فهرست کتاب


تفسیر سوره غافر

حاج شیخ محسن قرائتی

سوره 40. غافر آیه 78

آیه
وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلاً مِّن قَبْلِکَ مِنْهُم مَّن قَصَصْنَا عَلَیْکَ وَمِنْهُم مَّن لَّمْ نَقْصُصْ عَلَیْکَ وَمَا کَانَ لِرَسُولٍ أَن یَأْتِیَ بَآیَةٍ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ فَإِذَا جَآءَ أَمْرُ اللَّهِ قُضِیَ بِالْحَقِ ّ وَخَسِرَ هُنَالِکَ الْمُبْطِلُونَ
ترجمه
و همانا ما پیش از تو پیامبرانی فرستادیم. داستان بعضی از آنان را برای تو بازگو کردیم و (داستان) بعضی دیگر را برای تو نقل نکردیم و هیچ پیامبری نمی تواند معجزه ای جز به فرمان خدا بیاورد، پس چون فرمان خدا آمد (و قیامت برپا شد)، به حقّ داوری خواهد شد و باطل گرایان در آن جا زیانکارند.
نکته ها
بر اساس روایات، تعداد انبیا یکصد و بیست و چهار هزار نفر است، ولی در قرآن تنها نام بیست و شش نفر از انبیا آمده است:
آدم، نوح، ادریس، صالح، هود، ابراهیم، اسماعیل، اسحاق، یوسف، لوط، یعقوب، موسی، هارون، شعیب، زکریا، یحیی ، عیسی ، داود، سلیمان، الیاس، الیسع، ذاالکفل، ایوب، یونس، عُزیر و محمّد علیهم السلام.**تفسیر نمونه.***
یکی از راه های تربیت و ارشاد، بیان تاریخ گذشتگان و الگوهای مثبت است و قرآن بارها این روش را به کار برده است.
پیام ها
1- پیامبر اسلام خاتم انبیاست. («من قبلک» بارها در قرآن آمده است در حالی که یک بار «من بعدک» نیامده است).
2- آشنایی با تاریخ انبیا مایه ی تسلّی پیامبر اکرم و عامل صبر است. «فاصبر... منهم من قصصنا علیک»
3- قصه هایی باید مورد تلاوت و تدبر قرار گیرد که حقّ باشد و هدف از آن نیز ترویج حقّ باشد. «منهم من قصصنا علیک»
4- قصه گویی را سبک نشمریم. قرآن چندین قصه تعریف کرده است. «قصصنا»
5 - کسی می تواند تاریخ انبیا را نقل کند که خود آنان را فرستاده باشد. «قصصنا - لم نقصص»
6- قرآن کتاب تاریخ نیست وگرنه قصه ی همه ی انبیا را بازگو می کرد. «منهم من لم نقصص»
7- در بیان تاریخ، عبرت ها مهم است نه آمارها. «منهم من لم نقصص»
8 - از ذکر نشدن نام خود ناراحت نشویم، نام بسیاری از انبیا نیز برده نشده است. «منهم من لم نقصص»
9- معجزات انبیا طبق اذن الهی است نه توقع و هوس مردم. «الا باذن اللّه»
10- کسانی که در برابر تاریخ و معجزات انبیا بی تفاوتند، خسارت می بینند. «قصصنا... یأتی بایة... خسر هنالک المبطلون»
11- قضاوت نهایی میان انبیا و مخالفان، مربوط به جهان آخرت است. «فاذا جاء امر اللّه قضی بالحقّ»
12- قیامت روز داوری خداوند و شرمندگی باطل گرایان است. «قضی بالحقّ و خسر هنا لک المبطلون»
13- خسارت واقعی، خسارت قیامت است. «خسر هنالک»
14- بدتر از اهل باطل، کسانی هستند که علاوه بر رفتن در راه باطل، هدفشان ابطال و خنثی کردن تلاش انبیا است. «المبطلون»

سوره 40. غافر آیه 79-81

آیه
أللَّهُ الَّذِی جَعَلَ لَکُمُ الْأَنْعَامَ لِتَرْکَبُواْ مِنْهَا وَمِنْهَا تَأْکُلُونَ
وَلَکُمْ فِیهَا مَنَافِعُ وَلِتَبْلُغُواْ عَلَیْهَا حَاجَةً فِی صُدُورِکُمْ وَعَلَیْهَا وَعَلَی الْفُلْکِ تُحْمَلُونَ
وَیُرِیکُمْ آیَاتِهِ فَأَیَّ آیَاتِ اللَّهِ تُنکِرُونَ
ترجمه
خداوند است که برای شما چهار پایان را قرار داد تا از آنها سواری بگیرید و از آنها بخورید.
و برای شما در چهار پایان منافع (دیگری نیز) هست؛ و سوار بر آنها به نیازی که در دل دارید برسید و بر آنها و بر کشتی ها حمل می شوید.
و خداوند (پیوسته) آیات خود را به شما نشان می دهد، پس کدام یک از آیات الهی را انکار می کنید؟
نکته ها
بهترین راه برای ایجاد و تقویت معرفت و شکرگزاری، توجّه به نعمت های الهی است و برای این کار بهترین نعمت ها آنهایی هستند که در هر زمان و مکان برای عموم مردم قابل دیدن و بهره برداری باشند.
«أنعام» جمع «نَعَم» در اصل به معنای شتر است ولی به مجموع گاو و شتر و گوسفند گفته نیز می شود.
منافع چهار پایان در تأمین سواری و تغذیه خلاصه نمی شود؛ پوست و روده و پشم و کرک و شیر آنها و شخم زدن از دیگر منافع است. حتّی از فضولات آنها برای کود طبیعی یا وسیله ی ایجاد حرارت استفاده می شود. هم چنین نقش حیوانات در ایجاد کارخانه های پشم و نخ ریسی و چرم سازی و لبنیات چشم گیر است.
پیام ها
1- در آفرینش هستی، انسان محور است. «جعل لکم الانعام... و لکم فیها منافع»
2- اگر چهار پایان رام نبودند زندگی بشر فلج بود. با این که قدرتشان از ما بیشتر است ولی خداوند آنها را برای ما رام کرد. «جعل لکم الانعام لترکبوا»
3- اسلام به مسأله ی تغذیه و بهره گیری از گوشت برخی چهار پایان سفارش کرده و خام خواری مورد ستایش اسلام نیست. «و منها تأکلون»
4- برکات چهار پایان در آن چه ما بهره گیری می کنیم منحصر نیست. (کلمه ی «منافع» نکره آمده است).
5 - انسان به حیوان محتاج است «لتبلغوا علیها حاجة فی صدورکم» (ولی حیوان به انسان محتاج نیست.)
6- امکانِ حمل و نقل دریایی با کشتی، یکی دیگر از نعمت های الهی است. «و علیها و علی الفلک تحملون»
7- در جهان بینی الهی، همه ی بهره گیری ها و نعمت ها، مقدّمه ی شناخت و بندگی است. «آیات اللّه»
8 - انسان ناسپاس است؛ از نعمت ها بهره می برد ولی صاحب نعمت را انکار می کند. «فایّ آیات اللّه تنکرون»
9- نشانه های معرفت خدا در معرض دید همه است. «فایّ آیات اللّه تنکرون»

سوره 40. غافر آیه 82

آیه
أَفَلَمْ یَسیِرُواْ فِی الْأَرْضِ فَیَنظُرُواْ کَیْفَ کَانَ عَاقِبَةُ الَّذِینَ مِن قَبْلِهِمْ کَانُواْ أَکْثَرَ مِنْهُمْ وَ أَشَدَّ قُوَّةً وَ آثَاراً فِی الْأَرْضِ فَمَآ أَغْنَی عَنْهُم مَّا کَانُواْ یَکْسِبُونَ
ترجمه
پس آیا در زمین سیر نکردند تا ببینند عاقبت کسانی که پیش از آنان بوده اند چه شد (و چگونه نابود شدند؟ آنان) تعدادشان از اینان بیشتر و قدرت و آثارشان در زمین سخت تر (و فزون تر) بود، امّا آن چه را به دست آورده بودند به کارشان نیامد.
پیام ها
1- جهانگردی هدفدار مورد ستایش است. «افلم یسیروا... فینظروا»
2- یکی از انتقادهای قرآن هجرت نکردن برای کسب تجربه و عبرت و معارف است. «افلم یسیروا... فینظروا»
3- تاریخ، از منابع معرفت و شناخت حقایق است. «فینظروا کیف کان... من قبلهم»
4- مخالفت کفّار با پیامبر به خاطر مغرور شدن به قدرت و جمعیّت بود، لذا قرآن می فرماید: ما قوی تر از آنان را نابود کردیم. «کانوا اکثر... و اشدّ»
5 - از عوامل سقوط و زوال تمدّن ها، مخالفت با انبیا و ترک سنّت های الهی است. «افلم یسیروا...»
6- هر تمدن و پیشرفتی ملاک رستگاری و سعادت نیست. «قوّةً و آثاراً فی الارض فما اغنی عنهم...»
7- حفظ آثار اقوام گذشته، برای عبرت آیندگان لازم است. «فینظروا»
8 - در محاسبات خود امروزِ افراد و جوامع را نبینیم، عاقبت بین باشیم. «کیف کان عاقبة...»
9- جمعیّت و قدرت، مانع قهر الهی نیست. «اکثر منهم و اشدّ قوةً»
10- تمدن بشری دائماً رو به پیشرفت نیست، برخی اقوام گذشته متمدن تر بودند. «قبلهم کانوا اشدّ منهم قوّةً و آثاراً»
11- هر چه به دست آوریم در برابر قهر الهی پوچ است. «فما اغنی عنهم ما کانوا یکسبون»