فهرست کتاب


تفسیر سوره غافر

حاج شیخ محسن قرائتی

سوره 40. غافر آیه 22

آیه
ذَ لِکَ بِأَنَّهُمْ کَانَت تَّأْتِیهِمْ رُسُلُهُم بِالْبَیِّنَاتِ فَکَفَرُواْ فَأَخَذَهُمُ اللَّهُ إِنَّهُ قَوِیٌّ شَدِیدُ الْعِقَابِ
ترجمه
این (قهر الهی) به خاطر آن بود که پیامبرانشان همراه با دلائل روشن به سراغ آنان می آمدند، ولی آنان کفر ورزیدند، پس خداوند آنان را به قهر خود گرفت. همانا او قوی و سخت کیفر است.
پیام ها
1- فرستادن انبیا یک سنّت الهی در تاریخ است. «کانت تأتیهم رسلهم...»
2- انبیا به سراغ مردم می رفتند، نه آنکه منتظر باشند مردم به سراغ آنان بیایند. «تأتیهم رسلهم»
3- تا خداوند اتمام حجّت نکند قوم یا فردی را مؤاخذه نمی کند. «تأتیهم رسلهم... فکفروا... فاخذهم اللّه»
4- همه ی انبیا معجزه داشته اند و در دلیل و اعجاز آنان هیچ نقطه ابهامی نبوده است. «تأتیهم رسلهم بالبینات»
5 - کفر و سرکشی زمینه سقوط و فروپاشی تمدن هاست. «کفروا... اخذهم اللّه»
6- سرکوبی و نابود کردن کفّار برای خداوند آسان است. «انّه قویّ شدید العقاب»

سوره 40. غافر آیه 23-25

آیه
وَ لَقَدْ أَرْسَلْنَا مُوسَی بِآیَاتِنَا وَ سُلْطَانٍ مُّبِینٍ
إِلَی فِرْعَوْنَ وَهَامَانَ وَقَارُونَ فَقَالُواْ سَاحِرٌ کَذَّابٌ
فَلَمَّا جَآءَهُم بِالْحَقِ ّ مِنْ عِندِنَا قَالُواْ اقْتُلُواْ أَبَنآءَ الَّذِینَ آمَنُواْ مَعَهُ وَ اسْتَحْیُواْ نِسَآءَهُمْ وَمَا کَیْدُ الْکَافِرِینَ إِلَّا فِی ضَلَالٍ
ترجمه
و همانا ما موسی را همراه با معجزات و منطق روشن فرستادیم.
به سوی فرعون وهامان و قارون، پس گفتند: «او ساحری دروغگوست».
پس چون موسی از طرف ما همراه با حقّ به سراغ آنان آمد، گفتند: «پسران کسانی را که با موسی ایمان آورده اند، بکشید و زنانشان را زنده نگهدارید». (غافل از آن که) طرح و نیرنگ کافران جز در گمراهی و تباهی نیست.
نکته ها
در آیات قبل خواندیم که چرا در زمین سیر نمی کنند تا عاقبت ستمکاران را مشاهده کنند و عبرت بگیرند. در این آیه به عنوان نمونه، سرکوب فرعون وهامان وقارون را مطرح می کند.
با این که قرآن ماجرای موسی و فرعون را بارها تکرار کرده است، لیکن در هر مورد گوشه ی تازه ای از ماجرا را به ما نشان می دهد. در این سوره به نقش مفید و مؤثّر کسی اشاره شده که در دربار فرعون بود ولی ایمانش را کتمان می کرد و در قالب تقیّه نقش مهمی ایفا کرد.
بعد از بیان کلّی قرآن در مورد آمدن انبیا و کفر مردم، این آیات نمونه ای روشن از آن را در ماجرای حضرت موسی و مخالفانش بیان می فرماید.
کلمات «آیات» و «سلطان» هر کدام به تنهایی در مواردی آمده است ولی هر کجا این دو کلمه با هم باشند در مورد موسی و فرعون است. یعنی حضرت موسی هم معجزاتی ارائه داد و هم با دلیل و برهان با فرعون سخن گفت.
پیام ها

1- راه یافتن و نفوذ در مراکز قدرت، برای تبلیغ دین و دفاع از حقّ لازم است. «و لقد ارسلنا موسی ... الی فرعون»
2- پیامبران، در برابر طاغوت ها دو سلاح مهم داشتند: یکی معجزه «آیاتنا» و دیگری منطق روشن. «سلطان مبین»
3- مبنای گرایش مردم متفاوت است، گروهی با معجزه ایمان می آورند و گروهی با منطق. انبیا هر دو را داشته اند. «بآیاتنا و سلطان مبین»
4- سرلوحه ی رسالت انبیا مبارزه با رهبران فساد و کفر است؛
خواه در قالب زور و حکومت و قدرت سیاسی، «فرعون»
یا در قالب تدبیر و تدارک و شیطنت و قدرت فرهنگی، «هامان»
یا در قالب سرمایه و ثروت و قدرت اقتصادی «قارون»
5 - محتوای دعوت انبیا مبارزه با استکبار است. «ارسلنا موسی... الی فرعون و...»
6- انبیا شهامت داشتند و در برابر همه ی قدرت ها می ایستادند. «الی فرعون و هامان و قارون»
7- الگوهای فساد را به مردم معرّفی کنید. «فرعون و هامان و قارون»
8 - مخالفان انبیا، معجزه را سحر و پیامبران را دروغگو می خواندند. «فرعون و هامان و قارون فقالوا ساحر کذّاب»
9- گوهر دین، حقّ و حقیقت است. «جاءهم بالحقّ»
10- انسان در شناخت راه حقّ به وحی و نبوت و لطف الهی نیاز دارد. «الحقّ من عندنا»
11- مخالفان انبیا هم با زبان ترور شخصیّت می کنند. «قالوا ساحر کذاب» و هم عملاً بر ضد آنان قیام می کنند. «اقتلوا...»
12- کشتن و شهید کردنِ طرفداران حقّ شیوه ی همه مستکبران تاریخ است. «اقتلوا...»
13- گرچه دشمن از ایمان مردم به انبیا ناراحت است ولی آنچه او را عصبانی می کند همراهی عملی مردم با انبیاست. «آمنوا معه»
14- دشمن، جوانان و زنان را هدف می گیرد. «اقتلوا ابناء... و استحیوا نساءهم»
15- کافران کید می کنند امّا به مقصود خود نمی رسند و نقشه ی آنان نقش بر آب می شود. «و ما کید الکافرین الا فی ضلال»
16- خداوند با نقل خنثی کردن توطئه های فرعونی به پیامبر و مؤمنان دلداری می دهد. «و ما کید الکافرین الا فی ضلال»

سوره 40. غافر آیه 26

آیه
وَقَالَ فِرْعَوْنُ ذَرُونِی أَقْتُلْ مُوسَی وَلْیَدْعُ رَبَّهُ إِنِّی أَخَافُ أَن یُبَدِّلَ دِینَکُمْ أَوْ أَن یُظْهِرَ فِی الْأَرْضِ الْفَسَادَ
ترجمه
و فرعون گفت: «مرا بگذارید تا موسی را بکشم و او پروردگارش را به یاری طلبد (تا نجاتش دهد) همانا من می ترسم که دین شما را تغییر دهد یا در این سرزمین فساد بر پا کند».
نکته ها
در آیه قبل سخن از کشتن جوانان بنی اسرائیل بود که گویا این کار در نزد فرعون کافی نبود و کانون اصلی خطر در نظر فرعون خود موسی بود. لذا در این آیه موضوع کشتن موسی را مطرح می کند.
کشتن موسی بازتاب دشواری در افکار عمومی داشت و لذا فرعون با مشاوران و درباریانش به مشورت و رایزنی پرداخت. این که فرعون می گوید: «ذرونی» مرا رها کنید، نشانه آن است که مشاوران به قتل موسی تن در نمی دادند.
پیام ها
1- منطق طاغوت ها، کشتن رهبران حقّ است. «قال فرعون ذرونی اقتل موسی »
2- شیوه ی مستکبران، یا تکذیب است «فقالوا ساحر کذاب» یا تهدید است «ذرونی اقتل موسی » و یا تحقیر. «و لیدع ربّه»
3- حکومت فرعون، حکومتی استبدادی و خودکامه و بی قانون بود. «اقتل موسی »
4- مجرم، جنایت خود را توجیه می کند. (فرعون، ترس از تغییر دین مردم را دلیل قتل او می داند.) «اقتل... انی اخاف»
5 - طاغوت ها، خود را دوستدار مردم نشان می دهند. «انی اخاف ان یبدل دینکم»
6- طاغوت ها هر کجا حکومت خود را در خطر ببینند خود را حامی مردم، طرفدار دین و اصلاح طلب معرّفی می کنند. «انی اخاف ان یبدل دینکم او ان یظهر... الفساد»
7- دین در قرائت فرعونی، به معنای تسلیم در برابر طاغوت است. «یبدل دینکم»
8 - برقراری آرمش و امنیّت، دستاویز طاغوت ها برای سرکوب حرکت های دینی و اصلاحی است. «اقتل موسی... اخاف ان یبدل دینکم او ان یظهر... الفساد»
9- طاغوت ها، مصلحان تاریخ را مفسد معرّفی می کنند. «یظهر فی الارض الفساد»
10- طاغوت ها بقای خود را در حفظ وضع موجود می دانند و با هر حرکت اصلاحی مخالفت می کنند. «انی اخاف ان یبدل دینکم»
11- انبیا در مسائل سیاسی و اجتماعی دخالت می کردند و لذا مورد اذیّت و آزار طاغوت ها قرار می گرفتند. «یبدل دینکم او یظهر فی الارض الفساد»