فردی از ما، بین خود و خدا چنین بنا بگذاریم که حق را نادیده نگیریم هر چند از طرف دشمنان ما باشد همانطوری که از خود یا بستگانمان اگر بود، نادیده نمی گرفتیم.
پس ضد حمیت جاهلیت، انصاف است که شخص باید حق را دنبال کند و در برابر ستم و تجاوز، از هر کس که باشد خشمگین شود و در این زمینه، شخصیت خود و نفسانیت را کنار بگذارد.