فهرست کتاب


تفسیر سوره غافر

حاج شیخ محسن قرائتی

سوره 40. غافر آیه 43

آیه
لَا جَرَمَ أَنَّمَا تَدْعُونَنِی إِلَیْهِ لَیْسَ لَهُ دَعْوَةٌ فِی الدُّنْیَا وَلَا فِی الْآخِرَةِ وَأَنَّ مَرَدَّنَآ إِلَی اللَّهِ وَأَنَّ الْمُسْرِفِینَ هُمْ أَصْحَابُ النَّارِ
ترجمه
قطعاً آن چه مرا به آن دعوت می کنید، در دنیا و آخرت در خور دعوت نیست، در حالی که بازگشت ما به سوی خداست و مسرفان همدم آتشند.
نکته ها
«جَرَم» به معنای قطع کردن و چیدن میوه است و «لا جرم» یعنی: قطع نشدنی و پیوسته، همواره چنین است و جز این نیست.
این آیه نیز ادامه سخنان هدایت گرانه مؤمن آل فرعون است.
جمله «لیس له دعوة» را چند نوع می توان معنا کرد:
الف) بت ها و طاغوت ها توان اجابت هیچ دعائی را ندارند.
ب) بت ها و طاغوت ها پیام دعوت برای هدایت یا نجات بشر ندارند.
ج) بت ها و طاغوت ها ارزش دعوت ما را ندارند.
پیام ها
1- در مسایل عقیدتی، ایمان و قاطعیّت لازم است. «لا جرم»
2- در امر به معروف و نهی از منکر با دلیل سخن بگوییم. (بت ها نمی توانند مردم را به خود دعوت نمایند). «لیس له دعوة»
3- اسراف تنها در مال نیست، بلکه هدر دادن استعدادها و نیروهای انسانی به خاطر پایبندی به بت هایی که جمادی بیش نیستند نیز اسراف است. «ان المسرفین هم اصحاب النار»

سوره 40. غافر آیه 45،44

آیه
فَسَتَذْکُرُونَ مَآ أَقُولُ لَکُمْ وَ أُفَوِّضُ أَمْرِی إِلَی اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ بَصِیرٌ بِالْعِبَادِ
فَوَقَاهُ اللَّهُ سَیِّئَاتِ مَا مَکَرُواْ وَحَاقَ بِآلِ فِرْعَوْنَ سُوءُ الْعَذَابِ
ترجمه
پس به زودی آن چه را برای شما می گویم متذکّر خواهید شد و من کارم را به خدا واگذار می کنم زیرا که او به (احوال) بندگان بیناست.
پس خداوند او را از بدی های آن چه نیرنگ نمودند حفظ کرد و عذاب سختی آل فرعون را فراگرفت.
نکته ها
«تفویض»، واگذار کردن کارها به خداست و این حالت بالاتر از توکّل است. چون در وکالت، موکّل می تواند بر کار وکیل نظارت کند، ولی در تفویض همه ی کارها را به خدا می سپاریم.**تفسیر نمونه.*** البتّه تفویض و سپردن کارها به خدا که شعار مؤمن آل فرعون بود، بعد از بکار بردن تمام تلاش خود در راه نجات موسی از قتل و بیدار کردن و هشدار دادن و تبلیغ کردن بود. این گونه تفویض است که انواع حمایت های الهی را به دنبال دارد. «فوقاه اللّه»
از این دو آیه استفاده می شود که آل فرعون، این مؤمن را تهدید می کردند و برای او حیله ها می اندیشیدند، ولی خداوند او را از همه ی توطئه ها و خطرها حفظ کرد.
امام صادق علیه السلام می فرماید: فرعونیان مؤمن آل فرعون را کشتند و مراد از «وقاه اللّه» این است که خداوند دین او را حفظ کرد.**تفسیر نورالثقلین.***
پیام ها
1- مبلّغ باید امیدوار باشد و آینده را روشن ببیند. «فستذکرون...»
2- در تبلیغ، گاهی باید تهدید کرد. «فستذکرون ما اقول لکم» (در آینده با قهر الهی از غفلت بیرون خواهید آمد).
3- مبلّغ باید به اهداف خود یقین داشته باشد. «فستذکرون ما اقول لکم»
4- در برابر تهدیدها وتوطئه ها «مکروا» باید به خدا پناه برد. «اُفوّض امری الی اللّه»
5 - مبلغ باید تکیه گاه معنوی داشته باشد. «اُفوّض امری الی اللّه»
6- کارها را به کسی بسپاریم که به حال ما آگاهی کامل داشته باشد. «بصیر بالعباد»
7- توکّل بر خداوند و تفویض کارها به او، پاسخ سریع الهی را به دنبال دارد. «فوقاه اللّه»
8 - اگر خداوند اراده کند، یک نفر مؤمن را در میان یک رژیم فاسد و حیله گر حفظ و یاری می کند. «فوقاه اللّه»
9- با لطف خداوند، هم جان و ایمان افراد مؤمن از توطئه ها حفظ می شود و هم توطئه گران نابود می شوند. «فوقاه اللّه... و حاق بآل فرعون»
10- همراهی و همدمی با ستمگران، انسان را در کیفر آنها شریک می کنند. «و حاق بآل فرعون»
11- عذاب های الهی درجات دارد. «سوء العذاب»

سوره 40. غافر آیه 46

آیه
ألنَّارُ یُعْرَضُونَ عَلَیْهَا غُدُوّاً وَعَشِیّاً وَیَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ أَدْخِلُواْ آلَ فِرْعَوْنَ أَشَدَّ الْعَذَابِ
ترجمه
آتش هر صبح و شام بر آن عرضه می شود و روزی که رستاخیز برپا شود، (گویند:) «آل فرعون را در سخت ترین عذاب وارد کنید».
نکته ها
مجرمان، پس از مرگ و ورود به عالم برزخ، هر صبح و شام به آتش که جایگاه آینده ی آنان است عرضه می شوند و دلهره ای سخت پیدا می کنند و این حالت همواره هست تا روز قیامت که رسماً داخل دوزخ می شوند.** تفاسیر نورالثقلین و مجمع البیان.***
پیام ها
1- میان مرگ تا قیامت، دورانی است که گنهکار جایگاه خود را در آتش می بیند. «النار یعرضون علیها...»
2- مجرم هر صبح و شام در برزخ شکنجه می شود. «النار یعرضون علیها...»
3- عذاب های الهی متفاوت است. (در آیه ی قبل «سوء العذاب» بود و در این آیه «اشدّ العذاب»).