فهرست کتاب


تفسیر سوره غافر

حاج شیخ محسن قرائتی

سوره 40. غافر آیه 66

آیه
قُلْ إِنِّی نُهِیتُ أَنْ أَعْبُدَ الَّذِینَ تَدْعُونَ مِن دُونِ اللَّهِ لَمَّا جَآءَنِیَ الْبَیِّنَاتُ مِن رَّبِّی وَأُمِرْتُ أَنْ أُسْلِمَ لِرَبِ ّ الْعَالَمِینَ
ترجمه
بگو: «من نهی شده ام از این که آنان را که شما جز خداوند می خوانید پرستش کنم، (آن هم) زمانی که از طرف پروردگارم دلایل روشنی برایم آمده است و فرمان یافته ام که تسلیم پروردگار جهانیان باشم».
نکته ها
این آیه و دو آیه ی قبل آن با کلمه ی مبارکه «ربّ العالمین» ختم شده است. آیه 64 بعد از اثبات ذات خداوند، فرمود: «ربّ العالمین» آیه 65 بعد از توحید و اخلاص فرمود: «ربّ العالمین» و این آیه بعد از نفی هر گونه شرک، «ربّ العالمین» را مطرح کرده است. آری، سیر طبیعی و منطقی خداشناسی آن است که اول او را بشناسیم سپس به یکتائی او ایمان آوریم و آنگاه هر چه مانع یکتائی و توحید است از خود دور کنیم.
پیام ها
1- دشمنان خود را مأیوس کنید. «قل انّی نُهیتُ»
2- وحی، بدون کم و کاست برای مردم بیان می شد. «قل انّی نُهیتُ»
3- دلیل و بیّنه محور است نه توقع مردم و محیط. (با وجود دلائل روشن جایی برای تسلیم شدن در برابر شرک باقی نمی ماند). «جاءنی البینات»
4- امر و نهی الهی بر اساس منطق و استدلال است. «نهیتُ... لمّا جاءنی البینات»
5 - موضع گیری های پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله بر اساس وحی است. «نهیتُ - امرتُ»
6- تولی و تبری باید در کنار هم باشد. (تا انواع شرک را از خود دور نکنیم، یکتاپرست واقعی نمی شویم). «نهیتُ ان اعبد الذّین تدعون... و امرت ان اسلم»
7- تسلیم شدن در برابر کسی سزاوار است که پروردگار جهانیان است. «اسلم لربّ العالمین»
8 - عبادت واقعی، تسلیم خدا بودن است. («اسلم لربّ العالمین» به جای «اعبد لربّ العالمین» آمده است).
9- تسلیم خدا بودن، سبب رشد انسان است. «اسلم لربّ العالمین»

سوره 40. غافر آیه 67

آیه
هُوَ الَّذِی خَلَقَکُم مِّن تُرَابٍ ثُمَّ مِن نُّطْفَةٍ ثُمَّ مِنْ عَلَقَةٍ ثُمَّ یُخْرِجُکُمْ طِفْلاً ثُمَّ لِتَبْلُغُواْ أَشُدَّکُمْ ثُمَّ لِتَکُونُواْ شُیُوخاً وِمنکُم مَّن یُتَوَفَّی مِن قَبْلُ وَلِتَبْلُغُواْ أَجَلاً مُّسَمّیً وَلَعَلَّکُمْ تَعْقِلُونَ
ترجمه
او کسی است که شما را از خاک آفرید، سپس از نطفه ای، سپس از علقه ای (خون بسته شده)، سپس شما را به صورت نوزادی (از رحم ها) بیرون می آورد، سپس (رشدتان می دهد) تا به کمال قوّت خود برسید (و) آنگاه تا پیر شوید، و بعضی از شما پیش از رسیدن به پیری می میرد (ولی بعضی از شما زنده می مانید) تا به سرآمدی که معیّن است، برسید و باشد که تعقّل کنید.
نکته ها
خداوند در این آیه، آفرینش، زندگی و مرگ انسان را در هفت مرحله بیان کرده است.
آفرینش انسان از خاک، به دو صورت معنا شده است:
الف) انسانِ اولی از خاک آفریده شده است.
ب) انسان های موجود از نطفه و نطفه از غذا و غذا از مواد غذایی خاک ریشه می گیرند.
در آیات قبل به دعا و معرفت و اخلاص و شکر و تسلیم اشاره شده است. این آیه به منزله ی زمینه سازی برای رسیدن به آن مراحل است.
پیام ها
1- آغاز خلقت بشر از خاک است نه حیوانات تکامل یافته. «خلقکم من تراب»
2- قدرت الهی از خاک بی جان، انسان جاندار می سازد. «خلقکم من تراب»
3- قدرت الهی، از خاک، انسان متفکر می سازد. «من تراب - تعقلون»
4- مراحل خلقت به صورت تدریجی صورت می گیرد. «ثمّ...ثمّ...ثمّ»
5 - آفرینش انسان از خاک و نطفه به دست خداست، امّا این ما هستیم که باید با تلاش، خود را به جایی برسانیم. «ثمّ لتبلغوا»
6- زندگی انسان مراحل تکامل را طی می کند. «تراب - طفلاً - شیوخاً - یتوفّی»
7- گرفتن جان به دست خداست. «یتوفّی»
8 - مرگ نابودی نیست؛ گرفتن روح از جسم است. «یتوفّی»
9- تکامل انسان، محدودیّت ندارد. (با توجّه به این که مقدار رشد در آیه معیّن نشده، هرکس می تواند به مراحلی از قدرت وشدّت برسد.) «لتبلغوا اشدّکم»
10- میزان عمر هر کس از قبل تعیین شده است. «اجلاً مسمّی »
11- بهترین بستر تعقّل، آفرینش خود انسان است. «من تراب ثمّ من نطفة... لعلّکم تعقلون»

سوره 40. غافر آیه 68

آیه
هُوَ الَّذِی یُحْیِ وَیُمِیتُ فَإِذَا قَضَی أَمْراً فَإِنَّمَا یَقُولُ لَهُ کُن فَیَکُونُ
ترجمه
او کسی است که زنده می کند و می میراند، و چون به وجود چیزی حکم کند، فقط به آن می گوید: «باش» پس بی درنگ موجود می شود.
نکته ها
در قرآن، هشت مرتبه جمله ی «کن فیکون» آمده که رمز قدرت مطلقه الهی است.
مراد از قول الهی در این آیه، اراده ی تکوینی خداوند بر وجود امری است، نه آنکه نیاز به سخن گفتن باشد. «فانّما یقول له کن فیکون»
پیام ها
1- میراندن و زنده کردن تنها به دست اوست. «هو الذّی»
2- قدرت او نسبت به زنده کردن و میراندن یکسان است. «یحی و یمیت»
3- قدرت خدا مطلق است و هیچ امری از تحت قدرت خداوند خارج نیست. (کلمه «امراً» به معنای هر امری است).
4- اراده ی خداوند حتمی و قطعی است و شکست ندارد. «کن فیکون»