فهرست کتاب


تفسیر سوره غافر

حاج شیخ محسن قرائتی

سوره 40. غافر آیه 11

آیه
قَالُواْ رَبَّنَآ أَمَتَّنَا اثْنَتَیْنِ وَأَحْیَیْتَنَا اثْنَتَیْنِ فَاعْتَرَفْنَا بِذُنُوبِنَا فَهَلْ إِلَی خُرُوجٍ مِّن سَبِیلٍ
ترجمه
کفّار گویند: «پروردگارا! ما را دو بار میراندی و دو بار زنده کردی. اینک به گناهان خود اعتراف کردیم؛ پس آیا برای بیرون رفتن (از دوزخ) راهی هست؟»
نکته ها
مراد از دو بار مردن، ظاهراً مرگ در پایان عمر و مرگ در پایان برزخ است و مراد از دو بار زنده شدن، زنده شدن در برزخ و زنده شدن در قیامت است. گرچه بعضی گفته اند: مراد از دو مرگ، یکی زمان قبل از پیدایش انسان و یکی پایان عمر اوست و مراد از دو بار زنده شدن زمان پیدایش انسان در دنیا و زمان قیامت است و دلیل حرف خود را آیه ی «کنتم امواتا فاحیاکم ثم یمیتکم ثم یحییکم»**بقره، 28.*** آورده اند، لیکن آنچه گفتیم بهتر است، زیرا در آیه میراندن مطرح است نه مرده بودن قبل از تولّد.
آرزوی جانسوز دوزخیان برای بازگشت به دنیا بارها در قرآن مطرح شده است:
گاهی می گویند: آیا راه بازگشتی وجود دارد؟ گاهی آرزو می کنند کاش به دنیا باز می گشتند و نیکوکار می شدند و گاهی عاجزانه می گویند: پروردگارا! ما را به دنیا بازگردان تا عمل صالح انجام دهیم. آیات ذیل، این حقایق را بیان می کند:
«هل الی مردّ من سبیل»** شوری، 44.*** آیا راهی برای بازگشت هست؟
«لو انّ لی کرّةً فاکون من المحسنین»**زمر، 58.*** ای کاش عمری دیگر بود تا از نیکوکاران می شدم.
«ربّنا اخرجنا منها فان عدنا فانا ظالمون»**مؤمنون، 107.*** پروردگارا! ما را از اینجا خارج کن، اگر دوباره بازگشتیم ستمکاریم.
«ربّ ارجعون لعلّی اعمل صالحاً»**مؤمنون، 100.*** پروردگارا! مرا بازگردان تا عمل نیک انجام دهم.
«فارجعنا نعمل صالحا»**سجده، 12.*** ما را بازگردان تا کار نیک انجام دهیم.
پیام ها
1- تکرار کلمه ی «اثنتین» در کنار آرزوی خروج از آتش، نشانه ی آن است که کافران می گویند: پروردگارا! تو ما را بارها زنده کرده ای و میرانده ای، یک بار دیگر نیز ما را زنده کن و نجات ده. «امتّنا اثنتین و احییتنا اثنتین»
2- کفّار، روزی به قدرت الهی ایمان خواهند آورد. کسانی که می گفتند: «ما یهلکنا الاّ الدهر»**جاثیه، 24.*** امروز می گویند: «امتّنا اثنتین و احییتنا اثنتین»
3- در دادگاه های دنیوی، گاهی اعتراف زمینه ی تخفیف مجازات است، امّا در آخرت چنین نیست. «فاعترفنا بذنوبنا فهل الی خروج من سبیل»
4- اگر توبه قبل از مرگ و به موقع باشد، دعای فرشتگان و لطف خدا را در پی دارد «فاغفر للذّین تابوا...» ولی اگر به هنگام مرگ یا پس از آن باشد، بی اثر است و مجرم پاسخ مثبتی دریافت نمی کند. «فهل الی خروج من سبیل»
5 - عجز و نیاز دوزخیان به قدری است که برای نجات خود به لحظه ای خروج از دوزخ قانعند. «فهل الی خروج من سبیل»

سوره 40. غافر آیه 12

آیه
ذَلِکُم بِأَنَّهُ إِذَا دُعِیَ اللَّهُ وَحْدَهُ کَفَرْتُمْ وَإِن یُشْرَکْ بِهِ تُؤْمِنُواْ فَالْحُکْمُ لِلَّهِ الْعَلِیِ ّ الْکَبِیرِ
ترجمه
این (عذاب) برای آن است که هرگاه خداوند به یگانگی خوانده می شد، کفر می ورزیدید، ولی هرگاه برای او شریکی مطرح می شد باور می کردید، پس (امروز) حکم برای خداوند بلند مرتبه (و) بزرگ است.
نکته ها
بسیارند کسانی که مؤمن خالص نیستند و در کنار اسلام و ایمان، به قدرت ها نیز دل بسته اند؛ در گفتار و اعمال خود، ضمن پذیرفتن اسلام به جلب رضای این و آن و مراعات قوانین شرق و غرب توجّه دارند و در مجالس کفّار، نوعی ضعف و حقارت و تنهایی و خجالت بر آنان سایه می افکند و گاهی کار به آن جا می رسد که به خاطر حضور در یک جلسه ی رسمی نماز نمی خوانند.
پیام ها
1- به هنگام مجازات مجرمان، دلیل سقوط آنها و علت قهر خود را بیان کنید. «ذلکم بانه اذا...»
2- کفر، دلیل عذاب دائمی است. «هل الی خروج من سبیل ذلکم بانه... کفرتم»
3- شرک، کفر است. «دُعِیَ اللّه وحده کفرتم»
4- داوری در قیامت از آنِ خداوند است. «فالحکم للّه»
5 - هرگز موجوداتی را که شریک او می دانید قابل مقایسه با او نیستند، زیرا او «العلیّ الکبیر» است.
6- فکر نکنید شرک به خدا ضرری می زند. «انّ الشرک... فالحکم للّه العلی الکبیر»

سوره 40. غافر آیه 14،13

آیه
هُوَ الَّذِی یُریکُمْ آیَاتِهِ وَیُنَزِّلُ لَکُم مِّنَ السَّمَآءِ رِزْقاً وَمَا یَتَذَکَّرُ إِلَّا مَن یُنِیبُ
فَادْعُواْ اللَّهَ مُخْلِصِینَ لَهُ الدِّینَ وَلَوْ کَرِهَ الْکَافِرُونَ
ترجمه
اوست آن که آیات خود را به شما نشان می دهد و از آسمان برای شما روزی نازل می کند، ولی جز آن که به درگاه خدا انابه دارد، متذکّر نمی شود.
پس خدا را بخوانید در حالی که دین خود را برای او پیراسته کرده اید، هر چند کافران را ناخوش آید.
نکته ها
آیات قبل، از شرک و کیفر آن سخن گفت و این آیه مردم را به توحید دعوت می کند.
در این آیه می فرماید: تنها اهل انابه متذکّر می شوند و در آیه ی 19 سوره ی رعد فرمود: تنها خردمندان متذکّر می شوند: «انّما یتذکّر اولوا الالباب» بنابراین، خردمندان واقعی همان انابه کنندگانند و انابه کنندگان واقعی همان خردمندانند. آری، اشک باید بر اساس معرفت باشد. «تری اعینهم تفیض من الدمع مما عرفوا من الحقّ»**مائده، 83.***
در قرآن سه بار جمله ی «ولو کره الکافرون» و دوبار جمله ی «ولو کره المشرکون» و «ولو کره المجرمون» به چشم می خورد و این نشان آن است که ما در راه خود نباید به فکر جلب رضایتِ کافران و مشرکان و مجرمان باشیم و به خاطر ناراضی بودنِ آنها، از انجام وظیفه ی خود دست بکشیم.
پیام ها
1- هستی، پر از نشانه های توحید است، چرا به سراغ دیگران برویم. «و ان یشرک به تومنوا... هو الذّی یریکم آیاته»
2- خداوند پیوسته از طریق نشان دادن آیات خود و نزول باران، مردم را به قدرت و حکمت و علم خود متوجّه می سازد و اتمام حجّت می کند. «یریکم آیاته... ینزّل»
3- سرچشمه ی رزق، آسمان است. خورشید و ابر و جوّ، تأمین کننده نور و گرما و باران و اکسیژنِ مورد نیاز برای حیات هستند. «من السماء رزقاً»
4- اول زمینه را آماده و سپس دعوت کنید. «یریکم آیاته... فادعوا اللّه»
5 - اول شناخت، سپس عمل. «یریکم آیاته... فادعوا...»
6- دعا و اظهار نیاز خالصانه ی شما، سبب رشد شماست، نه بزرگی خدا. «العلی الکبیر هو الذّی یریکم... فادعوا اللّه مخلصین»
7- وسایل مهم نیست، تصمیم و اراده مهم است. (آیات الهی وسیله ی معرفت هستند، امّا اگر انسانِ کوردل نخواهد، نمی فهمد. آری حالت انابه زمینه ساز درک آیات الهی و تأثیر پذیری است.) «و ما یتذکّر الاّ مَن یُنیب»
8 - هیچ گونه نظریه و قانون و سلیقه و تمایل و عادات و رسوم و رفتار نیاکان و دیگران و هیچ گونه تهدید و تبلیغ و تطمیع، نباید در آیین توحیدی شما اثر کند. «مخلصین له الدین»
9- تنها خداوند شایسته دعا و نیایش است. «فادعوا اللّه»
10- اخلاص، شرط قبول شدن دعا است. «فادعوا اللّه مخلصین»
11- به فکر راضی کردن کفّار و دگراندیشان نباشیم. «ولو کره الکافرون»