فهرست کتاب


تفسیر و مفسران (جلد دوم)

آیت الله محمد هادی معرفت

2. تنزیه القرآن عن المطاعن

کتاب دیگر قاضی عبدالجبار همدانی است که نویسنده در آن، به رد شبهات پیرامون قرآن پرداخته و به طور فراگیری، همه گونه شبهات ادبی، لفظی و معنوی ای را که طرح کرده اند یا احتمال می رود طرح کنند بررسی می کند و با قلمی نیرومند و قدمی استوار، سوره به سوره را تا آخر بررسی کرده است؛ این کتاب، از کتابهای ارزنده علمی به شمار میرود؛ که به وسیله دارالنهضة الحدیثه در بیروت لبنان چاپ شده است.

3. متشابه القرآن و مختلفه

تألیف رشید الدین ابو جعفر محمد بن علی (ابن شهر آشوب) سروری مازندرانی (متوفای 588)؛ ابن شهر آشوب، یکی از سرآمدان علمی عصر خویش و فرزانه ای درخشنده و دانشمندی پرآوازه است که تصانیف و تألیف بسیاری در رشته های متنوع علوم اسلامی پدید آورده است؛ و علامه ای خبیر و ناقدی بصیر در ابعاد مختلف دین به شمار می رود.
محدث قمی درباره او می گوید: او فخر الشیعه، مروج الشریعه، محیی آثار در مناقب، ناقد اخبار در مثالب، بحر متلاطم زخار (دریای مواج سرشار)، کسی که هرگز هماوردی ندارد و شیخ مشایخ امامیه است. صفدی می گوید: او هنوز هشت ساله نبود که بیشتر قرآن را از برداشت. از هر کوی و برزن و هر دیار و شهرستان، قصد او می کردند؛ در علم قرآن و غریب الفاظ و نحو و أدب از همه پیشی داشت؛ از این گذشته، خوش رخسار، نیکو محاسن، شیرین سخن و نغز گفتار بود و با این اوصاف بر منبر وعظ و ارشاد می نشست و گروه انبوهی را به سوی خود جذب می کرد. روزی بر همین حال، در بغداد، خلیفه عباسی المقتفی بالله بر او گذشت و با دیدن او و شنیدن سخن او شیفته او گردید و دستور داد خلعت شاهانه به او بخشند. او صد سال زیست و پاک زیست؛ همواره در خشوع و عبادت وقت گذراند و همیشه با طهارت بود. عاقبت در شهر حلب بدرود حیات گفت؛ و مرقد او در دامنه کوه جوشن - بیرون شهر - تاکنون مزار شیفتگان اولیای الهی بوده و هست.(1358)
کتاب او در متشابهات القرآن، از بهترین نوشته ها در این زمینه است که کتای جامع، کامل، رسا، شیوا، استوار و متین است. در این کتاب روشی بدیع دنبال شده است؛ نویسنده، در آن، مباحث را از مسأله توحید آغاز کرده و به ترتیب طبیعی پیش رفته است. صفات ذات و صفات فعل، صفات جمال و جلال؛ عالم ذر، قلب و روح و عقل، قضا و قدر، سعادت و شقاوت، مسأله نبوت و عصمت، تاریخ انبیا، وحی و اعجاز قرآن، محکم و متشابه، مسأله خلافت و تکلیف، ملک، جن و شیاطین، مسأله امامت و ولایت؛ سپس اصول فقه و احکام شرایع و ادیان، مسأله نسخ؛ استثناء و شرط، حقیقت و مجاز، کنایه، استعاره، تمثیل و دیگر مسائل ادبی و لغوی که با ترتیبی کاملا طبیعی و منسجم، دستیافتنی و زود یافت انجام گرفته که از ذوقی لطیف و مهارتی ظریف حکایت دارد و ابتکار و خلاقیت ذهن سرشار مولف را می رساند. خداوند، پاداش نیکوش دهد.
علامه بغداد، سید هبة الدین شهرستانی، مقدمه ای عالمانه بر این کتاب نوشته است که تقریظی افتخارآمیز به شمار می آید. این کتاب به کوشش انتشارات بیدار به زیور طبع آراسته گردیده است.

4. أسئلة القرآن المجید و أجوبتها من غرائب آی التنزیل

بیش از هزار و دویست پرسش و پاسخ در رابطه با آیات مشکل قرآن است که علامه ادیب زین الدین محمد بن ابی بکر رازی (متوفای 666) آن را نوشته است؛ کتابی است ارزنده و حاوی مطالبی است که در فهم معانی قرآن و حل مشکلات آن کارساز است. مولف با توانایی علمی خود توانسته است بیشتر شبهات مطرح شده درباره مفاهیم قرآنی را نقد و بررسی کند و به فراخور حال، جوابهای روشن و قابل پسند آماده کند. سعی او در این خصوص قابل تقدیر است و از توانایی او در این زمینه حکایت دارد.
او در زمینه های مختلف، تألیفات ارزنده ای دارد؛ از جمله:
1. الذهب الابریز فی تفسیر الکتاب العزیز؛
2. روضة الفصاحة فی علم البیان والبلاغة؛
3. مختار الصحاح فی اللغة؛
4. شرح مقامات الحریری؛
5. تحفة الملوک فی احکام العبادات، مشتمل بر ده باب؛
6. حدائق الحقائق فی المواعظ والاداب؛
7. نموذج جلیل فی أسئلة و أجوبة من غرائب آی التنزیل (همین کتاب.)
این کتاب با تحقیق و تصحیح استاد ابراهیم عطوه عوض (مدرس درالأزهر) در مصر چاپ و انتشار یافت و سپس با مقدمه ای از فاضل محترم محمد علی انصاری قمی، در قم تجدید چاپ گردید.