دانش عصر فضا

نویسنده : آیت الله نوری همدانی

حرکت ستارگان

کلیه ستارگان با سرعت فوق العاده ای معادل چندین برابر سرعت تندروترین هواپیماها در فضا حرکت می کنند.
سرعت حرکت ستاره ها از حداقل ده کیلومتر در ثانیه شروع می شود و به سیصد و چهارصد کیلومتر، حتی به سه هزار کیلومتر در ثانیه نیز می رسد و لذا ستاره شناسان، سرعت متوسط حرکت آنها را هزار کیلومتر در دقیقه محسوب می دارند** از جهانهای دور، ص 15.***.
جهت حرکت همه آنها یکسان نیست. بعضی از جنوب به سوی شمال حرکت می نمایند، و دسته ای دیگر درست در جهت عکس آن، مسیر خود را می پیمایند؛ مثلا خورشید که یکی از ستارگان آسمان است در هر ثانیه 5/19 کیلومتر از جنوب به سوی شمال خرامان است** همان، ص 293.***.
دسته ای از ستارگان در حرکت خود به منظومه شمسی ما نزدیک و جمعی از آنها از ما دور می شوند.
ستاره زیبای شعرای یمانی در هر ثانیه هفت کیلومتر؛ نسر واقع چهارده؛ ستاره قطبی جدی پانزده؛ پروکسیما - نزدیکترین ثوابت - در هر ثانیه 22 کیلومتر به ما نزدیک می شود.
در حالی که ستاره ابط الجوزا با سرعت 21 کیلومتر؛ عیوق 29 کیلومتر، و ستاره زیبا و درخشان الدبران 54 کیلومتر در ثانیه از ما دور می گردد** از جهانهای دور صفحات 8، 434 و 107؛ از اتم تا ستاره، ص 86؛ پیدایش و مرگ خورشید، ص 206.***.
گروهی از ستارگان بطور دسته جمعی به طرف نقطه معینی حرکت می کنند، و گروهی دیگر تنها به سیر و گردش می پردازند.

حرکت مجموعه های کهکشانی

کهکشانها که هریک حداقل از صد هزار میلیون ستاره تشکیل شده اند مانند فرفره ای به دور خود می چرخند. به علاوه، هریک از آنها فراخنای فضا را میدان تاخت و تاز خود قرار داده، از سویی به سوی دیگر حرکت می کند.
یکی از کهکشانهای مجاور کهکشان ما در هر ثانیه سیصد کیلومتر به کهکشان ما نزدیک می گردد، ولی کهکشانهای دیگر با سرعتی که تا 1810 کیلومتر در ثانیه می رسد به فاصله خود از کهکشان ما می افزایند!
یکی از کهکشانها که 85 میلیون سال نوری از ما فاصله دارد، با سرعت پانزده هزار و 360 کیلومتر در ثانیه، و کهکشان دیگری که در فاصله 135 میلیون سال نوری نسبت به ما واقع شده است با سرعت 22 هزار و هشتصد کیلومتر در ثانیه از یکدیگر دور می شوند** تسخیر آسمان، ص 409.***.

چرا ستارگان ساکن به نظر می رسند؟

با وجود اینکه حرکات ستارگان - چنان که گفتیم - با سرعت سرسام آوری معادل چندین برابر سرعت تندروترین قطارها و هواپیماها انجام می پذیرد، در نظر ما ساکن و بی حرکت جلوه می کنند** طلوع و غروب و تغییر مکان بعضی از ستارگان، مربوط به حرکت وضعی و انتقالی مخصوصا حرکت وضعی زمین است، وگرنه حرکت ستارگان برای ما محسوس نیست.***.
علت این موضوع فاصله بسیار زیادی است که با ما دارند. اگر از نزدیک به حرکت یک قطار سریع السیر توجه کنید، می بینید چنان با سرعت از مقابل شما می گذرد که به زحمت می توانید با چشم آن را دنبال نمایید، ولی هر قدر فاصله آن از شما زیادتر باشد، به همان نسبت حرکت آن آهسته تر به نظر می رسد.
فاصله ستارگان از زمین چون بسیار زیاد است، لذا با وجود سرعت فوق العاده ای که دارند ما آنها را ساکن می بینیم، و تغییر مکان آنها در ظرف صدها و هزاران سال برای بشر اصلا محسوس نیست.
اگر می توانستیم میلیونها سال را به یک ثانیه تبدیل نماییم، در این صورت می دیدیم که انبوه ستارگان، چون ذرات غباری که در اشعه آفتاب اتاق ما می رقصند، در حال جنبش حیرت انگیزی در برابر ما رژه می روند!