فهرست کتاب


اخلاق در خانه جلد 1

آیت الله حسین مظاهری‏‏

محبت

اول چیزی که می تواند آن اختلاف را از بین ببرد محبت است. اگر محبت بین زن و شوهر، عروس و مادرشوهر، پدر و پسر، دختر و مادر حکمفرما باشد دیگر آن اختلاف سی یا پنجاه درصد اثری ندارد و تحت الشعاع محبت واقع می شود. در این باره شعرا اشعار زیادی گفتند و یک جمله ای از پیغمبر اکرم(صلی الله علیه و آله) است که تمام آن اشعار را دربر دارد. آن حضرت می فرماید:
حبک للشی ء یعمی ویصم(140)
یعنی اگر کسی را دوست داشته باشید بدی او را نمی بینید؛ بدیهایش را نمی توانید به زبان بیاورید یا بشنوید. اگر محبت به کسی داشته باشید تا می توانید توجیه می کنید. اگر کسی بدی او را گفت ولو مطابق با واقع بگوید نمی پذیرید و دفاع می کنید. حتی وقتی تصور می کنید که این اخلاق بد را دارد خود را ملامت می کنید. و بالاخره این جمله پیغمبر اکرم (صلی الله علیه و آله) بسیار عالی است. آن شاعر عرب هم می گوید:
عین الرضا عن کل عیب کلیلة - وعین السخط تبدی المساویا
یعنی اگر کسی چشم محبت به دیگری داشته باشد همه بدیهای او را می پوشاند. عن کل عیب کلیله یعنی دیگر این چشم نمی تواند بدیها را ببیند. بعد این شاعر می گوید آن چشمی می تواند بدیها را ببیند که چشم دوست نباشد؛ محبت آمیز نباشد. اگر محبت شدید در کار باشد جداً نمی بیند؛ بلکه تمام بدیهای او را توجیه می کند.
داستانی از لیلی و مجنون نقل می کنند که درست باشد یا نباشد چنین حقیقتی در انسان هست. می گویند لیلی آش نذری پخته بود. همه می رفتند از او آش می گرفتند. مجنون هم ظرفش را داد به یکی از دوستانش و گفت می روی آن جا برای من آش بگیر. وقتی که ظرف مجنون را دادن به لیلی و گفتند مال مجنون است کاسه را به زمین زد و شکست. خبر آوردند که ظرف را شکست یک شعر خواند.
اگر با دیگرانش بود میلی - چرا ظرف مرا بشکسته لیلی
مجنون گفت همین که ظرف مرا شکست دلیل بر این است که تمایل به من دارد و الا چرا ظرف دیگری را نمی شکند؟ یعنی زیر بار نمی رود که لیلی بد کرده است بلکه این عمل بدش را هم توجیه می کند.
خانم به شوهرش محبت دارد اگر کسی بدی شوهرش را بگوید دفاع می کند و نمی تواند بدی او را بشنود. همین خانم بدی همسایه را می بیند حتی بدی برادرش، بدی خویشانش، اما وقتی رسید به شوهرش اصلاً بد از او نمی بیند تا ناراحت شود. من بسیاری از خانمها را سراغ دارم که وقتی شوهرانشان به آنها تندی می کنند شکر خدا می کنند و می گویند این تندی شوهر به من دلیل این است که به من محبت دارد و الا چرا با خواهرش یا زنهای دیگر تندی نمی کند. پس معلوم می شود که مرا دوست دارد و می خواهد مرا بسازد.
یکی از چیزهائی که همه باید به آن توجه داشته باشیم این است که حرف برای محبت و از بین بردن آن فوق العاده تأثیر دارد. حرف گاهی نظیر خالی است که در یک صورت زیبا باشد و گاهی نظیر فلفلی است که دهان را بسوزاند بقول شاعر:
انه فلفل سیاه و خال مه رویان سیاه - هر دو جانسوزند اما این کجا و آن کجا
گاهی یک متشکرم آقا به خانم، نظیر همان خالی است که در صورت یک ماه رو باشد. این خال چه اندازه ارزش به این زن می دهد؟ این تشکر هم همان طور است و در قلب او ایجاد محبت می کند. و بعکس گاهی یک تندی، یک زخم زبان باندازه ای محبت را از بین می برد نظیر همان فلفل که دهان را می سوزاند. گاهی یک جمله که به نظر کوچک می رسد برای از بین بردن محبت بزرگ است. این که اسلام به اطاعت زن از شوهر، به حسن رفتار شوهر با همسرش این قدر ثواب می دهد اینها گمان نمی کنم استحقاقی باشد. این ثوابها برای این است که شارع مقدس چیز دیگری را بدست آورد. مثلاً پیغمبر اکرم(صلی الله علیه و آله) روی منبر می فرمود: اگر کسی حق امیرالمؤمنین(علیه السلام) را بشناسد، واجباتش را هم به جا آورد، گناه هم نداشته باشد و یا اگر داشته باشد توبه کند و یک مرد زن دار و یا زن شوهردار باشد درهای بهشت همه به رویش باز است و مقام او به مقام انبیاء و اوصیاء می رسد. همان گونه که قرآن می فرماید بعض از مردم با پیغمبر اکرم و ائمه طاهرین هستند:
ومن یطع الله والرسول فاولئک مع الذین انعم الله علیهم من النبیین والصدیقین والشهداء والصالحین وحسن اولئک رفیقاً(141)
می فرماید اگر کسی اطاعت صد در صد از خدا و رسولش کند در قیامت با انبیاء، اوصیاء و صلحا محشور است و تمام درهای بهشت برای او باز است؛ از هر دری بخواهد وارد می شود. این خیلی مقام بلندی است و استحقاقی نیست. یعنی این گونه نیست مستحق این ثوابها باشد. این ثوابها نظیر دانه ریختن و کبوتر گرفتن است. یعنی این ثواب را می دهند تا محیط خانه گرم باشد.
در روایات می خوانیم اگر خانمی یک آبی به شوهرش بدهد پروردگار عالم ثواب یکسال عبادت به این زن می دهد. خوب این آب دادن که این قدر ثواب ندارد. این برای این است که می خواهد زن را شوهردار بار آورد. اگر مردی زحمت بکشد برای این که زن و بچه اش در رفاه باشند مثل این است که در خط مقدم جبهه باشد. خوب این ثواب که استحقاقی نیست برای توسل است. برای چه می دهند؟ برای این که محیط خانه گرم شود، و بعکس حرفهای رکیک باندازه ای گناه دارد که انسان می ماند. این همه گناه هم استحقاقی نیست؛ به عنوان ثانوی است.
پیغمبر اکرم(صلی الله علیه و آله) روی منبر می فرمودند: اگر خانمی شوهرش را اذیت کند ولو با یک تندی یا زخم زبان، اگر مردی زنش را اذیت کند ولو با یک تندی و زخم زبان، پیغمبر فرمودند او اول کسی است که وارد جهنم می شود. یعنی گناهش خیلی بالاست. چرا؟ برای این که اگر محبت در خانه نباشد محیط خانه خیلی سرد است و اگر محبت باشد رفاه هست، آسایش هست. نظیر این دو روایتی که خواندم در همین کتاب وسائل فراوان وجود دارد دیگر چه رسد به روایاتی را که علامه مجلسی رضوان الله علیه و دیگران نقل کرده اند بخواهیم به آنها رجوع کنیم.
پیغمبر اکرم(صلی الله علیه و آله) می فرمودند: اگر زنی بر اذیت شوهر صبر کند، ساکت باشد، سر به زیر باشد، اگر مردی صبر کند بر اذیت همسرش یعنی گذشت و فداکاری داشته باشد این زن، این مرد مقامش در بهشت با حضرت ایوب(علیه السلام) برابر است. حضرت ایوبی که بر بلا صبر کرد. خوب این مقام استحقاقی نیست؛ برای این است که محیط خانه گرم باشد. باید در خانه محبت حکمفرما باشد. باید مواظب باشیم سلب محبت نشود.
تقاضا دارم مواظب حرفهایتان در خانه باشید. حرف است که ایجاد محبت می کند. حرف است که محبت را از بین می برد.

تبعیض ناروا

از جمله چیزهائی که سلب محبت می کند و باید خیلی مواظب باشیم تفاوت گذاردن بین افراد است. تفاوت بین دو داماد، دو دختر، دو پسر. مثلاً یک پسرش را بیشتر ارث می دهد دیگری را کمتر و یا محروم می کند. یا دخترش را العیاذ بالله محروم از ارث می کند برای این که دختر را دوست ندارد. بعد هم با یک مزخرف که این ارثش را برده، جهازیه اش را برده، می خواهد توجیه کند. این از آن دانه فلفل که گفتم سوزنده تر است بطوری که پیغمبر اکرم(صلی الله علیه و آله) بارها روی منبر می فرمودند: خدا رحمت کند آن پدر و مادری که وا دارند بچه هایشان به آنها خوبی کنند. بعد فرمودند: خدا لعنت کند آن پدر و مادرهائی که وا می دارند بچه هایشان عاق شوند؛ بدبین به پدر و مادر شوند. چه چیز بچه ها را به پدر و مادر بدبین می کند؟ وقتی که بچه می بیند که مادر تقصیر دارد، با عروسش نمی سازد خواه ناخواه یک تندی می کند و حق ندارد تندی کند عاق می شود. وقتی که عاق شد نه خیر دنیا دارد و نه خیر آخرت. وقتی پسر ببیند پدر تفاوت می گذارد بین او و برادرش، وقتی دختر ببیند پدر و مادر بین او و برادرش تفاوت می گذارند، بین شوهر او و شوهر خواهرش تفاوت می گذارند قلبش جریحه دار می شود؛ عقده ای می شود؛ بدبین به مادر می شود بدبین به پدر می شود. و وای به آن دختری که بدبین به مادر باشد؛ بدبین به پدر باشد و العیاذ بالله پشت سر آنها حرف بزند. خوب عاق می شود حق ندارد پشت سر آنها حرف بزند ولو تقصیر داشته باشند. و از چیزهائی که جوانها باید توجه داشته باشند این است که احترام پدر و مادر لازم است؛ احترام پدر و مادر واجب است. پدر و مادر ولو بیسواد و بی فرهنگ، این پسر یا دختر باسواد و با فرهنگ، باید احترام آنها را داشته باشند. نمی توان در مقابل پدر و مادر قد علم کرد؛ به آنها تندی کرد قرآن در این باره خیلی تند برخورد کرده است.
وقضی ربک ان لا تعبدوا الا ایاه وبالوالدین احسانا اما یبلغن عندک الکبر احدهما او کلاهما فلا تقل لهما اف ولا تنهرهما وقل لهما قولا کریماً(142)
می فرماید: خدا را ستایش کن؛ به پدر و مادر نیکوئی کن. احسان به پدر و مادر را کنار عبادت خدا گذارده است. بعد می فرماید: اگر پدر یا مادرت پیر و بی حوصله شد، بدی کرد به تو، حق نداری در مقابل آنها قد علم کنی؛ مواظب باش یکوقت تندی نکنی به پدر؛ تندی نکنی به مادر وقل لهما قولا کریماً حتی امام صادق(علیه السلام) می فرماید: معنای قولا کریما این است که اگر تو را کتک هم زد بگو خدا رحمت کند تو را.
در مقابل پدر و مادر هم نمی شود قد علم کرد. اگر این جوان عاق پدر شد، عاق مادر شد جهنم می رود اما این پدر و مادر هم به دنبال او جهنم می روند. این مثال عوامانه مثال خوبی است: یک بابائی به پسرش گفت عاقت می کنم گفت من هم تو را عوقت می کنم. یعنی در روز قیامت که پسر یا دختر به جهنم می روند بعد به این پدر و مادرها می گویند: تو هم برو جهنم اما او برای این که عاق است اما لعنت خدا بر تو برای این که کاری کردی که او عاق شد کاری کردی که به تو تندی کرد. تو مادر، با زنش نساختی مجبور شد با تو تندی کند. تو پدر بداخلاقی کردی مجبور شد در مقابل تو قد علم کند. او عاق است و تو عوق هر دو به جهنم بروید. این همان کلام پیغمبر اکرم(صلی الله علیه و آله) است که می فرماید: خدا لعنت کند آن پدر و مادری که بچه هایشان را به عاق شدن وامی دارند.یعنی خدا لعنت کند آن پدر و مادری که عوقند چنانچه خدا لعنت کند آن دختر و پسری که عاقند هر دو بد است.
از پدرها تقاضا دارم تفاوت بین بچه ها نگذارند. از مادر تقاضا دارم تفاوت بین دختر و پسر نگذارند. بعضی اوقات می بینیم که یک مادر نفهم دخترش را خیلی دوست دارد باندازه ای که می فهماند، من دخترم را بهتر از برادرش دوست دارم. اول نتیجه این برخورد این است که محبت این مادر از دل پسرش بیرون می رود. این یک گناه بزرگ است اما گناه بزرگتر این است که بین این خواهر و برادر اختلاف می افتد. و اگر اختلاف بین دو برادر، دو خواهر، برادر و خواهر بیفتد رفع کردن آن کار مشکلی است و هرچه اختلافشان طول بکشد بهمان اندازه که اینها گناه می کنند مادر هم گناه می کند؛ پدر هم گناه می کند. پدری بود که بین پسر و دختر تفاوت در ارث گذاشت پسر یا دختر را کمتر داد و یا محروم کرد. پدر و مادر مردند اما اختلاف بین فرزندان افتاد و این اختلاف کم کم به نسل بعد کشیده شد و من از این نمونه ها زیاد سراغ دارم.
تمام این قطع رحمها، تمام این اختلافها که گناهش بالاترین گناهان است تقصیر چه کسی است؟ تقصیر این پدر نفهم است که بین دو پسر تفاوت گذاشت؛ تقصیر این مادر است که بین دو دختر تفاوت گذاشت؛ این در نظر اهل دل کفر است.
قرآن قانون ارث را بیان کرده است: پسرها مثل یکدیگر، دختر نصف پسر، دخترها مثل یکدیگر. حالا اگر کسی بگوید نه و بین دو پسر یا دو دختر تفاوت قائل شود معنایش این است که من در مقابل خدا قد علم کردم. این در نزد اهل دل کفر است. خانم! اگر دختر را دوست داری چرا توهین به داماد کنی؟ اگر نمی خواهی پا به بخت دخترت بزنی چرا وقتی که دامادها می آیند به خانه تو یکی را بیشتر احترام می گذاری و به داماد دیگر بی احترامی می کنی؟ اگر تو می فهمی چرا این داماد را به رخ آن داماد می کشی؟ چرا این دختر را به رخ آن دختر می کشی؟ این کارها از آدمکشی بدتر است. برای این که کسانی که بچه هایشان را زیر خاک می کردند بچه می مرد و به بهشت می رفت، اما تو روح این دختر را می کشی؛ روح این پسر را می کشی. مواظب حرفهایتان باشید. مواظب کردارتان باشید. این کوچکهای بزرگی را که درباره آن صحبت کردم مواظب باشید. وقتی دامادها دیگر به خانه شما می آیند یک بی احترامی در مقابل آن داماد به داماد دیگر موجب می شود به بخت دخترت پا بزنی و او را بیچاره کنی. بعض اوقات برادر را به رخ برادر می کشد. می گوید ببین چقدر زرنگ است. چقدر درس خوانده. چقدر خوب است؛ ببین تو چقدر بی عرضه ای. همین موجب عقده می شود. این پسر جنایتکار می شود. این پسر خیانتکار می شود. و تقصیر تو پدر است که این کار را کردی بعض اوقات جهازیه می دهد به یک دختر و چون آن داماد پولدار بوده است بیشتر می دهد و به دختر دیگر کم می دهد برای این که مثلاً آن داماد فقیر است؛ پائین است. نمی داند با این کارش چه جنایتی می کند.
آقایان! خانمها! آنچه مصیبت است نداری نیست تبعیض و تفاوت است. لذا خانمها مواظب باشند بچه ها را بیک اندازه نوازش کنند اگر این پسر بچه را بوسید دختر بچه خود را هم ببوسد. شما وقتی وارد خانه شدید اگر یک بچه شیرین زبان دارید و اگر یکی از بچه ها را بیشتر دوست دارید مواظب باشید او را جنایتکار نکنید و بدبختش نکنید. همان توجهی را که به پسر دارید به دختر هم داشته باشید. وقتی جلو می آیند هر دو را در بغل بگیرید؛ هر دو را روی زانو بنشانید و همان گونه که گفتم توجه به خانم را هم فراموش نکنید. تقاضا دارم تبعیض در زندگی شما نباشد زیرا بنیاد خانواده را خراب می کند. ولی اگر محبت در خانه حکمفرما باشد تمام حرفها ساقط است. آن سی در صد اختلاف حتماً رفع می شود و دیگر اختلاف بین عروس و مادر شوهر نیست؛ اختلاف بین زن و شوهر نیست؛ داد و فریاد و تندی و زخم زبان در خانه نیست و خوشا به حال آن خانه ای که در آن خانه محبت حکمفرماست.
عروس و مادر شوهری که با هم مهربانید! خیلی شکر کنید. شمائید که خدا شما را دوست دارد. زن و شوهری که با هم محبت دارید! خیلی خدا را شکر کنید. همیشه از خدا بخواهید این محبت رو به تزاید باشد و بدانید بالاترین نعمت را دارید. رحمت خدا در خانه شماست. کرم و فضل و عنایت خدا در خانه شماست...

جلسه بیست و دوم