فهرست کتاب


تفسیر نور جلد 5

حاج شیخ محسن قرائتی‏

سوره توبه آیه 98

(98) وَمِنَ الْأَعْرَابِ مَن یَتَّخِذُ مَا یُنفِقُ مَغْرَماً وَیَتَرَبَّصُ بِکُمُ الدَّوَآئِرَ عَلَیْهِمْ دَآئِرَةُ السَّوْءِ وَاللَّهُ سَمِیعٌ عَلِیمٌ
بعضی از بادیه نشینان، کسانی هستند که آنچه را انفاق می کنند، (به خاطر نفاق یا ضعف ایمان،) ضرر حساب می کنند وبرای شما پیش آمدهای بد را انتظار می کشند. بر خود آنان پیش آمد بد باد! و خداوند شنوا و داناست.
نکته ها:
«مَغرَم»، از «غرامت»، به معنایِ ملازمت است. به بدهکار وطلبکار که یکدیگر را رها نمی کنند، «غَریم» گفته می شود. و به بدهکاری که ملازم انسان است تا آن بدهی را بپردازد، «مَغرم» گویند.
«دَوائر»، جمع «دائرة»، حوادثی است که از هر طرف انسان را احاطه می کند.
پیام ها:
1- منافق وآنکه علم وایمان به حدود الهی و فرهنگ اسلامی ندارد، انفاق را ضرر می پندارد. (یتخذ ما ینفق مغرماً)
2- منافق، حسود است وبرای دیگران جز شرّ نمی خواهد.(یتربّص بکم الدّوائر)
3- کسی که برای دیگران تمنّای شرّ دارد، خودش گرفتار آن می شود. (یتربّص بکم الدوائر، علیهم دائرة السوء)
4- خداوند، به گفته ها و خصلت های انسان آگاه است. (اللَّه سمیع علیم)

سوره توبه آیه 99

(99) وَمِنَ الْأَعْرَابِ مَن یُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْیَوْمِ الْأَخِرِ وَیَتَّخِذُ مَا یُنفِقُ قُرُبَتٍ عِندَ اللَّهِ وَصَلَوَ تِ الرَّسُولِ أَلَآ إِنَّهَا قُرْبَةٌ لَّهُمْ سَیُدْخِلُهُمُ اللَّهُ فِی رَحْمَتِهِ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَّحِیمٌ
امّا برخی از عربهای بادیه نشین، کسانی هستند که به خداوند و روز قیامت ایمان دارند و آنچه را انفاق می کنند، وسیله ی قرب به خدا و (جلب) دعا و صلوات رسول می دانند. آگاه باشید که همین انفاق ها، برای آنان موجب قرب است. بزودی خداوند آنان را در رحمت خویش وارد می کند. همانا خداوند آمرزنده و مهربان است.
پیام ها:
1- اگر گروهی را سرزنش می کنیم، خوبان آنها را فراموش نکنیم. بدنبالِ (الاعراب اشدّ کفراً) می فرماید: (و من الاعراب من یؤمن باللَّه...)
2- بادیه نشینی و محیط اجتماعی، اختیار رشد را از انسان نمی گیرد. (و من الاعراب من یؤمن باللَّه...)
3- ایمان، زمینه ساز انفاق و آرامش است. (یؤمن، یتّخذ ما ینفق قربات )
4- از امکانات مادّی برای رسیدن به قرب الهی بهره بگیریم. (یتّخذ ماینفق قربات)
5 - آنچه موجب قرب به خداست، نیّت خالص است، نه صِرف عمل. مؤمن و منافق هر دو انفاق می کنند، ولی انفاق مؤمن ستوده است. (اَلا انّها قربة)
6- کار کردن برای جلب رضایت رسول خدا، با توحید مخالفتی ندارد.(انّهاقربة)
7- مؤمنِ انفاق گر، مشمول دعای رسول خدا قرار می گیرد. (صلواتِ الرسول)
8 - مؤمن، غرق در رحمت الهی است، (فی رحمته) و منافق، غرق در حوادث تلخ است. (علیهم دائرة السَوء) (آیه قبل)
9- انفاق خالصانه ی بادیه نشینان که از محیطِ بی فرهنگ اند، بیشتر مورد تقدیر و تمجید است. (الا، انّ، فی رحمته، غفور، رحیم)

سوره توبه آیه 100

(100) وَالسَّبِقُونَ الْأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهَجِرِینَ وَالْأَنْصَارِ وَالَّذِینَ اتَّبَعُوهُم بِإِحْسَنٍ رَّضِیَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُواْ عَنْهُ وَأَعَدَّ لَهُمْ جَنَّتٍ تَجْرِی تَحْتَهَا الْأَنْهَرُ خَلِدِینَ فِیهَآ أَبَداً ذَلِکَ الْفَوْزُ الْعَظِیمُ
ونخستین پیشگامانِ از مهاجران و انصار و کسانی که با نیکوکاری آنان را پیروی کردند، خداوند از آنها راضی است و آنان نیز از خدا راضی، و (خدا) برای آنان باغهایی فراهم ساخته که نهرها از پای (درختان) آن جاری است، همیشه در آن جاودانه اند. این است رستگاری و کامیابی بزرگ.
نکته ها:
در این آیه، مسلمانانِ صدر اسلام به سه گروه تقسیم شده اند:
1- پیشگامان در اسلام و هجرت.
2- پیشگامان در نصرت پیامبر و یاری مهاجران.
3- متأخّران که راه آنان را ادامه داده اند.
امام صادق علیه السلام فرمودند: ابتدا خداوند نام مهاجرین با سابقه را برده، سپس نام انصار و یاوران را و سپس نام پیروان آنان را بیان نموده است. بنابراین جایگاه و مقام هر گروه را در جای خود بیان کرده است.**تفسیر نورالثقلین ؛ کافی، ج 2، ص 41.***
به اتّفاق همه ی مسلمانان، اوّلین زن مسلمان حضرت خدیجه و اوّلین مرد مسلمان به اتّفاق شیعه ونظر بسیاری از اهل سنّت، علی بن ابی طالب علیهماالسلام است.**روایات در الغدیر، (ج 3، ص 220 - 240) و احقاق الحق، (ج 3، ص 114 - 120) آمده است.*** چنانکه گفته اند: میان تاریخ نویسان خلافی نیست که علی بن ابی طالب علیهماالسلام ، اوّلین مرد مسلمان است.**تفسیر قرطبی، ج 5، ص 3075 ؛ به نقل از مستدرک حاکم.*** البتّه عدّه ای می گویند: ایمانِ نوجوانی ده ساله چه ارزشی دارد؟ در جواب آنان باید گفت: نبوّت حضرت عیسی و حضرت یحیی نیز در کودکی بود و ارزش داشت!
پیام ها:
1- سبقت در کار نیک، ارزش است و موقعیّت پیشگامان در نهضت ها باید حفظ شود. (السابقون الأوّلون)
2- همه ی مهاجران و انصار، مورد رضای الهی و ستایش قرآن نیستند، بلکه برخی چنین اند. (مِن المهاجرین...) (کلمه ی «مِن»، به معنای بعض است)
3- تنها پیروی از نیکی ها وکمالات گذشتگان ارزش است، نه هر پیروی وتبعیّتی. (اتّبعوهم باحسان)
4- اگر مؤمن، به قضای الهی راضی باشد، خدا هم از او راضی است. (رضی اللَّه عنهم ورضوا عنه)
5 - بهشت در سایه ی ایمان، سبقت، هجرت، نصرت و تبعیّت به احسان است. (السابقون... اعدّ لهم جنّات...)