فهرست کتاب


تفسیر نور جلد 1

حاج شیخ محسن قرائتی‏

سوره بقره آیه 64

(64) ثُمَّ تَوَلَّیْتُمْ مِّنْ بَعْدِ ذَ لِکَ فَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَیْکُمْ وَرَحْمَتُهُ لَکُنتُمْ مِّنَ الْخَسِرِینَ
سپس شما بعد از این جریان (که کوه طور را بالای سر خود دیدید، بازهم) رویگردان شدید و اگر فضل و رحمت خداوند بر شما نبود قطعاً از زیانکاران بودید.
پیام ها:
1- انسانِ غافل، مهم ترین تهدیدها را فراموش می کند. (ثمّ تولّیتم من بعد ذلک)
2- نومید نشوید، زیرا که خداوند با متخلّفان نیز با فضل و رحمت برخورد می کند. (فلو لا فضل اللّه علیکم)
3- نجات از خسارت، در سایه ی فضل و رحمت الهی است. (لولا فضل اللَّه علیکم و رحمته لکنت من الخاسرین)

سوره بقره آیه 65

(65) وَلَقَدْ عَلِمْتُمُ الَّذِینَ اعْتَدَوْاْ مِنْکُم فِی السَّبْتِ فَقُلْنَا لَهُمْ کُونُواْ قِرَدَةً خَسِئِینَ
قطعاً شما از (سرنوشت) کسانی از خودتان که در روز شنبه، نافرمانی کردند (و به جای تعطیل کردن کار در این روز، دنبال کار رفتند) آگاهید، ما (به خاطر این نافرمانی) به آنان گفتیم: به شکل بوزینه های مطرود در آیید.
نکته ها:
یکی از احکام تورات، وجوب تعطیل کردن شنبه بود که حرص و آز، گروهی از بنی اسرائیل را به کار واداشت و با حیله ای که بعداً خواهیم گفت، روزهای شنبه، کار می کردند. لذا خداوند، افراد حیله گر را به صورت بوزینه در آورد تا درس عبرتی برای دیگران باشد. این ماجرا علاوه بر این آیه در سوره اعراف**اعراف، 163 - 166.*** نیز آمده است. و اصولاً مسخ چهره، یکی از عذاب های الهی و تحقّق قهر خداوندی است. گروهی از نصاری نیز بعد از نزول مائده آسمانی، کفر ورزیدند که به شکل بوزینه و خوک در آمدند. (وجعل منهم القردة و الخنازیر)**مائده، 60.***
کلمه ی (سَبت) به معنای قطع و دست کشیدن از کار است. چنانکه در آیه ای دیگر، درباره ی نقش خواب فرموده است: (وجعلنا نومکم سباتاً)**نبأ، 9.*** و لذا شنبه، روز تعطیلی یهود، «یوم السبّت» نامیده شده است.
(خاسئین) از ماده «خسأ» به معنی «طرد نمودن» است. این واژه ابتدا برای طرد سگ بکار رفته، ولی سپس به طور عام استعمال شده است. در آیه بجای «قردة خاسئة»، (خاسئین) فرموده که صفت برای جمع مذکّر عاقل است، شاید این استعمال برای آن است که جسم آنان تبدیل به بوزینه شده، نه روح و عقل انسانی آنان. زیرا در این صورت، عذابِ بیشتری می کشند. هر چند که برخی، همانند مراغی در تفسیر خود، مراد از بوزینه شدن را یک تشبیه دانسته و گفته اند: این آیه نیز نظیر آیه ی (کمثل الحمار) و یا (کالاَنعام) است. یعنی مسخ معنوی آنان منظور است، نه مسخ صوری و ظاهری. ولی در تفسیر اطیب البیان روایتی از پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم نقل شده است که فرمودند: خداوند هفتصد امّت را در تاریخ به خاطر کفرشان، تغییر چهره داده و به سیزده نوع حیوان، تبدیل شده اند.**بحار، ج 14، ص 787.***
همانگونه که در روایات می خوانیم دامنه مسخ در قیامت با توجّه به خصوصیّات روحی افراد، گسترده تر خواهد بود. در قیامت مردم ده گونه محشور می شوند:
1- شایعه سازان، به صورت میمون. 2- حرام خواران، به صورت خوک. 3- رباخواران، واژگونه. 4- قاضی ناحقّ، کور. 5 - خودخواهان مغرور، کر و لال. 6- عالم بی عمل، در حال جویدن زبان خود. 7- همسایه آزار، دست و پا بریده. 8 - خبرچین، آویخته به شاخه های آتش. 9- عیّاشان، بد بوتر از مردار. 10- مستکبران، در پوششی از آتش.**تفسیر مجمع البیان و نورالثقلین و صافی، ذیل آیه 18 سوره نبأ.***
پیام ها:
1- از دانستنی های تاریخ، عبرت بگیرید. (ولقد علمتم)
2- کسی که حکم خدا را نسخ کند، خود را مسخ کرده است. تغییر وتحریف چهره دین، تغییر چهره انسانیّت را بدنبال دارد. (اعتدّوا... کونوا قِردة)
3- استراحت و عبادت، باید جزء برنامه های رسمی باشد و هرکس زمان تعطیل و تفریح و عبادت را به کار مشغول شود، متجاوز است. (اعتدّوا فی السبت)
4- هر کس راه خدا را کنار بگذارد، بوزینه صفت، مقلّد دیگران خواهد شد. (کونوا قِردة خاسئین)
5 - در جهان طبیعت، تبدیل موجودی به موجود دیگر ممکن است. (کونواقِردة)
6- حیوانات، از رحمتِ خداوند دور نیستند، ولی حیوان شدن انسان، نشانه ی قهر و طرد الهی است. (کونوا قِردة خاسئین)

سوره بقره آیه 66

(66) فَجَعَلْنَهَا نَکَلاً لِّمَا بَیْنَ یَدَیْهَا وَمَا خَلْفَهَا وَمَوْعِظَةً لِّلْمُتَّقِینَ
ما این عقوبت را عبرتی برای حاضران معاصر و نسل های بعدشان و پندی برای پرهیزکاران قرار دادیم.
نکته ها:
«نکال» عذابی است که اثر آن باقی وظاهر باشد تا دیگران ببینند و عبرت بگیرند.
امام صادق علیه السلام فرمود: مراد از (لما بین یدیها)، مردم زمان نزول بلا هستند و مراد از (ماخلفها)، امّت های بعد از نزولند که شامل ما مسلمانان نیز می شود.
پیام ها:
1- شکست ها و پیروزی ها باید برای آیندگان درس باشد. (نکالاً... لما خلفها)
2- عبرت گرفتن و پندپذیری، نیازمند داشتن روحیّه ی تقواست. (موعظةً للمتّقین)