فهرست کتاب


اخلاق در خانه جلد 1

آیت الله حسین مظاهری‏‏

جلسه هفدهم

فصل هفتم

نیازهای خانواده

فصل هفتم بحث ما درباره نیازهائی است که باید زن و مرد از یکدیگر برطرف کنند بحث امروز از نظر روانشناسی بحث مهمی است و از نظر روایات باید مورد توجه بیشتری قرار گیرد.
1- نیاز مادی - مذمت بخل
اولین نیازی را که زن و مرد باید در خانه مراعات آن را بکنند نیاز مادی است. مرد اگر می تواند باید خانواده خود را در رفاه بگذارد. اگر مردی می تواند زندگی ضروری، زندگی رفاهی برای خانواده اش داشته باشد و بخل کند او علاوه بر این که حق خانه را ادا نکرده است مصداق آیات و روایاتی است که در مذمت بخل وارد شده است و قرآن می فرماید آن کسی بخیل است گمان نکند بخل برای او خوب است این بخل برای او شر است. روز قیامت همان چیزهائی که بخل کرده است طوقی در گردن او می شود و با یک حال رسوائی وارد محشر می شود.
ولا تحسبن الذین یبخلون بما اتاهم الله من فضله هو خیراً لهم بل هو شر لهم سیطوقون ما بخلوا به یوم القیامة(112)
گمان نکنند کسانی که بخیلند و انفاق نمی کنند انفاق در خانه، انفاق در اجتماع و به فقراء، ضعفا و آبرومندها این برای آنها خوب است بلکه شر است. زیرا در روز قیامت همان مالی که بخل کرده است، در راه خدا نداده است و صرف در خانه نکرده است طوقی می شود در گردن او. و چیزی که باید به آن توجه داشته باشیم این است که آدم بخیل مطرود است. بخل نظیر صفات رذیله دیگر از نظر عقل مذموم است حتی در نزد بخیل بخل مذموم است که اگر به او خطاب بخیل کنند ناراحت می شود. و علاوه بر این جمله چیزهائی که محبت را می برد چه در خانه یا اجتماع، بخل است. اگر مردی بخیل باشد یعنی دارد و می تواند زن و بچه اش را در رفاه بگذارد اما نمی گذارد اول مصیبت او این است که دیگر در نزد بچه هایش هم آبروئی ندارد؛ محبوبیتی ندارد؛ و بعضی اوقات به آن جا می رسد که زن و بچه اش برای او طلب مرگ می کنند. مرد اگر می تواند خانواده اش را در رفاه بگذارد باید بگذارد لااقل زندگی ضروری یعنی خوراک، پوشاک، مسکن و ازدواج را اگر می تواند برای آنها فراهم کند این کار را بکند. وظیفه مرد است دختر را شوهر بدهد و جهازیه متعارف به او بدهد. وظیفه مرد است بچه اش را باسواد کند. پسرش را زن دهد و مخارج متعارف را متحمل شود و بخل در این چیزها یعنی بر نیاوردن نیاز خانه. اگر نیاز مادی خانه برآورده نشود بچه ها عقده ای می شوند العیاذ بالله بعضی اوقات زن دزد از کار درمی آید. اول دزد جیب شوهر و کم کم دزد مغازه ها و بازار. اگر خدای ناکرده کسی بخل ورزد و بتواند زن و بچه اش را اداره کند و نکند بچه هایش دزد می شوند و باید مواظب این مفاسد باشد.
خانم هم باید نیاز مادی مرد را بر طرف کند یعنی مواظب غذای شوهر باشد. شوهرش را مقدم بر بچه ها و خودش بداند. باید علاوه بر این که از نظر غذا او را مقدم می دارد با یک ترتیب خاصی باشد که لطافت داشته باشد و به یک زن شوهردار بخورد بعضی اوقات خانم با فرضی که در خانه میوه هست، غذا هست اما به شوهرش نمی رسد. این خانم نه بخیل است که از نظر اسلام لئیم است زیرا بخل این است که انسان مال خودش را به کسی انفاق نکند ولی لئیم آن کسی است که پست تر از بخیل است یعنی نمی تواند ببیند کسی مال دیگری خود را بخورد. هستند کسانی که جلوی انفاق شما را می گیرند. یک لئیم نمی گذارد به خانواده فقیر رسیدگی کنی با قدری وسوسه گری که باید برای اولادت تأمین آتیه کنی، چرا این قدر انفاق می کنی و از این حرفها، نمی گذارد انفاق بکنی. این شخص لئیم است. لئیم یعنی پست اما لئیم تر آن است که چشم نداشته باشد ببیند کسی مال خودش را بخورد بعضی این گونه اند یعنی مالش را به کسی نمی دهد اگر هم کسی بخواهد به دیگری بدهد و خدمت کند راضی نیست و اگر او بخواهد از مال خودش در رفاه باشد این را هم نمی تواند تحمل کند. این فرد خیلی پست است و خانمی که به شوهرش نرسد از این قسم سوم است. یعنی خیلی لئیم است. لئیم آن خانمی است که شوهرش میوه، غذا به خانه ببرد اما این خانم از مال شوهر، او را اداره نکند این زن پست دیگر توقع محبت نداشته باشد. توقع زن داری از شوهر نداشته باشد توقع دلگرمی شوهر به خانه را نداشته باشد.
در مباحث گذشته گفتم بعضی مردها پرتوقعند، بقول عوام مردم، گوشت نیاورده کباب می خواهند اما یکدفعه مرد گوشت را می برد اما این زن باندازه ای لئیم است که خود و بچه هایش می خورند، مهمانها می خورند اما راضی نیست شوهرش بخورد. چنین زنی در قیامت بصورت یک حیوان پستی به صف محشر می آید نظیر خوک. می گویند خوک این لئامت را دارد یعنی باندازه ای لئیم است که خود نمی خورد و حاضر نیست دیگران هم بخورند به این خانم می گویند خانم از مال خودت که نبود مال شوهرت را چرا به او ندادی؟ و اگر خانم به شوهر نرسد دیگر توقع محبت نداشته باشد بلکه توقع عقده داشته باشد این شوهر یک مرد عقده ای می شود. و اگر همسر دوم گرفت زن گله نکند. و همچنین اگر مرد می تواند زنش را اداره کند و نکند، می تواند بچه هایش را اداره کند و نکند دیگر توقع محبت نداشته باشد. توقع این را داشته باشد که زنش دلمرده، بی نشاط و عقده ای باشد. دزد و یا خیانتکار باشد. پس باید زن و مرد این نیاز مادی را مراعات کنند حالا یک دفعه نیست، آن حرف دیگری است. خوب آقا نمی تواند میوه بخرد زن نباید توقع داشته باشد بلکه مواظب باشد به رویش نیاورد. به شوهر دلداری دهد و دل شوهر را بدست آورد و نگذارد خجالت بکشد. اگر در خانه چیزی نیست شوهر هم توقع نداشته باشد و اگر می تواند، زندگی ضروری زن و بچه بر همه چیز مقدم است و این مثال خوبی است که می گویند چراغی که به خانه رواست به مسجد حرام است اگر کسی زن و بچه اش محتاج باشند و زندگی ضروری را نداشته باشند نوبت به دیگران نمی رسد. زن و بچه بر همه چیز مقدم است. لذا روایت داریم مردی مرد و همه چیزش را در راه خدا صدقه داد پیغمبر(صلی الله علیه و آله) نماز به جنازه اش خواندند؛ دفنش کردند شب به پیغمبر(صلی الله علیه و آله) عرض کردند زن و بچه او غذا ندارند او همه چیز داشته است ولی در راه خدا داده است. پیغمبر(صلی الله علیه و آله) فرمودند اگر به من گفته بودید نماز به جنازه اش نمی خواندم. زندگی ضروری را مردها، زنها باید مواظب باشند که اگر خدای ناکرده بتوانند و اداره نکنند خطر بزرگی در خانه پیدا می شود.
2- نیاز جنسی
نیاز دوم نیاز جنسی است. غریزه جنسی باید ارضا شود این یک امر طبیعی است که از بحثها هم روشن شد. همان طور که باید غرایز دیگر را ارضا کنیم این غریزه هم باید ارضا بشود. بر مرد لازم است، واجب است نیاز زنش را برطرف کند؛ چنانچه بر خانم لازم است، واجب است احتیاج شوهرش را برطرف کند و اگر برطرف نکردند از نظر روایات گناهش بزرگ است.
پیغمبر اکرم(صلی الله علیه و آله) فرمود اگر یک مرد خوابید و زنش دست به دست کرد، تسامح کرد این طرف آن طرف زد تا شوهرش خوابید تا صبح این زن مورد لعن ملائکه واقع می شود. و این یک حق طبیعی است برای مردها؛ برای زنها.
از پیغمبر اکرم(صلی الله علیه و آله) روایت است که اگر مرد نیاز جنسی زن را تأمین نکرد العیاذ بالله به گناه افتاد، علاوه بر این که آن زن گناهکار است بهمان اندازه شوهرش هم گناهکار است.
اگر یک خانم هم در مقدمات غریزه جنسی تسامح کرد، در خود غریزه جنسی تسامح کرد و خدای ناکرده شوهر چشم چران شد، شوهر به گناه افتاد، مرد نگاه شهوت آمیز می کند اما گناه در نامه عمل زن هم نوشته می شود. یعنی در روز قیامت این خانم نگاه می کند می بیند در نامه عملش نوشته شده است چشم چرانی. چشم چرانی. می گوید خدایا من چشم چرانی نکردم خطاب می شود شوهرت کرد اما تقصیر توست زیرا تو نباید گذاشته باشی شوهرت چشم چرانی کند تو باید نیاز جنسی او را برآورده باشی چه از نظر مقدمات مثل زینت کردن و چه از نظر اصل عمل. همچنین اگر خدای ناکرده مرد کوتاهی کند مثل این که العیاذ بالله دو تا زن دارد به یک کدام نمی رسد، بعدالت رفتار نمی کند، گناهش خیلی بزرگ است و اگر این زن آهی بکشد این آه بعضی اوقات کمر شکن است ریشه می سوزاند.
3- نیاز عاطفی
نیاز سوم نیاز عاطفی است یعنی انسان یک حیوان نیست. یک درخت نیست. یک ستون نیست البته حیوان هم نیاز عاطفی دارد. شما می بینید که وقتی یک بچه گوسفندی، بچه گربه یا بچه سگی به پستان مادرش می افتد نوازشها از آن می کند در حالی که این بچه سگ یا بچه گربه یا بچه گوسفند دارد شیر می خورد و مادرش نیاز مادی او را رفع می کند نیاز معنوی و عاطفی او را هم رفع می کند یعنی با زبان می مالد به بدنش؛ سر می مالد به بدنش؛ نازش می کند. و همین ناز کردن این مادر بچه حیوان دلیل بر این است که طبیعت، فطرت به ما می گوید باید مواظب باشیم انسانها بطریق اولی نیاز عاطفی دارند. حیوان نیاز عاطفی دارد؛ سگ درک می کند که بچه اش علاوه بر این که نیاز مادی دارد نیاز عاطفی هم دارد. یک انسان باید این را درک کند. محبت به یکدیگر غذای روحی یکدیگر است. این غذا از غذای جسم بالاتر است. خدا نکند یک مردی کمبود محبت داشته باشد. خدا نکند یک زنی کمبود محبت داشته باشد. این که می بینید در اسلام این قدر برای بچه یتیم توصیه شده است که حتی قرآن می فرماید آن جامعه ای که به بچه یتیمها نرسند مسلمان حقیقی نیستند.
بسم الله الرحمن الرحیم ارایت الذی یکذب بالدین فذلک الذی یدع الیتیم(113)
پیغمبر! می خواهی نشان بدهم آن که مسلمان نیست، آن که اعتقاد به دین ندارد کیست؟ آن کسی که بچه یتیم را پرستاری نکند، جامعه ای که به بچه یتیمها نرسد، این جامعه مسلمان حقیقی نیست مسلمان ظاهری است. چرا این قدر اسلام روی بچه یتیم پافشاری دارد؟ حتی در روایات می خوانیم اگر یک بچه یتیم می آمد نزد پیغمبر اکرم(صلی الله علیه و آله) او را در دامن خود می نشاند دست نوازش به سر او می کشید و یک لطف خاصی با او داشت مخصوصاً امیرالمؤمنین(علیه السلام) خیلی یتیم داری می کرد. خوشا به حال خانواده های معظم شهدا. ای خانمی که شوهرت شهید شده! خانمی که شوهرت مرده! اگر یتیم داری کنی خیلی ثواب داری. روایت داریم که اگر کسی یک نوازش روی سر بچه یتیم بکشد به ازای هر موئی که از زیر دست او می گذرد خدا یک حسنه در نامه عمل او می نویسد. این ثوابها و سفارشها برای این است که یتیم پدر ندارد که نیاز عاطفی او را رفع کند. کمبود محبت پیدا می کند و با این کمبود عقده پیدا می کند. خدا نکند یک مردی، یک جوانی، یک دختر خانمی، یک زنی عقده ای شود خیلی خطرناک است. اگر در جامعه باشد جنایتکار می شود و اگر در جامعه نباشد آدم دلمرده ای است. معلوم است زنی که دلمرده و بی نشاط باشد نمی تواند شوهرداری کند، خانه داری کند، بچه داری کند. مردی که بی نشاط و دلمرده باشد معلوم است نمی تواند اجتماعی باشد. از اجتماع پرت می شود. چه وقت زن عقده پیدا می کند؟ مرد عقده پیدا می کند؟ وقتی در خانه کمبود محبت داشته باشد. بچه هم نیاز به محبت دارد. بچه همان روزهای اول چند غریزه اش بالفعل است بسیاری از غرایز را دارد اما آتش زیر خاکستر است. مثلاً غریزه جنسی دارد اما آتش زیر خاکستر است. غریزه حب مال دارد اما آتش زیر خاکستر است ولی غریزه گرسنگی او بالفعل است. یعنی توجه دارد که گرسنه می شود. توجه دارد که سیر می شود. توجه دارد که هنگام گرسنگی پستان مادر را بمکد. یکی هم غریزه محبت طلبی، نوازش طلبی است. مادر وقتی بچه را شیر می دهد ولو بچه یک ماهه است اما همین که دست نوازش روی سر بچه، روی بدن بچه می مالد اهمیتش از شیر مادر خیلی بیشتر است. تبسم پدر برای بچه یک ماهه، دو ماهه از هر غذا، از شیر مادر بهتر است. بچه های شما در منزل محبت می خواهند. آن پدری که مواظب نیاز مادی بچه ها هست اما نیاز عاطفی آنها را رفع نمی کند پدر بی انصافی است؛ پدر جاهلی است؛ پدر نفهمی است. گاهی پدر فرزندش را نمی بیند زیرا وقتی بیرون می رود بچه خواب است. وقتی هم می آید بچه خواب است معلوم است که این بچه در خطر عجیبی واقع است. پدر باید با بچه بازی کند؛ روی زانو بنشاند؛ دست محبت بر سر او بکشد. تبسمهای پدر برای فرزند خیلی ارزش دارد و همچنین تبسمهای شوهر، محبتهای او به زن. انسان عاشق محبت است.
قرآن این نکات دقیق را خیلی مراعات کرده است می فرماید:
ما حضرت موسی را بطور خرق عادت به دنیا آوردیم و در روایات می خوانیم همان وقتی که فرعون بچه پسرها را می کشت حضرت موسی زیر تخت فرعون به دنیا آمد و بقول قرآن در دامن حضرت آسیه زن فرعون تربیت شد. خدا محبت او را در دل فرعون انداخت فرعون هم مثل یک پدر مهربان با او رفتار کرد خداوند می فرماید موسی تحت نظر من تربیت شد باین اندازه هم اکتفا نکرد. ده سال هم زیر نظر شعیب، پیغمبر خدا، تربیت شده و به رشد رسید. و بالاخره به آن جا رسید که لیاقت پیدا کرد خدا با او صحبت کند و وقتی پیغمبر شد می فرماید هارون را وزیر قرار دادم تا با هم فرعون قلدر را بترسانید ولی سفارش می کند با مهربانی با او صحبت کن.
اذهبا الی فرعون انه طغی فقولا له قولاً لیناً لعله یتذکر او یخشی(114)
این آیات به ما چه می گوید؟ می گوید انسان تشنه محبت است هرکس که باشد. لذا اسلام به ما می گوید جنایتکار را باید اعدام کرد اما همین جنایتکار مفسد فی الارض آدمکش را وقتی می خواهی اعدام کنی حق زخم زبان و جسارت به او نداری. حتی کسی که می خواهد طناب دار را به گردن این دزد جنایتکار بیاندازد به او توهین نکند. اگر حاکم شرع بفهمد می تواند توهین کننده را مجازات کند. انسان هرکه باشد تشنه محبت است بنابراین، خانم شما قبل از هر چیز محبت می خواهد؛ شوهر شما قبل از هر چیز محبت می خواهد؛ پسر شما محبت می خواهد؛ بالاتر از این دو خانم شما محبت می خواهد. وقتی وارد خانه شدی اگر سلام نمی کنی لااقل با تبسم روبرو شو؛ اخم نکن که از هر مصیبتی در خانه بالاتر است. گاهی آقا یا خانم بالاترین ضربه و تازیانه را به یکدیگر می زنند. یعنی مرد یکوقت نانجیب است و کتک بزن که گناهش خیلی بزرگ است و در این باره صحبت کردم. اما یکوقت این طور نیست آدم مقدسی است نه فحش می دهد، نه کتک می زند اما قهر می کند؛ اخم می کند. بقول عوام مثل برج زهر مار نشسته است. این برج زهر مار اگر صد تازیانه به زنش بزند برای این زن بهتر است تا این که به صورت این مرد نگاه کند و همچنین گاهی زن فحش نمی دهد؛ زبان دراز نیست و قدرت کتک زدن هم ندارد اما سرش را زیر می اندازد و با شوهرش حرف نمی زند؛ قهر می کند؛ بی نشاط است این از صد تازیانه هم بالاتر است و گناهش هم از صد تازیانه بالاتر است و این جاست که خدای ناکرده رفتار خانم هوو برای او می آورد. گاهی با یک جمله مرد خانم رفته است. آقا!خیال نکن اگر خانم تو نجیب است، همیشه نجیب است اگر کمبود محبت داشته باشد در خطر است. اگر دخترت کمبود محبت داشته باشد در خطر است. اگر دخترت کمبود محبت داشته باشد در خطر است مواظب باشید بالاتر از هر چیزی نیاز عاطفی است و باید در خانه برآورده شود مخصوصاً برای خانمها. اگر محبت را مجسم کنند یک خانم می شود اگر عاطفه را مجسم کنند یک خانم می شود. اگر عاطفه را مجسم کنند یک خانم می شود اگر یک خانم بی عاطفه ای داشته باشید، یک خانم بی محبتی داشته باشید که به شوهر محبت نکند، به بچه هایش محبت نکند بدانید این خانم نیست. بدانید او خیلی بدکار است. خانم باید بیشتر محبت کند. بر مرد و زن واجب است محیط خانه را گرم نگاه دارند یعنی نیاز عاطفی را برآورند.