فهرست کتاب


تفسیر سوره غافر

حاج شیخ محسن قرائتی

سوره 40. غافر آیه 47

آیه
وَإِذْ یَتَحَآجُّونَ فِی النَّارِ فَیَقُولُ الضُّعَفَآؤُاْ لِلَّذِینَ اسْتَکْبَرُواْ إِنَّا کُنَّا لَکُمْ تَبَعاً فَهَلْ أَنتُم مُّغْنُونَ عَنَّا نَصِیباً مِّنَ النَّارِ
ترجمه
و (یاد کن) آن گاه که در آتش به محاجّه (و آوردن دلیل) می پردازند، پس زیردستان به کسانی که تکبّر ورزیدند، گویند: «همانا ما پیرو شما بودیم، آیا (امروز) شما می توانید حتّی بخشی از آتش را از ما دور کنید؟»
نکته ها
واژه ی «احتجاج»، هر کجا در قرآن آمده از طرف افراد منحرف بوده است. «و اذ یتحاجّون فی النّار»
در آیات قبل سخن از قهر خداوند نسبت به آل فرعون بود، این آیات گفتگوی مستکبران و فرعون های تاریخ را با اطرافیان و یاوران متملّق آنان در دوزخ بیان می کند. آری احساس حقارت و خود کم بینی افرادی را به جمع شدن دور طاغوت ها وادار می کند ولی این امر از نظر عقل و منطق و وحی پذیرفته نیست. نظیر آنکه گاهی مشکلات زندگی افرادی را به خلافکاری وادار می کند در حالی که باید با صبر و زهد و تلاش مشکلات را حل کرد، نه با دست زدن به خلاف.
پیام ها
1- یاد گفتگوهای دوزخیان، عامل هشیاری و بیداری است. «اذ»
2- خصومت و محاجّه ی دوزخیان با یکدیگر استمرار دارد. «یتحاجّون»
3- آتش دوزخ با همه ی سنگینی و دردناکی، نیروی درک و فهم انسان را محو نمی کند. «یتحاجّون»
4- دوزخیان با یکدیگر احتجاجات و استمدادها دارند. «یتحاجّون فی النار»
5 - مشکلات دنیوی مجوّز سرسپردگی به طاغوت نیست، بلکه این سرسپردگی انسان را به دوزخ خواهد کشاند. «فی النار فیقول الضعفاء...»
6- در دوزخ مجرمان یکدیگر را می شناسند، دنیا را به یاد می آورند و قدرت سخن گفتن دارند. «یتحاجّون - فیقول»
7- سرانجام تقلیدها و تبعیت های نابجا دوزخ است. «انّا کنّا لکم تبعاً»
8 - خطر آن جا است که انسان با تمام وجود پیرو باطل باشد. «تبع» (یعنی یک پارچه پیرو بودیم، بر خلاف «تابع»)
9- پیروی از باطل مشکل آفرین است؛ توجّه کنیم به دنبال چه کسی حرکت می کنیم. «انا کنا لکم تبعاً»
10- مجرم در قیامت از بی کسی، به مجرم دیگر پناه می برد. «فهل انتم مغنون عنّا»
11- مجرم از ناچاری به تخفیف بخشی از عذاب قانع است. «نصیباً من النار»

سوره 40. غافر آیه 49،48

آیه
قَالَ الَّذِینَ اسْتَکْبَرُواْ إِنَّا کُلٌّ فِیهَآ إِنَّ اللَّهَ قَدْ حَکَمَ بَیْنَ الْعِبَادِ
وَقَالَ الَّذِینَ فِی النَّارِ لِخَزَنَةِ جَهَنَّمَ ادْعُواْ رَبَّکُمْ یُخَفِّفْ عَنَّا یَوْماً مِّنَ الْعَذَابِ
ترجمه
کسانی که تکبّر می ورزیدند (در پاسخ) گویند: «ما همگی در آتش هستیم، زیرا خداوند میان بندگانش (به عدالت) داوری کرده است».
و کسانی که در دوزخند، به نگهبانان دوزخ گویند: «از پروردگارتان بخواهید که یک روز از عذاب ما بکاهد».
پیام ها
1- در قیامت پاسخ استمدادها برای کافران منفی است و هیچ کس بار دیگری را حمل نمی کند. (کسی که خودش در آتش است چگونه می تواند دیگری را نجات دهد). «انّا کلٌّ فیها»
2- روزی مستکبران عاجزانه به ذلّت خود اقرار خواهند نمود. «انّا کلّ فیها»
3- مال و مقام، مانع ورود به دوزخ نیست. «الذّین استکبروا انّا کلّ فیها»
4- داوری خداوند، چون و چرا ندارد. «قد حکم بین العباد» (حاکمان مستکبرِ امروز، محکومان فردایند).
5 - در آیه ی 44 خواندیم: «انّ اللّه بصیر بالعباد» در این جا می خوانیم: «ان اللّه قد حکم بین العباد» یعنی داور کسی است که خودش همه چیز را دیده است.
6- در آیه ی قبل فرمود: ضعفا از مستکبران استمداد می کنند، در این آیه می فرماید: همه با هم از نگهبان دوزخ استمداد می کنند. «قال الذّین فی النار»
7- در قیامت، انسان فرشتگان را می بیند و با آنان گفتگو می کند. (نگهبانان دوزخ، فرشتگان هستند.) «و قال الذّین فی النار لخزنة جهنّم»
8 - دوزخ مأمورانی دارد. «خزنة جهنّم»
9- کار کافر به جایی می رسد که به مأمور عذاب خود پناه می برد. «قال الذّین فی النار لخزنة جهنّم»
10- تخفیف در عذاب فقط به دست خداست. «ادعوا ربّکم»
11- دوزخیان از نجات ابدی مأیوسند و به حدّاقل تخفیف، در کمیّت و کیفیّت عذاب قانعند. «یخفّف - یوماً»
12- عذاب دوزخ، نه تعطیل بردار است و نه تخفیف بردار. «یوماً من العذاب»

سوره 40. غافر آیه 50

آیه
قَالُواْ أَوَلَمْ تَکُ تَأْتِیکُمْ رُسُلُکُم بِالْبَیِّنَاتِ قَالُواْ بَلَی قَالُواْ فَادْعُواْ وَ مَا دُعَآؤُاْ الْکَافِرِینَ إِلَّا فِی ضَلاَلٍ
ترجمه
(نگهبانان دوزخ در پاسخ) گویند: «آیا چنین نبود که پیامبرانتان معجزاتی برای شما آوردند؟» می گویند: «چرا» گویند: «پس دعا کنید (و خدا را بخوانید)» ولی دعای کافران در تباهی است.
نکته ها
کسانی که هنگام دیدن قهر خداوند ایمان می آورند، سودی نمی برند. «فلم یک ینفعهم ایمانهم لما رَاَوْا بأسنا»**غافر، 85 .***
توبه در لحظه ی مرگ نیز سودی ندارد. فرعون در لحظه غرق شدن توبه کرد ولی به او خطاب شد حالا توبه می کنی در حالی که قبلا معصیت کردی: «الآن و قد عصیت قبل»**یونس، 91.*** دعا و ناله در دوزخ نیز بی ثمر است. «و ما دعاء الکافرین الا فی ضلال»
پیام ها
1- قهر و عذاب الهی، بعد از اتمام حجّت است. «اولم تک تأتیکم رسلکم»
2- آمدن انبیا یک سنّت دائمی از طرف پروردگار است. «تک تأتیکم»
3- مبلّغ باید به سراغ مردم برود. «تأتیکم»
4- همه ی انبیا معجزه داشتند. «رسلکم بالبینات»
5 - قیامت روز اعتراف است. «قالوا بلی »
6- دعای کافر در دوزخ به جایی نمی رسد. «و ما دعاء الکافرین»