فهرست کتاب


اخلاق در خانه جلد 1

آیت الله حسین مظاهری‏‏

فصل دهم

توافق در خانه

فصل دهم بحث ما درباره توافق در خانه است باید همه متذکر باشیم که توافق اخلاقی صد در صد در خانه محال است. نمی شود توافق بین زن و شوهر یا عروس و مادر شوهر حتی دختر و مادر، پسر و پدر صد در صد باشد. یک اختلاف سلیقه هائی در میان هست و خواه ناخواه یک اختلافاتی به وجود می آید. و بقول یک مرد بزرگ روانشناس اختلاف در خانه یک امر طبیعی است و این عدم توافق صد در صد باندازه ای است که بعضی از فلاسفه بزرگ قائل شدند انسان نوع منحصر به فرد است. می گوید: انسانها از افراد یک نوع نیستند هر انسانی یک نوع مستقل است. اختلافها سبب شده است که انسان را نوع منحصر به فرد بدانند. حالا حرف اینها درست است یا نه اما حرف آن روانشناس عالی است. باید همه درک کنیم که اختلاف هست؛ این درد وجود دارد و باید درصدد چاره باشیم چه کنیم که توافق اخلاقی باشد؟ اگر بین یک زن و شوهر توافق اخلاقی هفتاد درصد باشد بسیار عالی است باید خیلی شکر کنند که ما نعمت بزرگی داریم؛ همیشه حمد خدا را به زبان بیاورند الحمد لله رب العالمین که هفتاد درصد توافق اخلاقی داریم. حتی به شما عزیزان عرض کنم اگر توافق اخلاقی پنجاه درصد هم باشد خوب است. اگر بین مادر شوهر و عروس پنجاه درصد توافق اخلاقی باشد باید شکر خدا کنند. بین پسر و پدر، بین پسر و مادر، بین دختر و مادر هفتاد درصد توافق اخلاقی باشد باید خیلی شکر خدا کنند که توافق اخلاقی دارند این دختر، این پسر خیلی شکر کنند.
آنچه ما معمولاً از آن غفلت داریم این است که توافق اخلاقی صد در صد محال است. بسیاری از ما بلکه همه ما غفلت داریم که اگر توافق اخلاقی هفتاد درصد باشد بسیار عالی است و نعمت بزرگی از طرف حق تبارک و تعالی نصیب ما شده است. آنچه مورد بحث ماست این است که این سی یا پنجاه درصد اختلاف را چه باید کرد؟ دو عامل می تواند این اختلاف را جبران کند. یکی را امروز و دیگری را فردا بخواست پروردگار عالم و لطف حضرت بقیة الله عجل الله تعالی فرجه الشریف عرض می کنم.

محبت

اول چیزی که می تواند آن اختلاف را از بین ببرد محبت است. اگر محبت بین زن و شوهر، عروس و مادرشوهر، پدر و پسر، دختر و مادر حکمفرما باشد دیگر آن اختلاف سی یا پنجاه درصد اثری ندارد و تحت الشعاع محبت واقع می شود. در این باره شعرا اشعار زیادی گفتند و یک جمله ای از پیغمبر اکرم(صلی الله علیه و آله) است که تمام آن اشعار را دربر دارد. آن حضرت می فرماید:
حبک للشی ء یعمی ویصم(140)
یعنی اگر کسی را دوست داشته باشید بدی او را نمی بینید؛ بدیهایش را نمی توانید به زبان بیاورید یا بشنوید. اگر محبت به کسی داشته باشید تا می توانید توجیه می کنید. اگر کسی بدی او را گفت ولو مطابق با واقع بگوید نمی پذیرید و دفاع می کنید. حتی وقتی تصور می کنید که این اخلاق بد را دارد خود را ملامت می کنید. و بالاخره این جمله پیغمبر اکرم (صلی الله علیه و آله) بسیار عالی است. آن شاعر عرب هم می گوید:
عین الرضا عن کل عیب کلیلة - وعین السخط تبدی المساویا
یعنی اگر کسی چشم محبت به دیگری داشته باشد همه بدیهای او را می پوشاند. عن کل عیب کلیله یعنی دیگر این چشم نمی تواند بدیها را ببیند. بعد این شاعر می گوید آن چشمی می تواند بدیها را ببیند که چشم دوست نباشد؛ محبت آمیز نباشد. اگر محبت شدید در کار باشد جداً نمی بیند؛ بلکه تمام بدیهای او را توجیه می کند.
داستانی از لیلی و مجنون نقل می کنند که درست باشد یا نباشد چنین حقیقتی در انسان هست. می گویند لیلی آش نذری پخته بود. همه می رفتند از او آش می گرفتند. مجنون هم ظرفش را داد به یکی از دوستانش و گفت می روی آن جا برای من آش بگیر. وقتی که ظرف مجنون را دادن به لیلی و گفتند مال مجنون است کاسه را به زمین زد و شکست. خبر آوردند که ظرف را شکست یک شعر خواند.
اگر با دیگرانش بود میلی - چرا ظرف مرا بشکسته لیلی
مجنون گفت همین که ظرف مرا شکست دلیل بر این است که تمایل به من دارد و الا چرا ظرف دیگری را نمی شکند؟ یعنی زیر بار نمی رود که لیلی بد کرده است بلکه این عمل بدش را هم توجیه می کند.
خانم به شوهرش محبت دارد اگر کسی بدی شوهرش را بگوید دفاع می کند و نمی تواند بدی او را بشنود. همین خانم بدی همسایه را می بیند حتی بدی برادرش، بدی خویشانش، اما وقتی رسید به شوهرش اصلاً بد از او نمی بیند تا ناراحت شود. من بسیاری از خانمها را سراغ دارم که وقتی شوهرانشان به آنها تندی می کنند شکر خدا می کنند و می گویند این تندی شوهر به من دلیل این است که به من محبت دارد و الا چرا با خواهرش یا زنهای دیگر تندی نمی کند. پس معلوم می شود که مرا دوست دارد و می خواهد مرا بسازد.
یکی از چیزهائی که همه باید به آن توجه داشته باشیم این است که حرف برای محبت و از بین بردن آن فوق العاده تأثیر دارد. حرف گاهی نظیر خالی است که در یک صورت زیبا باشد و گاهی نظیر فلفلی است که دهان را بسوزاند بقول شاعر:
انه فلفل سیاه و خال مه رویان سیاه - هر دو جانسوزند اما این کجا و آن کجا
گاهی یک متشکرم آقا به خانم، نظیر همان خالی است که در صورت یک ماه رو باشد. این خال چه اندازه ارزش به این زن می دهد؟ این تشکر هم همان طور است و در قلب او ایجاد محبت می کند. و بعکس گاهی یک تندی، یک زخم زبان باندازه ای محبت را از بین می برد نظیر همان فلفل که دهان را می سوزاند. گاهی یک جمله که به نظر کوچک می رسد برای از بین بردن محبت بزرگ است. این که اسلام به اطاعت زن از شوهر، به حسن رفتار شوهر با همسرش این قدر ثواب می دهد اینها گمان نمی کنم استحقاقی باشد. این ثوابها برای این است که شارع مقدس چیز دیگری را بدست آورد. مثلاً پیغمبر اکرم(صلی الله علیه و آله) روی منبر می فرمود: اگر کسی حق امیرالمؤمنین(علیه السلام) را بشناسد، واجباتش را هم به جا آورد، گناه هم نداشته باشد و یا اگر داشته باشد توبه کند و یک مرد زن دار و یا زن شوهردار باشد درهای بهشت همه به رویش باز است و مقام او به مقام انبیاء و اوصیاء می رسد. همان گونه که قرآن می فرماید بعض از مردم با پیغمبر اکرم و ائمه طاهرین هستند:
ومن یطع الله والرسول فاولئک مع الذین انعم الله علیهم من النبیین والصدیقین والشهداء والصالحین وحسن اولئک رفیقاً(141)
می فرماید اگر کسی اطاعت صد در صد از خدا و رسولش کند در قیامت با انبیاء، اوصیاء و صلحا محشور است و تمام درهای بهشت برای او باز است؛ از هر دری بخواهد وارد می شود. این خیلی مقام بلندی است و استحقاقی نیست. یعنی این گونه نیست مستحق این ثوابها باشد. این ثوابها نظیر دانه ریختن و کبوتر گرفتن است. یعنی این ثواب را می دهند تا محیط خانه گرم باشد.
در روایات می خوانیم اگر خانمی یک آبی به شوهرش بدهد پروردگار عالم ثواب یکسال عبادت به این زن می دهد. خوب این آب دادن که این قدر ثواب ندارد. این برای این است که می خواهد زن را شوهردار بار آورد. اگر مردی زحمت بکشد برای این که زن و بچه اش در رفاه باشند مثل این است که در خط مقدم جبهه باشد. خوب این ثواب که استحقاقی نیست برای توسل است. برای چه می دهند؟ برای این که محیط خانه گرم شود، و بعکس حرفهای رکیک باندازه ای گناه دارد که انسان می ماند. این همه گناه هم استحقاقی نیست؛ به عنوان ثانوی است.
پیغمبر اکرم(صلی الله علیه و آله) روی منبر می فرمودند: اگر خانمی شوهرش را اذیت کند ولو با یک تندی یا زخم زبان، اگر مردی زنش را اذیت کند ولو با یک تندی و زخم زبان، پیغمبر فرمودند او اول کسی است که وارد جهنم می شود. یعنی گناهش خیلی بالاست. چرا؟ برای این که اگر محبت در خانه نباشد محیط خانه خیلی سرد است و اگر محبت باشد رفاه هست، آسایش هست. نظیر این دو روایتی که خواندم در همین کتاب وسائل فراوان وجود دارد دیگر چه رسد به روایاتی را که علامه مجلسی رضوان الله علیه و دیگران نقل کرده اند بخواهیم به آنها رجوع کنیم.
پیغمبر اکرم(صلی الله علیه و آله) می فرمودند: اگر زنی بر اذیت شوهر صبر کند، ساکت باشد، سر به زیر باشد، اگر مردی صبر کند بر اذیت همسرش یعنی گذشت و فداکاری داشته باشد این زن، این مرد مقامش در بهشت با حضرت ایوب(علیه السلام) برابر است. حضرت ایوبی که بر بلا صبر کرد. خوب این مقام استحقاقی نیست؛ برای این است که محیط خانه گرم باشد. باید در خانه محبت حکمفرما باشد. باید مواظب باشیم سلب محبت نشود.
تقاضا دارم مواظب حرفهایتان در خانه باشید. حرف است که ایجاد محبت می کند. حرف است که محبت را از بین می برد.