فهرست کتاب


اخلاق در خانه جلد 1

آیت الله حسین مظاهری‏‏

خطرات سوءظن

خطر بزرگی که سوء ظن دارد این است که بعض اوقت موجب تفسیق می شود یعنی آن سوء ظنش، آن وسوسه فکریش طرف را بد جلوه می دهد. وقتی تفسیق آمد تکفیر می آید و وقتی تکفیر آمد جواز قتل یا وجوب قتل می آید. بعض اوقات می بینیم جوان متدین است، انقلابی است اما سوء ظنش تفسیق آورده است حتی به علما و بزرگان، تکفیر آورده است و آن تکفیر جواز قتل یا وجوب قتل آورده است عالم بزرگی را کشته است بخاطر سوء ظنی که داشته است. خیال نکنید که وضع عادی است. این سوء ظنی که از وسوسه فکری سرچشمه می گیرد بعض اوقات به یک دیوانگی های عجیبی می رسد. مخصوصاً اگر سوء ظن در خانه پیدابشود و مثل این که آقا به خانمش سوء ظن دارد العیاذ بالله، گناهش خیلی بزرگ است. مثلاً مردی در کوچه سرفه می کند آقا سوء ظن پیدا می کند و به خانم می گوید این با تو بود. یک دیوانه بتمام معنی می شود. یا مثلاً آقا در صف نانوایی معطل شده است زن در خانه می گوید به خانه زن دوم رفت. وقتی می آید دادش بلند که کجا بودی یک دیوانگی بتمام معنی.
در بین مردم مشهور است و نظیر آن را در بین انسانها فراوان دیدم. می گویند یک زن و شوهری روی پشت بام خوابیده بودند. می دانید که کهکشان راه شیری مثل یک راه رو به قبله در آسمان نمایان است. و در بین مردم مشهور است به راه مکه. مرد از زن پرسید این چیست؟ زن جواب داد می گویند راه مکه است و اگر حاجیها راه را گم کنند از این راه پیدا می کنند. با شنیدن این جواب بلند شد و با تازیانه به این زن حمله کرد که معلوم می شود زیر سرت بلند است! معلوم می شود یک فکری داری مرا این جا خواباندی تا حاجیها بیایند مرا بکشند و تو شوهر دوم کنی! ممکن است این واقعیت نداشته باشد اما یک آقائی به من می گفت که یک کسی که وسوسه فکری داشت و خانمش هم وسوسه عملی هر دو آمده بودند نزد من. رو کردم به خانم که وسوسه عملی در طهارت و نجاست داشت. گفتم توی وسواسی اگر شش ماه حرف مرا بشنوی و بی اعتنائی بکنی ریشه این وسوسه گری از دل تو کنده می شود. دیدم شوهر این زن یک حال عجیبی پیدا کرد و حاضر نشد که من طبابت وسوسه فکریش را بکنم بلند شد و رفت. بعد از مدتی یک تلفن کرد و گفت فهمیدم به خانم من چه گفتی! گفتی خانم برو طلاقت را بگیر بیا به من شوهر کن. شش ماه اگر زیر نظر من باشی خوبت می کنم! یک دیوانه بتمام معنی که نظیرش زیاد است. زن سوء ظن به شوهر دارد یا مرد به خانمش سوء ظن دارد دست او را کج می داند، اگر مثلاً یک اسکناس از جیب او گم شود یا خرج کند و فراموش کند به گردن خانم می گذارد اول دزدش می داند، اول جنایتکارش می داند و بالاخره اول بی عفتش می داند و بعض اوقات هم بی حیائی به آنجا می رسد که به رو می آورد. همچنین خانم چنین برخوردهائی با شوهر می کند. گناه باندازه ای بزرگ است که قرآن می فرماید:
لا تقف ما لیس لک به علم ان السمع والبصر والفؤاد کل اولئک کان عنه مسئولاً(160)
ای انسان! بی علم حرف مزن متابعت از مظنه نکن؛ سوء ظن به دیگران نداشته باش. زیرا این سوء ظن ها، این گمانها، این گفته ها، این افکار غلط در روز قیامت از گوش تو، از چشم تو، از زبان تو و حتی از دل تو سؤال می شود و دل تو علیه تو شهادت می دهد؛ اعضاء و جوارح تو علیه تو شهادت می دهند یعنی یک آقا سوء ظن دارد به خانمش اما تو دار است حرفش را می خورد به خانمش نمی گوید؛ به کسی نمی گوید همین را در روز قیامت می آورند محشر و دلش علیه او شهادت می دهد می گوید تو بودی که به خانمت گمان بد بردی چرا؟ مگر اسلام نگفته بود گمان بد نبرید؟ مسلمان باید پیروی از علم کند نه مظنه و گمان؛ نه ظن و نه تخمین. آدمهای سوء ظنی مسلمان حقیقی نیستند. قرآن می فرماید:
وظننتم ظن السوء وکنتم قوماً بوراً(161)
آن ملتی که هلاک می شود، دنیا و آخرتش نابود می شود، آن ملتی است که به یکدیگر سوء ظن داشته باشند و اتفاقاً یکی از مصیبتهائی که در انقلاب پیدا شده است. مخصوصاً در میان حزب اللهی ها همین سوءظنهاست که نود و نه درصد آنها مطابق واقع نیست. مرگ بر آن کسی که مثل کرم ابریشم در مظنه خودش، در تخمین خودش، در گمان غلط خودش می تند تا خفه شود. من تقاضا دارم اگر مردی در مجلس ما، زنی در مجلس ما سوء ظنی باشد این آیه را همیشه در نظر داشته باشد که هرگاه گمان بد در ذهنش آمد بگوید خدا گفته است:
قتل الخراصون الذین هم فی غمرة ساهون(162)
مرگ بر کسانی که در مظنه خود، سوء ظن خود، گمان خود نظیر کرم ابریشم می تنند تا خفه شوند. روایت است که پیغمبر اکرم(صلی الله علیه و آله) به کعبه نگاه کردند و گفتند که ای کعبه تو خیلی احترام داری اما احترام مؤمن از تو هم بیشتر است برای این که خدا حرام کرده است از تو یک چیز را ولی از مؤمن سه چیز را: خدا حرام کرده است برای مؤمن که کسی او را بکشد و یا مال او را ببرد و حق ندارد کسی سوء ظن به مؤمنی ببرد(163). شما را بخدا قسم ببینید پیغمبر اکرم (صلی الله علیه و آله) آدمکشی و مال مردم خوری و سوء ظن را کنار یکدیگر قرار داده است. معلوم می شود خیلی گناه بزرگی است مخرب خانه است. خدای ناکرده اگر شما سوء ظن به خانم خود داشته باشی و یک جمله به خانم عفیفت بگوئی معلوم است که خانم هرچه هم گذشت داشته باشد این جمله از دلش بیرون نمی رود. معلوم است اگر به یک خانم عفیفی راجع به عفتش یک جمله بگویند این جمله نه تنها محبت را از بین می برد بلکه درخت نفرت را در دل این خانم می کارد. همچنین خانمها. یادم نمی رود یک خانم سوء ظنی که شوهرش گفته بود من امشب کار پیدا کردم و مجبور شدم یک ساعت دو ساعت اضافه کار کنم. اضافه کار برای کی؟ برای همین خانم. برای زن و بچه. می گوید بعد از انجام اضافه کار خسته و کوبیده با یک غذای لذیذی که به من دادند و نخوردم تا به منزل ببرم و با خانواده بخورم آمدم خانه در زدم آمد در را باز کرد و یک پرخاشگری کرد و گفت برو آن جا که اول شب بودی. گفتم چشم. از آنجا رفتم هتل غذا را خوردم. فردا صبح یک خانه اجاره کردم و با سفارش به این و آن در همان فردا یک زن گرفتم و تشکیل خانواده دادم. حدود یک هفته پیش آن زن بودم بعد آمدم خانه گفتم خانم! رفتم آن جا که گفتی دیگر از این به بعد یک شب مال تو یک شب مال او اگر می خواهی یک شب را بیایم و اگر نمی خواهی دو شبش مال او. تمام شد.
بله یک دفعه شوهر پایش می رود روی بیل و آنچه نباید بکند می کند. بعض اوقات می بینیم خانم یک سوء ظنهائی دارد؛ یک حرفهائی می بافد که معلوم می شود عقل او کشش این حرفها را ندارد پس کی کشش دارد؟
ان الشیاطین لیوحون الی اولیائهم لیجادلوکم وان اطعتموهم انکم لمشرکون(164)
شیطان می آید وحی می کند؛ الهام می کند می گوید اینجوری کن؛ این کار را بکن. خانه تان را به این مزخرفات خراب نکنید محبت شوهر را به این چیزها بیهوده از بین نبرید مخصوصاً به آقایان سفارش می کنم. زیرا اگر خدای ناکرده مردی سوء ظن به همسرش پیدا کند گناه خیلی بزرگی است از زن هم گناه است ولی زن نسبت به حرام نمی دهد می گوید رفتی یک زن دوم گرفتی اما مرد اگر نسبت بدهد تعزیر می شود. یعنی اگر سوء ظن داشته باشد و این سوء ظن را به خانمش بگوید، اگر برای حاکم شرع اثبات شود می تواند از بیست و پنج تا هفتاد ونه تازیانه به او بزند. مگر می شود مرد سوء ظن به خانمش پیدا کند؟ گناه بزرگی است. این همان است که قرآن می فرماید مرگ بر تو. بنابراین در خانه سوء ظن نداشته باشید خارج از خانه هم نباید سوء ظن داشته باشید. مخصوصاً این را به خانمها سفارش می کنم. بعض اوقات یک سوء ظن موجب می شود برای تجسس، و تجسس گناهش خیلی بزرگ است. گناه باندازه ای بزرگ است که پیغمبر اکرم(صلی الله علیه و آله) روی منبر می فرمود ای کسانی که ایمانهای شما زبانی است نه قلبی! تجسس نکنید زیرا اگر در کار و امور مردم تجسس کردید خدا شما را افتضاح می کند ولو این که خیلی عاقل و تو دار باشید. سوء ظن به دیگران موجب تجسس می شود. اگر تجسس کردی بعض اوقات موجب یک کارهای زشتی می شود. مثلاً خانم در خانه اش ایستاده است می بیند یک جوانی به خانه همسایه رفت. خوب اگر این خانم مسلمان باشد باید بگوید که از اقوام اوست و کار دارد. اما اگر تجسس کرد و خدای ناکرده مردم را پشت در خانه جمع کرد و خدای ناکرده کار به جای باریک رسید، منجر به طلاق شد، منجر به بیچارگی و بی سرپرستی بچه ها شد، منجر به از بین رفتن دو طائفه شد این خانمی که این کار را کرده چقدر گناه کرده است؟ امام حسین(علیه السلام) می فرمود اگر یک کسی رگهایش را از بدنش بیرون بکشند گناهش کمتر از این است که جدائی بین او و شوهرش، یا بین او و زنش بیاندازند. بعض اوقات به عنوان مقدس یعنی مقدس مآبی و خشک مقدسی تجسس می کند؛ خبر می دهد؛ این طرف آن طرف مردم را اطراف خانه او جمع می کند بعد یک رسوائی پیدا می شود و آبروی دو طائفه می رود و خدای ناکرده منجر به طلاق می شود برای این که این آقا می خواسته حزب اللهی عمل کند در حالی که این حزب الشیطانی است حزب اللهی این است که:
ضع امر اخیک علی احسنه(165)
پیغمبر اکرم(صلی الله علیه و آله) بارها سفارش می کرد که همیشه برای برادر مؤمنت، خواهر مؤمنت توجیه گر باش. حتی در روایتی پیغمبر اکرم(صلی الله علیه و آله) می فرماید برای مؤمن محمل درست کن. محمل بعدی، محمل بعدی می فرماید هفتاد توجیه برای او بکن اگر نتوانستی دیگر محمل درست کنی بگو چقدر من مسلمان بدی هستم که نمی توانم محمل درست کنم و کار مسلمان را توجیه کنم. آیا ما این گونه ایم؟ سفارش من به شما پامنبریها، شما مقدسها، شما نخبه های قم این است که پیغمبر(صلی الله علیه و آله) می خواهد شما تجسس نکنید. آقا می گردد این طرف و آن طرف یک سوژه درست کند و در میان جمعیت ببرد و متأسفانه این در همه جا شایع است و در همه اقشار، بازاری، سپاهی، بسیجی. آدمکشی نیست؛ رگها را از بدن بیرون کشیدن است. چرا باید سوء ظن داشته باشیم؟ چرا به این جمله که پیغمبر(صلی الله علیه و آله) فرمود، امیرالمؤمنین(علیه السلام) فرمود، این جمله ای که غالب ائمه طاهرین(علیهم السلام) از جمله امام صادق(علیه السلام) فرمود که: ضع امر اخیک علی احسنه چرا به این دستور عمل نمی کنیم؟ چرا به جای سوء ظن حسن ظن نداریم؟ سوء ظن از کجا سرچشمه می گیرد؟ دل وقتی منجلاب شد بوی بد می دهد؛ سوء ظنی می شود. حسن ظن از کجا سرچشمه می گیرد؟ از دل سالم. دل وقتی پاک بود خودش پاک است، دیگران را هم پاک می داند. و وقتی خودش ناپاک شد دیگران را هم ناپاک می داند. این درد بزرگی است اما درمان آن آسان است و آن بی اعتنائی است. وقتی یک چیزی از خانمت دیدی و توجیه خوب کردی و اعتنا به فکرت نکردی، در دهان شیطان زدی، خواه ناخواه شیطان کنار می رود. امام صادق(علیه السلام) فرمود در دهان این خبیث بزنید وقتی زدی، عادتش ندادی می رود. اما اگر عادت و اهمیتش دادی و توجیه غلط کردی، بلکه به زبان آوردی کم کم این وسوسه فکری می رسد به آنجا که یک دیوانه به تمام معنی می شوی. بنابراین درد بزرگ است اما مداوا آسان. درد سرطانی است؛ دنیا و آخرت را از بین می برد اما همه کس می تواند مداوا کند و آن بی اعتنائی، اهمیت ندادن به سوء ظن ها و گمانهاست.
ان الظن لا یغنی من الحق شیئاً(166)
قرآن می گوید ظن و تخمین یک ذره کاربرد ندارد. اگر تو از آن کار گرفتی عمل به قرآن نکردی و بدان پشت پا به قرآن زدی.

جلسه بیست و چهارم

فصل دوازدهم